Ulica Świętokrzyska w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Śródmieście Północne
Ilustracja
Ulica Świętokrzyska na wysokości ul. Jasnej, widok w kierunku wschodnim
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Długość 1,5 km
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. M. Kopernika
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 160m ul. Nowy Świat
Ikona ulica z lewej.svg 260m ul. Kubusia Puchatka
Ikona ulica z prawej.svg 345m ul. Czackiego
Ikona ulica z prawej.svg światła 485m ul. Mazowiecka
Ikona ulica plac.svg światła pl. Powstańców Warszawy
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 660m ul. Jasna
Ikona ulica z prawej.svg 750m ul. Szkolna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 840m ul. Marszałkowska
Ikona ulica z prawej.svg światła 1120m ul. Raoula Wallenberga
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła 1280m ul. Emilii Plater
Ikona ulica z lewej.svg 1390m ul. Mariańska
Ikona ulica rondo.svg światła 1560m Rondo ONZ
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Ulica Świętokrzyska w Warszawie
Ziemia52°14′07,4″N 21°00′34,0″E/52,235389 21,009444
Ulica Świętokrzyska przed 1939, widok w kierunku wschodnim
Ulica w listopadzie 1939, w oddali widoczny gmach Prudentialu
Ulica po odgruzowaniu w 1939

Ulica Świętokrzyska – ulica w śródmieściu Warszawy.

Ulica odchodzi od ulicy Mikołaja Kopernika w kierunku zachodnim, kończąc bieg na rondzie ONZ.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jedna z najstarszych dróg narolnych w Warszawie. Rozdzielała grunty książęce od włók Kałęczyna[1].

Nazwa ulicy, potwierdzona urzędowo w 1770, pochodzi pośrednio od kościoła św. Krzyża. W XVIII w. działający tam księża misjonarze założyli w pobliżu obecnej ulicy Czackiego folwark zwany Świętokrzyskim, przez który biegła dzisiejsza ulica Świętokrzyska[2].

Drewniana zabudowa ulicy została zniszczona w 1656 podczas potopu szwedzkiego[1].

W połowie XVIII wieku ulica została wybrukowana, a w czasach Królestwa Polskiego – została zabudowana dwupiętrowymi kamienicami. W 1828 w rejonie Świętokrzyskiej i ówczesnego placu Dzieciątka Jezus powstała duża fabryka metalurgiczna Karola Mintera wraz z pałacykiem właściciela. W 1868 w zabudowaniach dawnej fabryki uruchomiono pocztę[3].

Od końca XIX wieku do wybuchu II wojny światowej ulica na odcinku pomiędzy Nowym Światem a ulicą Jasną była znana w Warszawie jako miejsce handlu starymi książkami i drukami. Działało tutaj kilkanaście antykwariatów[4]. Właścicielami większości z nich byli warszawscy Żydzi[3]. Ulica była wąska i nie kursowały nią ani tramwaje, ani autobusy[5].

W latach 1922–1923 na rogu Świętokrzyskiej i Jasnej wzniesiono gmach Pocztowej Kasy Oszczędności zaprojektowany przez Józefa Handzlewicza. Był to jeden z nielicznych budynków wzniesionych w Warszawie bezpośrednio po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918. Gmach został rozbudowany w latach 30. w kierunku ulicy Marszałkowskiej. W latach 1938–1939 przy skrzyżowaniu z ulicą Marszałkowską wzniesiono kolejny gmach banku zaprojektowany przez B. Szmidta[6].

Duża część zabudowy Świętokrzyskiej została zburzona podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939[7]. Kolejne zniszczenia przyniósł rok 1944. W czasie powstania warszawskiego od 4 sierpnia do 5 września w gmachu PKO mieścił się m.in. Sztab Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej[8].

