Władysław Pasikowski

Władysław Pasikowski

(2014)
Data i miejsce urodzenia	14 czerwca 1959 Łódź
Zawód	reżyser, scenarzysta
Lata aktywności	od 1991
Odznaczenia

Władysław Pasikowski (ur. 14 czerwca 1959 w Łodzi) – polski reżyser i scenarzysta filmowy.

Życiorys

Początki kariery i wykształcenie

Syn łódzkiego biletera kinowego. W latach 1978–1983 wraz z Pawłem Edelmanem studiował kulturoznawstwo ze specjalizacją filmoznawczą na Uniwersytecie Łódzkim, a później reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Teatralnej i Telewizyjnej w Łodzi (1983-88). Ukończywszy tę ostatnią, asystował Andrzejowi Konicowi przy pracy nad serialem telewizyjnym Pogranicze w ogniu.

Kariera filmowa

Swój początek kariery zawdzięczał wstawiennictwu Juliusza Machulskiego, który wyprodukował dwa pierwsze jego filmy: Krolla (1991) i Psy (1992). Oba filmy wywołały olbrzymie kontrowersje, jednak odniosły sukces frekwencyjny. W obu filmach główne role zagrał Bogusław Linda, wcielając się w Krollu w postać porucznika wysłanego po dezertera z wojska, natomiast w Psach – w byłego esbeka Franza Maurera, próbującego odnaleźć się w naznaczonej falą zbrodni Polsce epoki transformacji ustrojowej. Kroll i Psy, nagrodzone za reżyserię na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, trafiły w nastroje widowni obawiającej się zmian ustrojowych oraz zagrożenia bytu w związku z szalejącą przestępczością.

Pasikowski usiłował zdyskontować popularność Psów kontynuacją pod tytułem Psy 2. Ostatnia krew (1994), a także filmem młodzieżowym Słodko gorzki (1996), dramatem wojennym poświęconym wojnie domowej w Bośni Demony wojny według Goi (1998), wreszcie Operacją Samum (1999) – filmem sensacyjnym na temat autentycznej akcji polskiego wywiadu podczas I wojny w Zatoce Perskiej, polegającej na odbiciu amerykańskich szpiegów namierzonych przez iracki wywiad. Żaden z tych filmów nie odniósł jednak sukcesu na miarę Psów.

Niepowodzenie Reichu (2001), odczytywanego jako niezamierzona parodia poprzednich filmów Pasikowskiego, skłoniło reżysera do okresowego wycofania się z reżyserii filmów kinowych. W latach 2004–2008 Pasikowski odpowiadał za reżyserię serialu telewizyjnego Glina, współtworzył również scenariusz do Katynia (2007) Andrzeja Wajdy oraz Hansa Klossa. Stawki większej niż śmierć (2012) Patryka Vegi. Do głównego nurtu kina powrócił za sprawą skandalizującego dreszczowca Pokłosie (2011), którego bohaterowie – dwaj bracia – odkrywają tajemnicę mordu dokonanego przed laty na Żydach w prowincjonalnej miejscowości. Pokłosie oskarżano o rażącą jednoznaczność oraz kiczowaty finał, jednak film zwrócił uwagę na nagłośniony już przedtem przypadek pogromu w Jedwabnem. Jack Strong (2014), uwiarygodniona przez rolę Marcina Dorocińskiego biografia Ryszarda Kuklińskiego, która została utrzymana w tonacji dreszczowca politycznego, zapewniła Pasikowskiemu kolejną nagrodę za reżyserię.

