Stanisław Staszewski (artysta)

Stanisław Staszewski

Data i miejsce urodzenia	18 grudnia 1925 Pabianice
Data i miejsce śmierci	22 stycznia 1973 Paryż
Miejsce spoczynku	cmentarz Bródnowski w Warszawie
Zawód, zajęcie	architekt
Miejsce zamieszkania	Warszawa, Płock, Paryż
Narodowość	polska
Uczelnia	Politechnika Warszawska
Wydział	Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej
Dzieci	Kazik Staszewski

Grób na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie

Stanisław Staszewski, ps. „Nowy” (ur. 18 grudnia 1925 w Pabianicach, zm. 22 stycznia 1973 w Paryżu) – polski poeta i bard. Z wykształcenia architekt. Ojciec Kazika Staszewskiego. Autor piosenek, m.in. Celiny i Baranka, znanych z interpretacji Kultu i Jacka Kaczmarskiego.

Życiorys

Urodził się w Pabianicach. Jego ojciec, Kazimierz, był kierownikiem Szkoły Powszechnej nr 5 w Pabianicach. Był też założycielem w 1929 r. i pierwszym prezesem pabianickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, a jego imię nosi obecnie pabianicki Oddział PTTK. W 1934 rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Kazimierz Staszewski również podjął pracę w szkole.

Podczas II wojny światowej Stanisław Staszewski był żołnierzem Armii Krajowej. W 1942 był więźniem Pawiaka. Od 1943 dowodził drużyną w stopniu kaprala. Walczył na terenie Pragi w powstaniu warszawskim. Został aresztowany i odesłany do niemieckiego obozu w Ebensee, filii KL Mauthausen-Gusen. W marcu 1945 ciężko zachorował i trafił do obozowej kostnicy, skąd został wyciągnięty przez kapo z Pabianic.

Po wojnie ukończył Liceum im. Władysława IV (matura w czerwcu 1946), a następnie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Prezentował lewicowe poglądy; pisał: „Poglądy moje stają się bardzo lewicowe. Coraz magnetyczniej działa na mnie ryk zbuntowanych tłumów, uciśnionych mas pracujących i władcza, potężna twarz Lenina”. Po studiach pracował w warszawskim Metroprojekcie.

W latach 1960-1965 był naczelnym architektem Płocka, aktywnie uczestnicząc w życiu towarzyskim miasta. Przy klubie „Marabut” powstały wówczas m.in. Celina i Baranek, a w tle twórczości pojawia się budowa Petrochemii (Inżynierowie z Petrobudowy). Jego twórczość została uznana za „podejrzaną ideologicznie”, co doprowadziło do konfliktu z władzami i usunięcia z PZPR. Po powrocie do Warszawy w 1967 wyemigrował do Paryża, gdzie pracował jako kreślarz. Tam napisał m.in. Bal kreślarzy i Mariannę. W latach 1968-1970 pracował w Boulogne-sur-Mer, po czym wrócił do Paryża. Pochowany jest na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kw. 10H-6).

Inwigilacja i współpraca z organami bezpieczeństwa PRL

Według oświadczenia z 2014 r. jego syna Kazimierza, opartego na dokumentach IPN, Staszewski został zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa o kryptonimie „Nowy”. Materiały obejmują karty ewidencyjne z Biura „C” MSW z pierwszym wpisem z lipca 1949 dotyczących rejestracji w kategorii „informator”, a także doniesienia z okresu faktycznej współpracy datowane od czerwca 1953 do grudnia 1954. Informację o rejestracji jako TW „Nowy” potwierdził publicznie Kazik Staszewski, wskazując na kwerendę w archiwach IPN.

Recepcja i upamiętnienie

Teksty Staszewskiego wykonywali m.in. Jacek Kaczmarski na płycie Bankiet (1992), zespół Kult na płytach Tata Kazika (1993) i Tata 2 (1996) oraz Elektryczne Gitary. W 1997, po edycji Przeglądu Piosenki Aktorskiej poświęconej jego twórczości, nakładem S.P. Records ukazała się płyta Staszek z oryginalnymi nagraniami z lat 1966-1973.

W 2015 roku ukazał się tomik poetycki wydawnictwa "Kosmos Kosmos", przedstawiający około 90 utworów poety. Nosi on tytuł: Samotni ludzie. Wiersze i piosenki.

Wybrane utwory

• „A gdy będę umierał”
• „Bal kreślarzy”
• „Baranek”
• „Celina”
• „Dziewczyna się bała pogrzebów”
• „Gwiazda szeryfa”
• „Inżynierowie z Petrobudowy”
• „Jeśli zechcesz odejść - odejdź”
• „Knajpa morderców”
• „Królowa życia”
• „Kurwy wędrowniczki”
• „Latający Holender”
• „Marianna”
• „Nie dorosłem do swych lat”
• „Notoryczna narzeczona”
• „Samotni ludzie”
• „Starszy asystent John”
• „W czarnej urnie”
• „Zastanówcie się sami”
• „Życie erotomana”

Bibliografia

• Wiesław Weiss: Kult Biała Księga. Warszawa: Kosmos Kosmos, 2009. ISBN 978-83-926991-2-5.

Linki zewnętrzne

• Strona o Stanisławie Staszewskim w archive.org. staszek.art.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-07)].
• Stanisław Staszewski - nie tylko ojciec Kazika. Dwójka, Polskie Radio, 28 stycznia 2016. [dostęp 2016-01-29].