Czterdziestolatek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czterdziestolatek
Gatunek serialu komedia
Kraj produkcji  Polska
Oryginalny język polski
Liczba odcinków 21
Liczba serii 4
Lista odcinków serialu Czterdziestolatek
Produkcja
Produkcja Telewizja Polska
Reżyseria Jerzy Gruza
Scenariusz Jerzy Gruza
Krzysztof T. Toeplitz
Muzyka Jerzy Matuszkiewicz
Zdjęcia Mieczysław Jahoda
Scenografia Halina Dobrowolska
Czas trwania odcinka od 40 do 63 minut
Pierwsza emisja
Stacja telewizyjna TVP1
Format obrazu 4:3
Format dźwięku 2.0 i 5.1
Kraj oryginalnej emisji Polska
Lata emisji 1975-1978
Data premiery 16 maja 1975
Status zakończony
Chronologia
Kontynuacja Czterdziestolatek. 20 lat później

Czterdziestolatek (lub 40-latek) – polski serial komediowy, emitowany po raz pierwszy od 16 maja 1975 do 19 lutego 1978[1] przez Program 1 Telewizji Polskiej.

Lista odcinków[edytuj]

W nawiasach podano rok produkcji danego odcinka[2].

  1. Toast czyli bliżej niż dalej (1974)
  2. Walka z nałogiem czyli labirynt (1974)
  3. Wpadnij kiedy zechcesz czyli bodźce stępione (1974)
  4. Portret czyli jak być kochanym (1974)
  5. Kondycja fizyczna czyli walka z metryką (1974)
  6. Włosy Flory czyli labirynt (1974)
  7. Judym czyli czyn społeczny (1974)
  8. Otwarcie trasy czyli czas wolny (1975)
  9. Rodzina czyli obcy w domu (1975)
  10. Pocztówka ze Spitsbergenu czyli oczarowanie (1975)
  11. Cudze nieszczęście czyli świadek obrony (1975)
  12. Nowy zastępca czyli meteor (1975)
  13. Kozioł ofiarny czyli rotacja (1976)
  14. Sprawa Małkiewicza czyli kamikadze (1976)
  15. Kosztowny drobiazg czyli rewizyta (1976)
  16. Gdzie byłaś czyli Szekspir (1976)
  17. Cwana bestia czyli kryształ (1977)
  18. Gra wojenna czyli na kwaterze (1977)
  19. Z dala od ludzi czyli coś swojego (1977)
  20. W obronie własnej czyli polowanie (1977)
  21. Smuga cienia czyli pierwsze poważne ostrzeżenie (1977)

Charakterystyka[edytuj]

Serial został wyprodukowany przez Telewizję Polską w latach 1974–1977. Pierwsza 7-odcinkowa seria cieszyła się tak wielką popularnością, że z powodzeniem ją kontynuowano i zrealizowano też film pełnometrażowy Motylem jestem, czyli romans 40-latka oraz wielogodzinny telewizyjny program sylwestrowy „Sylwester Rodzinny – program z rodziną Czterdziestolatka” (31 grudnia 1975 od 22:20).

Obrazuje losy warszawskiej rodziny inżyniera Stefana Karwowskiego, które idealnie wkomponowały się w rzeczywistość lat 70. i propagandy sukcesu (m.in. budowa Trasy Łazienkowskiej w Warszawie, dworca PKP Warszawa Centralna, czy Trasy Toruńskiej).

Równocześnie – zgodnie z założeniami autorów, którzy sami w okresie pracy nad serialem przekroczyli 40 rok życia – serial eksponował wątki związane z kryzysem wieku średniego: romans na boku, próby rzucenia palenia, obsesja na punkcie utraty włosów, próba zadbania o kondycję fizyczną, duma z dorobku życiowego i zawodowego, chęć samorealizacji przez działalność społeczną itd.

W latach 1993–1994 TVP wyemitowała kontynuację serialu, zatytułowaną Czterdziestolatek. 20 lat później. Do obsady dołączyli m.in.: Joanna Kurowska, Wojciech Mann i Wojciech Malajkat.

