Trójkąt Trzech Cesarzy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Trójkąt Trzech Cesarzy
ilustracja
Państwo

 Polska

Położenie na mapie Sosnowca
Mapa konturowa Sosnowca, blisko dolnej krawiędzi nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Trójkąt Trzech Cesarzy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Trójkąt Trzech Cesarzy”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Trójkąt Trzech Cesarzy”
Ziemia50°13′46″N 19°09′27″E/50,229444 19,157500
Wieża Bismarcka w Mysłowicach i Trójkąt Trzech Cesarzy na starej pocztówce. Portret cesarza niemieckiego pośrodku
Niemiecka pocztówka z 1902 r., przedstawiająca Trójkąt Trzech Cesarzy. Portret cesarza niemieckiego dominuje nad pozostałymi
Pocztówka przedstawiająca Trójkąt Trzech Cesarzy - Port węglowy na Niwce i galary rzeczne.
Trójkąt trzech cesarzy w 2007 r.
Trójkąt Trzech Cesarzy – obelisk
Trójkąt Trzech Cesarzy na mapie Rzeszy niemieckiej z 1892 r.
Jeden ze schronów niemieckich Linii b2-Stellung znajdujących się w lesie nad Trójkątem Trzech Cesarzy po stronie Mysłowic

Trójkąt Trzech Cesarzy (niem. Dreikaisereck, ros. Угол трёх императоров) – określenie miejsca, gdzie w latach 1846–1915 zbiegały się granice trzech europejskich mocarstw biorących udział w rozbiorze Polski: Prus (później Niemiec), Austrii (później Austro-Węgier) i Rosji. Ten punkt na mapie to trójstyk trzech cesarstw[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze ważniejsze zmiany graniczne w tym obszarze pojawiły się już w 1742 roku, gdy w wyniku wojny prusko-austriackiej spora część Śląska z rąk Austrii przeszła na rzecz Prus. Wtedy to Czarna Przemsza stała się granicą oddzielającą Prusy od Księstwa Siewierskiego[2], które było lennem Polski[3]. Od roku 1790, po połączeniu księstwa z ziemiami polskimi, była to granica z Rzecząpospolitą[2]. Modyfikacja tego stanu rzeczy nastąpiła podczas III rozbioru Polski, gdzie cały ten teren znalazł się w obszarze Prus[2], a granice trzech mocarstw w latach 1795–1807, czyli od III rozbioru Polski do powstania Księstwa Warszawskiego, zbiegały się w rejonie miasta Niemirów by ukształtować się ostatecznie na Czarnej Przemszy w 1807 podczas pokoju w Tylży[2][3].

W latach 1815–1831, po Kongresie Wiedeńskim, zbiegały się tam rubieże: Królestwa Kongresowego, Prus oraz Rzeczypospolitej Krakowskiej pod protektoratem trzech zaborców[2][3]. W latach 1831–1846 po włączeniu Królestwa Polskiego do Rosji jako autonomicznej prowincji, był to trójstyk granic Rosji, Prus i Rzeczypospolitej Krakowskiej. Następnie, po włączeniu tej ostatniej do Cesarstwa Austriackiego, w latach 1846–1871 zbiegały się tam granice pomiędzy Królestwem Prus, Cesarstwem Austriackim (od 1867 r. Austro-Węgrami) i Imperium Rosyjskim[3].

Nazwa Trójkąt Trzech Cesarzy powstała po 1871 r. gdy doszło do zjednoczenia Niemiec i miejsce to, pozostając nadal na granicy Królestwa Prus, stało się jednocześnie punktem granicznym Cesarstwa Niemiec. Linie graniczne biegły rzekami: Białą Przemszą, Czarną Przemszą oraz Przemszą.

Granica przestała istnieć faktycznie w tym miejscu w 1915 r. po zajęciu Królestwa Kongresowego przez Niemcy i Austro-Węgry. Formalnie Trójkąt Trzech Cesarzy zniknął w 1918 r.[4] Jednak jeszcze w latach 1922–1939 spotykały się tu granice trzech województw: śląskiego, krakowskiego i kieleckiego.

Obecnie są to tereny miast: Mysłowice (dzielnice Brzęczkowice i Słupna) oraz Sosnowiec (dzielnice Modrzejów, Niwka i Jęzor). Gdyby zaś spojrzeć na okres, kiedy określenie to miało zastosowanie, to ze strony pruskiej miejscowościami granicznymi były: Brzęczkowice/Słupna, ze strony rosyjskiej Modrzejów, Niwka, a ze strony austriackiej Jęzor (wtedy jeszcze osiedle należące do miasta Jaworzno). Ten ostatni wchodził w skład Wielkiego Księstwa Krakowskiego, wcześniej był wsią należącą do Rzeczypospolitej Krakowskiej, do dystryktu jaworznickiego, później powiatu chrzanowskiego. W 1953 r. Jęzor przeniesiono administracyjnie do Sosnowca. Stąd też tereny dawnego styku trzech imperiów leżą dziś w granicach dwóch miast.