Pitbull. Ostatni pies (2018), kontynuacja cyklu filmów policyjnych Patryka Vegi, została przyjęta przez krytyków jako udana reanimacja tracącej na jakości serii. Odmienny był odbiór Kuriera (2019), epizodu z biografii Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który podczas II wojny światowej został wysłany przez rząd londyński do okupowanej Polski, aby skontaktować się z dowództwem Armii Krajowej przed wybuchem powstania warszawskiego. Wśród zarzutów stawianych filmowi wymieniano uczynienie Nowaka-Jeziorańskiego „chodzącym zbiorem bogoojczyźnianych cnót” oraz „nieudacznikiem i fajtłapą”, który działając pod wpływem impulsu, bierze w filmie pełną odpowiedzialność za wybuch powstania.

Pasikowski usiłował wrócić do uniwersum Psów produkcją pt. Psy 3. W imię zasad (2020), w której ponownie wystąpił Linda. Fabuła jednak była zdaniem recenzentów dużą słabością filmu. Łukasz Najder z „Dwutygodnika” pisał: „Intryga kryminalna jest tutaj tak niedorzeczna, że rekonstruowanie tego splotu klisz i absurdów uważam za stratę czasu”. Zdaniem Jakuba Majmurka Psy 3, w przeciwieństwie do pierwowzoru, „nic istotnego o Polsce nie mówią”.

Ostatnim – jak deklarował reżyser – efektem współpracy Pasikowskiego z Lindą był Zamach na papieża (2025), political fiction o polskim strzelcu wyborowym, który ze względu na śmiertelną chorobę i szantaż Służby Bezpieczeństwa przyjmuje zlecenie likwidacji Alego Agcy, zanim ten po zamachu na Jana Pawła II zostanie aresztowany i przesłuchany. Film nie zachwycił krytyków; Paweł Tesznar z portalu Pełna Sala komentował, iż „dostajemy nieco dziwaczną hybrydę dramatu o żegnaniu się z życiem, opowieści o wielkiej polityce na Kremlu, sensacyjniaka i retrokryminału z późnego PRL oraz portretu polskiej prowincji rodem z filmów Smarzowskiego i Szumowskiej (kołtuństwo i koniunkturalizm podlewane hektolitrami wódy i doprawione fałszywą pobożnością)”. Aleksandra Kumala z „Krytyki Politycznej” odczytywała Zamach na papieża jako „skrajnie retrotopijną pochwałę wizji męskości zarazem toksycznej i szlachetnej, czułej i bezwzględnej, odpornej na wszelkiego rodzaju krytyczne przewartościowania i przemodelowania”.

Pozostała działalność

W 2002 roku w warszawskim Teatrze Powszechnym zadebiutował adaptacją sztuki Kto się boi Virginii Woolf? Edwarda Albeego z Agnieszką Krukówną, Markiem Kondratem, Szymonem Bobrowskim i Krystyną Jandą w rolach głównych. Jest też autorem powieści science fiction Ja, Gelerth, która w 1993 została nominowana do Nagrody im. Janusza A. Zajdla.

Styl filmowy

Dziennikarz Mariusz Cieślik wymieniał najważniejsze cechy twórczości Pasikowskiego (nazywane przezeń „pasikowszczyzną”): „akceptacja dla przemocy w słusznej sprawie, niewiarygodny wręcz mizoginizm […], kult męskiej siły i solidarności, bo to jej złamanie groziło zemstą, a także wulgarność”. Cieślik jednak przyznawał, że to „kino prymitywne na poziomie intelektualnym” kompensowało swoje niedostatki stylem opowiadania i charyzmą Bogusława Lindy, który często grał główne role w utworach Pasikowskiego.

Łukasz Najder, komentując zwłaszcza filmy Pasikowskiego z lat 90., zauważał, że brakuje w nich „ciekawych i samodzielnych intelektualnie postaci kobiecych”. Repertuar kobiet to „wiarołomne, dwulicowe piękności o symbolicznym życiu wewnętrznym i »bezdennie głupie« żony, którym można przyłożyć”. Najder w momencie premiery Psów 3 pisał, że „z perspektywy roku 2020 ta wybrzmiewająca w filmach Pasikowskiego z lat 90. nieustająca, preincelska pretensja wobec kobiet jako sprawczyń zła, niewdzięcznych dziwek i niższego intelektualnie gatunku sprawia wrażenie przykrej obsesji”.