10 maja 2014 r., z inicjatywy Amadeusza Szklarza-Habrowskiego z Instytutu Kultury Polskiej UW, odbyły się obchody jubileuszu 40-lecia serialu[3]: odsłonięcie tablicy Miejskiego Systemu Informacji na Rondzie Czterdziestolatka w centrum Warszawy[4], któremu serial patronuje od 18 kwietnia 2014[5], spotkanie z twórcami i aktorami serialu (Jerzym Gruzą, Anną Seniuk, Mirellą Olczyk-Kurkowską i Piotrem Kąkolewskim) oraz premiera niepublikowanego, pilotażowego odcinka kontynuacji przygód rodziny Karwowskich pt. Studenci Trzeciego Wieku. Czterdzieści lat minęło, jak jeden dzień w Domu Spotkań z Historią w Warszawie.

Obsada[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

  • Rodzina Karwowskich mieszka w Warszawie w bloku mieszkalnym pod adresem ulicy Pańskiej, jednak w trzech różnych odcinkach pojawiają się inne adresy mieszkania: 91 m. 161 w odc. 10 (informację o tym podaje Magda Karwowska prof. Zygmuntowi Kozielle celem wysłania pocztówki), 62 m. 138 (odc. 7) oraz 62 m. 137 (odc. 17)[7].
  • W filmie pokazano wiele elementów działania systemu nomenklatury w PRL. Główny bohater filmu wspinał się po jej niższych szczeblach i napotykał w związku z tym wiele nieznanych mu zwyczajów, kodów kulturowych, a nawet pojęć. I tak na przykład jego córka Jagoda Karwowska, wkrótce po tym gdy jej ojciec został dyrektorem, została wciągnięta w środowisko tzw. bananówek. Karwowskiemu, któremu uświadomiła to jej koleżanka, wydawało się że chodzi o dziewczęta chodzące w spódnicach w banany (odc. 16). Natomiast w odcinku 14 Karwowski, nie będąc pewny, czy może samodzielnie wyznaczyć kierownika IV odcinka robót, udaje się do naczelnika Wydziału Kadr PZPR (tow. Iwanickiego), który wyjaśnia mu, że dane stanowisko obsadzane jest bez udziału struktur partyjnych. Te ostatnie musiały jednak wyrazić zgodę na awans samego Karwowskiego na stanowisko dyrektora, o czym mowa jest wprost w odcinku 13.
Czerwony Fiat 126p – taki samochód posiadała rodzina Karwowskich
  • Film pokazuje wiele panujących w latach 70. mód, m.in. rozwijający się kult komputera. Sam Karwowski zostaje jakoby wybrany na dyrektora właśnie przez komputer (marki Odra trzeciej generacji).
  • Grażyna Szapołowska gra rolę pierwszoplanową w odcinku nr 12 (jest tytułowym „nowym zastępcą”), w odcinku nr 15 występuje jako statystka (nie wypowiada żadnej kwestii) na przyjęciu, na którym goszczą państwo Karwowscy.
  • Serial nie tylko pokazywał mody, ale je także tworzył. Półokrągły łuk w otworze drzwiowym, jaki Karwowskiemu zalecił projektant wnętrz Iwo Czarnecki (postać i jej nazwisko to aluzja do znanego w latach 70. scenografa TVP, Wowo Bielickiego), stał się popularnym elementem wystroju polskich mieszkań w latach 70. i 80. Jednocześnie pojęcie „Łuku Karwowskiego” weszło na trwałe do potocznej polszczyzny[8].
  • Również Fiat 126p, jakim poruszał się inżynier Karwowski, został nazwany w języku koneserów polskiej motoryzacji „Karwowskim”[potrzebny przypis]. Właśnie w taki sposób określa się czerwone maluchy wyprodukowane w latach 70.[potrzebny przypis], posiadające liczne detale spotykane w autach z tamtych lat, np. felgi „cytrynki”, chromowane zderzaki, itp. Pojazd Karwowskiego miał numery rejestracyjne 56-48-WL.