Podczas odbudowy Warszawy zadecydowano się poszerzyć jezdnię ulicy w kierunku północnym i przebić ją przez Nowy Świat do ul. Kopernika, w stronę Powiśla. Ze strony zachodniej w 1955 przedłużono ulicę od ulicy Bagno – gdzie od połowy XVIII wieku kończyła się Świętokrzyska – do ówczesnej ul. Juliana Marchlewskiego (obecnie al. Jana Pawła II). To sprawiło, że Świętokrzyska stała się jedną z ważniejszych arterii komunikacyjnych w Śródmieściu[3].

W 1948 w rejonie ulic Świętokrzyskiej, Wareckiej i placu Powstańców Warszawy rozpoczęto, prowadzoną etapami, budowę kompleksu budynków Narodowego Banku Polskiego. W latach 50. po południowej stronie ulicy w rejonie placu Defilad urządzono tereny zielone – obecnie Park Świętokrzyski.

W latach 1961–1967 w rejonie ulic Świętokrzyskiej, Marchlewskiego, Twardej i Emilii Plater zbudowano osiedla mieszkaniowe „Emilia” i „Mariańska” zaprojektowane przez Alinę Kosecką, Czesława Wegnera, Lecha Robaczyńskiego, Hannę Lewicką i Wojciecha Piotrowskiego[9]. Najbardziej znanym z bloków osiedla jest znajdujący się na rogu Świętokrzyskiej i Emilii Plater jedenastopiętrowy budynek o charakterystycznym trójkątnym kształcie, nazywany „Igrekiem” lub „Wiatrakiem” (ul. Emilii Plater 55). Przeznaczony dla 920 osób, był to wtedy największy budynek mieszkalny w Warszawie[10].

W czerwcu 2011 rozpoczęto pod ulicą budowę linii M2 warszawskiego metra (odcinek ze stacjami Rondo ONZ, Świętokrzyska i Nowy Świat-Uniwersytet). Na czas budowy ulica na odcinku od Nowego Światu do ronda ONZ została zamknięta dla ruchu kołowego. Ponowne otwarcie po modernizacji nastąpiło 30 września 2014[11].

W październiku 2015 przy skrzyżowaniu z ul. Nowy Świat powstała pierwsza w Warszawie śluza rowerowa[12].

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 215.
  2. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 184. ISBN 978-83-62189-08-3.
  3. a b c Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 216.
  4. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 861. ISBN 83-01-08836-2.
  5. Jerzy Kasprzycki: Warszawa sprzed lat. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1989, s. 100. ISBN 83-7005-201-0.
  6. Marta Leśniewska: Architektura w Warszawie 1918-1939. Warszawa: Arkada Pracownia Sztuki, 2006, s. 19. ISBN 83-908950-4-8.
  7. Władysław Bartoszewski, Bogdan Brzeziński, Leszek Moczulski: Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 24.
  8. Jerzy Majewski, Tomasz Urzykowski: Przewodnik po powstańczej Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2012, s. 57. ISBN 978-83-273-0091-1.
  9. Barbara Orlańska, Andrzej Dobrucki, Wacław Orzeszkowski, Jan Kazimierz Zieliński: Warszawskie osiedla ZOR. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1968, s. 152, 153.
  10. Lech Chmielewski: Przewodnik warszawski. Gawęda o nowej Warszawie. Warszawa: Agencja Omnipress i Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Rzeczpospolita”, 1987, s. 16. ISBN 83-85028-56-0.
  11. Wreszcie jeździmy nad metrem. Świętokrzyska otwarta!. gazeta.pl, 2014-09-30. [dostęp 2014-09-30].
  12. Krzysztof Śmietana: Pierwsza śluza rowerowa już jest, ale sygnalizacja nie wykrywa cyklistów. gazeta.pl, 8 października 2015. [dostęp 2015-10-27].
  13. Grzegorz Sołtysiak: Filmowy przewodnik po Warszawie. Warszawa: Muzeum Powstania Warszawskiego, 2007, s. 48. ISBN 978-83-60142-70-7.
  14. Grzegorz Szymanik. Nie rusz naszego Kazika. „Gazeta Stołeczna”, s. 6–7, 2013-02-22. [dostęp 2013-03-03].