Filmografia

• Pogranicze w ogniu 1988–1991) – asystent reżysera
• Kroll (1991) – reżyseria, scenariusz
• Psy (1992) – reżyseria, scenariusz
• Psy 2. Ostatnia krew (1994) – reżyseria, scenariusz
• Słodko gorzki (1996) – reżyseria, scenariusz, obsada aktorska (wampir na przyjęciu)
• Demony wojny według Goi (1998) – reżyseria, scenariusz
• Operacja Samum (1999) – reżyseria
• Reich (2001) – reżyseria, scenariusz, obsada aktorska (członek jury konkursu "Modelka Roku")
• Katyń (2007) – scenariusz (współautor)
• Hans Kloss. Stawka większa niż śmierć (2012) – scenariusz
• Pokłosie (2012) – reżyseria, scenariusz
• Jack Strong (2013) – reżyseria, scenariusz
• Pitbull. Ostatni pies (2018) – reżyseria, scenariusz
• Kurier (2019) – reżyseria, scenariusz
• Psy 3. W imię zasad (2020) – reżyseria, scenariusz
• Zamach na papieża (2025) – reżyseria, scenariusz

Seriale TV

• 2004–2008: Glina – reżyseria (2 sezony, 25 odcinków)
• 2025: Glina. Nowy rozdział (6 odcinków)

Odznaczenia i wyróżnienia

Nagrody filmowe

• 2025: Nominacja Złote Lwy za film Zamach na papieża 50 FPFF w kategorii Najlepszy film.
• 2014: Nagroda Złote Lwy za film Jack Strong 39 FPFF w kategorii Nagroda za reżyserię.
• 1996: Nagroda Złote Lwy za film Słodko gorzki 21 FPFF w kategorii Nagroda za reżyserię.
• 1995: Nagroda „Valenciennes” za film Psy w kategorii: Nagroda Główna.
• 1994: Nagroda „Valenciennes” za film Psy w kategorii: Nagroda za reżyserię.
• 1994: Nagroda Złote Lwy za film Psy 19 FPFF Nagroda Przewodniczącego Komitetu Kinematografii dla najbardziej kasowej produkcji roku.
• 1993: Złota Kaczka za film Psy w kategorii: najlepszy film polski.
• 1992: Nagroda Złote Lwy za film Psy 17 FPFF w kategorii Nagroda za reżyserię.
• 1991: Nagroda Grand Fajans za film Kroll Przegląd Polskich Filmów Fabularnych we Włocławku.
• 1991: Nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP – Syrenka Warszawska za film Kroll.
• 1991: Nagroda Złote Lwy za film Kroll 16 FPFF w kategorii Nagroda Specjalna Jury.
• 1991: Nagroda Złote Lwy za film Kroll 16 FPFF w kategorii Nagroda za debiut reżyserski.
• 1991: Nominacja Złote Lwy za film Kroll 16 FPFF w kategorii Najlepszy film.
• 1991: Nominacja Złote Lwy za film Kroll 16 FPFF w kategorii Najlepszy scenariusz.

Ordery i odznaczenia

• 2014: Krzyż Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

• 2015: Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
• Medal 600-lecia Łodzi

Bibliografia

• TadeuszT. Lubelski TadeuszT., Historia kina polskiego 1895-2014, Kraków: Universitas, 2015, ISBN 978-83-242-2707-5 .

Linki zewnętrzne

• Władysław Pasikowski w bazie IMDb (ang.)
• Władysław Pasikowski w bazie filmpolski.pl
• Sylwetka na stronie Studia Filmowego ZEBRA
• Władysław Pasikowski w bazie Filmweb
• Ciekawostki, biografia i filmografia Władysława Pasikowskiego
• Władysław Pasikowski na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”