  • Stefan Karwowski z czasów szkolnych ma pseudonim „Matka”, do którego bardzo niechętnie w końcu przyznaje się Magdzie, cytując „Ja jestem Matka Grakchów” (odc. 5). Nie wiadomo skąd pochodzi ten cytat, Kornelia tzw. „Matka Grakchów” jest postacią często przywoływaną jako osoba, która poświęciła własne życie samotnie wychowując dzieci, w tym dwóch słynnych reformatorów rzymskich Tyberiusza i Gajusza. Została też uwieczniona na obrazach malarzy takich jak Philipp Friedrich von Hetsch, Angelika Kauffmann lub Jose Garnelo.
  • W odc. 10 profesor Sanokki z Laponii, podczas sympozjum naukowego z dziedziny hydrologii, wypowiada się w języku obcym. W rzeczywistości po wyodrębnieniu i odwróceniu jego wypowiedzi programem do obróbki dźwięku, okazuje się wypowiedź w języku polskim: ciężki, więcej informacji o składzie uczestników. Z rozmowy wnoszę, tak, lepsza struktura. System, rekruta, lepsze rozwiązania. Światowa olimpiada, kolejna okazja do.... Kolejny fragment: Jest to naturalny wynik rozwoju sportu ciężarowego. Obserwujemy typ addytyczny. Wyciskanie tego rozwiązania. Wyboru dokonamy na miejscu. Tekst ten, wypowiadany przez profesora Sanokki, w rzeczywistości został wypowiedziany przez reżysera serialu ‒ Jerzego Gruzę.
  • W pierwszych kilku odcinkach Karwowscy posiadają telewizor Libra 201. Był to odbiornik czarno-biały produkcji Warszawskich Zakładów Telewizyjnych. Jednak w odcinku 9. telewizor ten pokazuje „Bolka i Lolka”... w kolorze.
  • Tytułową piosenkę „Czterdzieści lat minęło” śpiewa Andrzej Rosiewicz.
  • Wcielenia Kobiety Pracującej:
  1. Roznosicielka mleka
  2. Specjalistka od uszczelniania okien taśmą metalową
  3. Inkasentka z gazowni-elektrowni
  4. Ajentka PZU
  5. Sprzedawczyni cielęciny
  6. Oferująca „domokrążne szycie spodni z materiałów powierzonych”
  7. Sprzątaczka w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego
  8. Listonoszka i kontrolerka biletów
  9. Ekspert samochodowy PZMotu, robi też prace zlecone dla spółdzielni „Dzianina”
  10. Hydraulik wymieniający uszczelki
  11. Kominiarz
  12. Sąsiadka z piętra
  13. Pomoc domowa z ogłoszenia
  14. Jednoosobowa „trójka szkolna”
  15. Sprzedawca-rzeczoznawca w Desie
  16. Inspektor do walki z radio- i telepajęczarstwem
  17. Agentka do walki z terroryzmem powietrznym
  18. Ochotniczka w Ochotniczym Komitecie Opieki nad Żonami Rezerwistów
  19. Operator koparki
  20. Naganiacz na polowaniu
  21. Ogrodnik w parku szpitalnym

Autoparodie[edytuj]

  • Ja na przykład oglądam tylko Dziennik, to znaczy Wicherka, 40-latka i jazdę figurową na lodzie (odc. 2)
  • Skąd pani wie? – Widziałam panią w 40-latku! (odc. 9)
  • Kto to [może być]? – Pewnie „Kobieta Pracująca”. – Nie, już była! [w tym odcinku] (odc. 9)
  • Operator zdjęć serialu, Mieczysław Jahoda, został wymieniony w odc. 16 przez dziewczyny obłudnie „zastanawiające się” czy znają Jagodę Karwowską.

Upamiętnienie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]