Stanisław Broniewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy ekonomisty, naczelnika Szarych Szeregów. Zobacz też: dziennikarza.
Stanisław Broniewski
Orsza, Witold, K. Krzemień
Ilustracja
podporucznik czasu wojny podporucznik czasu wojny
Data i miejsce urodzenia 29 grudnia 1915
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 30 grudnia 2000
Wesoła, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Flaga PPP.svg Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej Krzyż Partyzancki Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Wojska (czterokrotnie) Srebrny Krzyż "Za Zasługi dla ZHP" z Rozetą i Mieczami
Grób Stanisława Broniewskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Tablica pamiątkowa przy ul. Grażyny 22

Stanisław Broniewski, ps. Orsza, Witold, K. Krzemień[1] (ur. 29 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 30 grudnia 2000 w Wesołej) – polski ekonomista, naczelnik Szarych Szeregów, harcmistrz, podporucznik czasy wojny. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1928 wstąpił do Związku Harcerstwa Polskiego – 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. ks. J. Poniatowskiego, później był m.in. instruktorem harcerskim w Chorągwi Wielkopolskiej ZHP.

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 współorganizator Pogotowia Harcerzy. W czasie okupacji niemieckiej w Szarych Szeregach, m.in.: 1941 komendant Okręgu Południowego w Chorągwi Warszawskiej i organizacji Wawer, 1941–1943 komendant Chorągwi Warszawskiej, od lutego do maja 1943 komendant Grup Szturmowych w Warszawie, od maja 1943 do października 1944 naczelnik Szarych Szeregów. Dowódca akcji pod Arsenałem. Uczestnik powstania warszawskiego. Następnie po jego upadku jeniec obozu w Bergen-Belsen. Od 1945 komendant Harcerstwa wśród Polaków w Niemczech.

Do kraju powrócił w 1946. W latach 1946–1948 pełnił funkcję wicedyrektora departamentu w Centralnym Urzędzie Planowania. Później został zatrudniony jako urzędnik w PSS „Społem”. W grudniu 1956 wziął udział w Zjeździe ZHP w Łodzi[2]. Wszedł wówczas do Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP, w której pozostał do 1958[3]. Wraz z grupą działaczy katolickich miał zamiar kandydować do Sejmu w wyborach parlamentarnych w 1957, jednak jego nazwisko zostało skreślone przez władze PZPR[4].

Zajął się następnie pracą naukową. Obronił doktorat i zrobił habilitację z ekonomii urbanistyki. W 1966 został docentem na Uniwersytecie Łódzkim.

W 1986 był konsultantem filmu dokumentalnego Szare Szeregi w reżyserii Wiktora Skrzyneckiego. W 1989 został przewodniczącym Krajowego Komitetu Odrodzenia ZHP oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Współzałożyciel Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, w latach 90. działał na rzecz zjednoczenia polskiego harcerstwa.

Pełnił funkcję Honorowego Przewodniczącego Stowarzyszenia Szarych Szeregów. W kwietniu 1992 otrzymał Honorowe Obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy. Zmarł po długiej chorobie 30 grudnia 2000, w Wesołej w wieku 85 lat.

Pogrzeb Stanisława Broniewskiego odbył się 9 stycznia 2001 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Został pochowany w kwaterze Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (20A-1-12)[5][6].

Książki[edytuj | edytuj kod]

Autor wielu prac z historii harcerstwa okresu okupacji, m.in.:

  • Akcja pod Arsenałem, (1983) ​ISBN 83-05-11161-X
  • Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika (1983), ​ISBN 83-01-04269-9
  • Florian Marciniak. Naczelnik Szarych Szeregów (1988), ​ISBN 83-01-08721-8
  • O prawie harcerskim, (1984),
  • To nie takie proste: moje życie, (2001), ​ISBN 83-86747-72-2
  • Trójka: zapiski o ludziach i wydarzeniach z dziejów 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Xięcia Józefa Poniatowskiego, (2004), ​ISBN 83-920884-0-9​.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Był Kanclerzem Kapituły Orderu Orła Białego i członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W maju 2009 imię Stanisława Broniewskiego „Orszy” nadano skwerowi położonemu pomiędzy między ulicami: Różaną, Puławską i gen. J. Dąbrowskiego w Warszawie[7].
  • Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Grażyny 22 w Warszawie, w której w latach 1948–2000 mieszkał Stanisław Broniewski.
  • W filmie Akcja pod Arsenałem (1977) w jego rolę wcielił się Jan Englert (sam Broniewski był konsultantem tego filmu), z kolei w filmie Kamienie na szaniec (2014) zagrał do Wojciech Zieliński.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Heska-Kwaśniewicz, Krystyna (1940- )., Kamienie na szaniec, wyd. Wyd. 15, Katowice: "Książnica", 1992, ISBN 83-85348-53-0, OCLC 751246667 [dostęp 2019-10-12].
  2. Powstańcze Biogramy - Stanisław Broniewski, www.1944.pl [dostęp 2019-11-06] (ang.).
  3. 100 lat temu urodził się Stanisław Broniewski "Orsza", dzieje.pl [dostęp 2019-11-06] (pol.).
  4. Andrzej Friszke: Koło posłów „Znak” w Sejmie PRL 1957-1976. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2002, s. 10. ISBN 83-7059-527-8.
  5. Tadeusz Sobieraj: Orły Niepodległości. Cmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie w setną rocznicę jego powstania (1912–2012). Ząbki: Apostolicum, 2012, s. 93. ISBN 978-83-7031-808-6.
  6. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  7. Uchwała nr LVI/1703/2009 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 28 maja 2009 r. w sprawie nadania nazwy skwerowi w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”. 104 poz. 2981, 2009. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd m.st. Warszawa: Stanisław Broniewski-Orsza. [dostęp 7 stycznia 2009].
  • Broniewski Stanisław. W: Janusz Wojtycza (red.): Harcerski Słownik Biograficzny. T. 1. Warszawa: Muzeum Harcerstwa i Marron Edition, 2006, s. 22–26. ISBN 83-923571-1-6.