Stanisław Broniewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy ekonomisty, naczelnika Szarych Szeregów. Zobacz też: dziennikarza.
Stanisław Broniewski
Orsza, Witold, K. Krzemień
Ilustracja
podporucznik czasu wojny podporucznik czasu wojny
Data i miejsce urodzenia 29 grudnia 1915
Warszawa, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 30 grudnia 2000
Wesoła, Polska
Przebieg służby
Siły zbrojne Flaga PPP.svg Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej Krzyż Partyzancki Warszawski Krzyż Powstańczy Medal za Warszawę 1939–1945 Medal Wojska (czterokrotnie) Srebrny Krzyż "Za Zasługi dla ZHP" z Rozetą i Mieczami
Grób Stanisława Broniewskiego na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Tablica pamiątkowa przy ul. Grażyny 22

Stanisław Broniewski, ps. Orsza, Witold, K. Krzemień[1] (ur. 29 grudnia 1915 w Warszawie, zm. 30 grudnia 2000 w Wesołej) – polski ekonomista, naczelnik Szarych Szeregów, harcmistrz, podporucznik w czasie wojny. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Witolda, pracownika Warszawskiej Izby Skarbowej, kierownika Departamentu Obrotu Pieniężnego w Ministerstwie Skarbu, prezesa zarządu Banku Spółek Zarobkowych, i Anny z Orłowskich.

Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1928 rozpoczął naukę w Gimnazjum i Liceum Męskim im. Adama Mickiewicza i wstąpił do Związku Harcerstwa Polskiego – 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. ks. J. Poniatowskiego. W maju 1934 zdał maturę. Naukę kontynuował w Poznaniu, dokąd służbowo przeniesiono jego ojca. Studiował na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. W 1938 uzyskał tytuł magistra ekonomii i rozpoczął przewód doktorski.

Podczas studiów poznał Floriana Marciniaka, który wciągnął go do pracy w komendzie Chorągwi Wielkopolskiej Harcerzy. Uczestniczył w działalności Akademickiego Koła Harcerskiego im. Heliodora Święcickiego (AKAHA), zrzeszającego harcerską młodzież akademicką.

Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 współorganizator Pogotowia Harcerzy, którego komendantem był Florian Marciniak. W czasie okupacji niemieckiej działał w Szarych Szeregach. W październiku 1939 utworzył konspiracyjną 3 Warszawską Drużynę Harcerzy, która stanowiła zaczątek hufca Trzy Krzyże (TK). Od grudnia pracował w komendzie Warszawskiej Chorągwi Harcerzy. W 1941 mianowany harcmistrzem. Od maja 1941 był komendantem Okręgu Południowego w Chorągwi Warszawskiej i organizacji Wawer, w okresie od września 1941 do 1943 komendant Chorągwi Warszawskiej Harcerzy (Ul „Wisła”), od października 1941 do czerwca 1942 brał udział w pierwszym turnusie Kursu Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty ZWZ-AK. Od lutego do maja 1943 komendant Grup Szturmowych w Warszawie. Dowódca akcji pod Arsenałem. Po aresztowaniu Floriana Marciniaka w maju 1943 do października 1944 był naczelnikiem Szarych Szeregów.

Uczestnik powstania warszawskiego. Następnie po jego upadku jeniec obozu w Bergen-Belsen. Od 1945 komendant Harcerstwa wśród Polaków w Niemczech[2].

Do kraju powrócił w marcu 1946. W latach 1946–1948 pełnił funkcję wicedyrektora departamentu w Centralnym Urzędzie Planowania. Później został zatrudniony jako urzędnik w PSS „Społem”. W grudniu 1956 wziął udział w Krajowej Naradzie Działaczy Harcerskich, tzw. Zjeździe Łódzkim[3]. Wszedł wówczas do Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP, w której pozostał do 1958[4]. Wraz z grupą działaczy katolickich miał zamiar kandydować do Sejmu w wyborach parlamentarnych w 1957, jednak jego nazwisko zostało skreślone przez władze PZPR[5].

Zajął się następnie pracą naukową. Obronił doktorat i zrobił habilitację z ekonomii urbanistyki. W 1966 został docentem na Uniwersytecie Łódzkim. Był wykładowcą i ekspertem z zakresu urbanistyki i ekonomii, autorem wielu prac z tych dziedzin.