Często błędnie z Trójkątem Trzech Cesarzy utożsamiany jest teren, którego południowy wierzchołek znajduje się obecnie w granicach Sosnowca (wówczas Modrzejowa) o kształcie trójkąta[potrzebny przypis].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Trójkąt jest błędną kalką językową z języka niemieckiego, gdzie pełna nazwa brzmiała Drei Kaiser Ecke, co w tłumaczeniu oznacza Kąt Trzech Cesarzy, gdy stosowana w formie skróconej DreiEcke / Dreieck w języku niemieckim oznacza trójkąt[4]. Została przyjęta od podziału terenu, gdzie widły utworzone przez rzeki dzielą tereny na trzy części. Oznaczała więc punkt zbiegania się rzek, w którym Biała Przemsza łączy się z Czarną Przemszą (od tego miejsca rzeka przybiera po prostu nazwę Przemsza) i tym samym zbiegały się granice trzech imperiów. Nazwa ta przyjęła się po 1873 roku, po spotkaniu i konwencji cesarza Austrii Franciszka Józefa I z carem Rosji Aleksandrem II do której dołączył cesarz Niemiec Wilhelm I. Porozumienie tam zawarte stało się podstawą do utworzenia Związku Trzech Cesarzy co przełożyło się na nazwę Trójkąta[5].

Przed tą datą miejsce nazywano Drei Lander Ecke co w tłumaczeniu z niemieckiego oznacza Kąt Trzech Krajów[3][5]. Ponadto w języku niemieckim słowo Dreiländereck oznacza trójstyk[potrzebny przypis]. Popularne były wycieczki z terenów niemieckich w to miejsce, istniały foldery przedstawiające faktycznie teren zaboru rosyjskiego.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia I wojny światowej miejsce to było znane niemal w całej Europie[6]. Jak pisały ówczesne gazety, tygodniowo odwiedzało je od 3 do 8 tysięcy turystów[2][7][8]. Po rzece pływały dwa niewielkie parostatki wycieczkowe, można było podziwiać widoki z wieży Bismarcka znajdującej się w Mysłowicach Słupeckiej Górce (wybudowanej w 1907 r., zburzonej ostatecznie w 1937 r.[6] na podstawie decyzji wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego), a nawet zrobić zakupy[9] w przygranicznych kramach[8]. Szczególną atrakcją była wyprawa przez mosty graniczne[8]. Miejsce to zyskało popularność dzięki różnicom kulturowym i gospodarczym, widocznym tuż po przekroczeniu granic[8].

Od końca II wojny światowej miejsce zaczęło popadać w zapomnienie. W dzień po wejściu Polski do Unii Europejskiej 2 maja 2004 r. odbyło się na terenie Trójkąta spotkanie prezydentów: Jaworzna, Sosnowca i Mysłowic. W tym dniu po mysłowickiej stronie Trójkąta zamontowano tablice z napisem[10]:

W miejscu, w którym niegdyś stykały się granice trzech zaborów dzisiaj świętujemy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i jesteśmy dumni, że wspólnie budujemy Europę bez granic[11].

30 kwietnia 2013 r. w tzw. Trójkącie Trzech Cesarzy w Mysłowicach z inicjatywy i środków stowarzyszenia Ślōnskij Ferajny[3][12][13] zmieniono płytę z napisem informującym, że w tym miejscu stykały się dawniej „granice trzech państw”. W poprzednim napisie było: „granice trzech zaborów”. Płytę zmieniono ze względu na status Śląska w trakcie zaborów, kiedy to wchodził w skład państwa pruskiego[14][15].

9 listopada 2007 r., z okazji zbliżającego się Święta Niepodległości, został odsłonięty pamiątkowy obelisk na terenie sosnowieckiej części trójkąta. Do jego budowy użyto jedną z granitowych płyt dawnego pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej z Sosnowca[16]Powstał przy współpracy władz Sosnowca oraz PTTK. Znajduje się na nim inskrypcja:

Obelisk Pamięci o dawnym podziale Europy i jej zjednoczeniu[17][18].

Wtedy też powstały pierwsze plany rewitalizacji i upamiętnienia Trójkąta Trzech Cesarzy, przygotowane przez PTTK Oddział w Sosnowcu[6]. W 2017 roku na terenie Trójkąta od strony Sosnowca powstała niewielka infrastruktura turystyczna: altana, stojaki na rowery, ławki, kosze, palenisko[19][20]. Został poprowadzony do tego miejsca Szlak Rowerowy Dawnego Pogranicza[21], którym można dotrzeć od Parku Tysiąclecia, Stawików czy graniczącego z centrum osiedla Naftowa. Na Trójkącie wyznaczono także początek innej trasy: Szlaku Rowerowego Czarnego Morza[22]. Do końca 2018 roku od ul. Żeglarskiej do Trójkąta planowane jest utworzenie drogi asfaltowej w formie ciągu pieszo-jezdnego i wykonanie oświetlenia w standardzie LED[23].