W 1986 był konsultantem filmu dokumentalnego Szare Szeregi w reżyserii Wiktora Skrzyneckiego. W 1989 został przewodniczącym Krajowego Komitetu Odrodzenia ZHP, w okresie 1990–2000 był przewodniczącym Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Był członkiem Rady Kombatantów i Osób Represjonowanych, kanclerzem Kapituły Orderu Orła Białego i członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari.

Współzałożyciel Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej, w latach 90. działał na rzecz zjednoczenia polskiego harcerstwa.

Pełnił funkcję Honorowego Przewodniczącego Stowarzyszenia Szarych Szeregów. W kwietniu 1992 otrzymał Honorowe Obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy, był też honorowym obywatelem Poznania. Zmarł po długiej chorobie 30 grudnia 2000, w Wesołej w wieku 85 lat.

Pogrzeb Stanisława Broniewskiego odbył się 9 stycznia 2001 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Został pochowany w kwaterze Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” (20A-1-12)[6][7].

Książki[edytuj | edytuj kod]

Autor wielu prac z historii harcerstwa okresu okupacji, m.in.:

  • Akcja pod Arsenałem, (1983) ​ISBN 83-05-11161-X
  • Całym życiem. Szare Szeregi w relacji naczelnika (1983), ​ISBN 83-01-04269-9
  • Florian Marciniak. Naczelnik Szarych Szeregów (1988), ​ISBN 83-01-08721-8
  • O prawie harcerskim, (1984),
  • To nie takie proste: moje życie, (2001), ​ISBN 83-86747-72-2
  • Trójka: zapiski o ludziach i wydarzeniach z dziejów 3 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Xięcia Józefa Poniatowskiego, (2004), ​ISBN 83-920884-0-9​.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Był Kanclerzem Kapituły Orderu Orła Białego i członkiem Kapituły Orderu Virtuti Militari.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • W maju 2009 imię Stanisława Broniewskiego „Orszy” nadano skwerowi położonemu pomiędzy między ulicami: Różaną, Puławską i gen. J. Dąbrowskiego w Warszawie[8].
  • Tablica pamiątkowa na kamienicy przy ul. Grażyny 22 w Warszawie, w której w latach 1948–2000 mieszkał Stanisław Broniewski.
  • W filmie Akcja pod Arsenałem (1977) w jego rolę wcielił się Jan Englert (sam Broniewski był konsultantem tego filmu), z kolei w filmie Kamienie na szaniec (2014) zagrał go Wojciech Zieliński.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krystyna (1940- ). Heska-Kwaśniewicz, Kamienie na szaniec, wyd. Wyd. 15, Katowice: "Książnica", 1992, ISBN 83-85348-53-0, OCLC 751246667 [dostęp 2019-10-12].
  2. Kalendarz harcerski „Akcja Podaj Dalej” 2019, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej.
  3. Powstańcze Biogramy - Stanisław Broniewski, www.1944.pl [dostęp 2019-11-06] (ang.).
  4. 100 lat temu urodził się Stanisław Broniewski "Orsza", dzieje.pl [dostęp 2019-11-06] (pol.).
  5. Andrzej Friszke: Koło posłów „Znak” w Sejmie PRL 1957-1976. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2002, s. 10. ISBN 83-7059-527-8.
  6. Tadeusz Sobieraj: Orły Niepodległości. Cmentarz Wojskowy na Powązkach w Warszawie w setną rocznicę jego powstania (1912–2012). Ząbki: Apostolicum, 2012, s. 93. ISBN 978-83-7031-808-6.
  7. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  8. Uchwała nr LVI/1703/2009 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 28 maja 2009 r. w sprawie nadania nazwy skwerowi w Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”. 104 poz. 2981, 2009. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd m.st. Warszawa: Stanisław Broniewski-Orsza. [dostęp 7 stycznia 2009].
  • Broniewski Stanisław. W: Janusz Wojtycza (red.): Harcerski Słownik Biograficzny. T. 1. Warszawa: Muzeum Harcerstwa i Marron Edition, 2006, s. 22–26. ISBN 83-923571-1-6.