Z Jaworzna poprowadzono w to miejsce trasę rowerową nr 476 (żółta)[22].

UM Mysłowice wraz z władzami Muzeum Miasta Mysłowice przygotowują program rewitalizacji Trójkąta. Na starym nieczynnym moście kolejowym powstać ma platforma widokowa, a dookoła całego terenu ścieżki rowerowe. Wybudowane zostanie też centrum historyczne upamiętniające historię tegoż miejsca[18]. W pierwszej edycji Budżetu Obywatelskiego miasta Mysłowice w 2016 zwyciężył projekt rewitalizacji Trójkąta[24].

Symbol styku trzech rzek czy też Trójkąta Trzech Cesarzy występuje zarówno we fladze Sosnowca, jak i herbie tego miasta[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. S. Śląski, Typo-miasto. Studium graficzne desygnatów tożsamości dzielnicowej Jaworzna w plakacie; Katowice–Jaworzno 2017, s. 47.
  2. a b c d e f Tresc – PTTK, PHP – Lukasz Aranowski, Małgorzata Jakubiak, Gościniec PTTK, gosciniec.pttk.pl [dostęp 2017-07-11].
  3. a b c d e f Trójkąt Trzech Cesarzy nie powinien dzielić, „dzieje.pl” [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  4. a b „Trójkąt Trzech Cesarzy” – ewenement na skalę światową. Do I wojny światowej znany w całej Europie – Niezwykle.com, „Niezwykle.com”, 30 maja 2015 [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  5. a b Informacja, Z historii Trójkąta Trzech Cesarzy, www.biblioteka.jaw.pl [dostęp 2017-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-12] (pol.).
  6. a b c Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu, „SosnowiecDzisiaj.pl”, 26 września 2011 [dostęp 2017-07-11].
  7. Trójkąt Trzech Cesarzy – relacja, zdjęcia, mapa wycieczki Polskie Szlaki, polskieszlaki.pl [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  8. a b c d Informacja, Turystyka wczoraj, biblioteka.jaw.pl [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  9. Gościniec PTTK.
  10. Wyborcza.pl, katowice.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-11].
  11. Napis zawiera nieścisłość, gdyż stykały się tu tereny dwóch zaborów: rosyjskiego i austriackiego z Królestwem Prus.
  12. NŎWŎ TABULA NA DRAJ EKU CESŎRZY – NOWA TABLICA NA TRÓJKĄCIE TRZECH CESARZY | Ślōnskŏ Ferajna, ferajna.eu [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  13. l, Gazeta Mysłowicka » Właściwy napis w Trójkącie Trzech Cesarzy, gazetamyslowicka.com [dostęp 2017-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2018-01-12] (pol.).
  14. Plura: Śląsk nigdy nie był pod zaborami. Nowa tablica w Trójkącie Trzech Cesarzy.
  15. W Trójkącie Trzech Cesarzy umieszczono nową tablicę.
  16. Ślązacy i Zagłębiacy chcą wspólnie promować Trójkąt Trzech Cesarzy, „ekstramagazyn.pl”, 8 lipca 2016 [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  17. Dreikaiserreichsecke, Trójkąt Trzech Cesarzy, Mysłowice, Myslowitz, dreikaiserreichsecke.com [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  18. a b Trójkąt Trzech Cesarzy, slaskie.travel [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  19. TOS, Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu ładnie odnowiony [ZDJĘCIA], „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2017-07-11] (pol.).
  20. Na ognisko do Trójkąta Trzech Cesarzy, „Silesia Dzieci” [dostęp 2017-07-16] (pol.).
  21. Wyborcza.pl, sosnowiec.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-11].
  22. a b Informacja, Turystyka dziś, biblioteka.jaw.pl [dostęp 2017-07-11] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-26] (pol.).
  23. Piotr Purzyński, Przed końcem roku powstanie oświetlona droga do Trójkąta Trzech Cesarzy, Sosnowiec Wyborcza.pl, 17 kwietnia 2018 [dostęp 2018-06-01] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-01] (pol.).
  24. Zagospodarowanie Trójkąta Trzech Cesarzy – z budżetu obywatelskiego, „dzieje.pl” [dostęp 2017-07-16] (pol.).
  25. Trójkąt Trzech Cesarzy – WikiZagłębie, wikizaglebie.pl [dostęp 2017-07-11] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]