Psy (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Psy
Gatunek film kryminalny
(film policyjny)[1]
Rok produkcji 1992
Data premiery 20 listopada 1992
Kraj produkcji Polska
Język polski
oraz epizodycznie
angielski
niemiecki
rosyjski
Czas trwania 101 min
Reżyseria Władysław Pasikowski
Scenariusz Władysław Pasikowski
Główne role Bogusław Linda, Marek Kondrat, Janusz Gajos, Cezary Pazura, Agnieszka Jaskółka, Olaf Lubaszenko
Muzyka Michał Lorenc
Zdjęcia Paweł Edelman
Scenografia Andrzej Przedworski
Kostiumy Elżbieta Radke
Montaż Wanda Zeman, Zbigniew Niciński
Produkcja Juliusz Machulski
Kontynuacja Psy 2. Ostatnia krew

Psy – polski film kryminalny z 1992 roku w reżyserii Władysława Pasikowskiego, a wyprodukowany przez Juliusza Machulskiego. Jego polska premiera odbyła się 20 listopada 1992 roku. Osią fabularną filmu jest konfrontacja dawnych przyjaciół, dwóch funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, Franza Maurera (Bogusław Linda) i Ola Żwirskiego (Marek Kondrat), z których pierwszy został przeniesiony do policji kryminalnej, drugi zaś przystąpił do mafii.

Psy były najbardziej kasowym polskim filmem lat 90. XX wieku[2]. Film jest określany mianem kultowego, a cytaty z zawartych w nim dialogów weszły na stałe do języka. Swoją rolą Franza Maurera Linda wykreował nowy wizerunek aktorski[3]. Pomimo gwałtownej reakcji krytyki film otrzymał główną nagrodę – Złote Lwy – na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, a w 1994 roku doczekał się również sequela pod tytułem Psy 2. Ostatnia krew. W 1993 roku powstała powieść sensacyjna pióra Adama Bora na podstawie oryginalnego scenariusza filmu[4], natomiast w 2012 roku film przeszedł rekonstrukcję cyfrową obrazu i dźwięku[5].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Akcja filmu rozpoczyna się w 1990 roku, kiedy wieloletni funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa, Franz Maurer, zostaje przeniesiony do policji kryminalnej. Uczestniczy w akcji skierowanej przeciwko międzynarodowej szajce złodziei samochodów. Pomimo że policjanci otaczają motel, w którym znajduje się przestępca, nie dają rady go aresztować – przestępca ginie, zastrzelony przez wysłanników konkurencyjnego gangu. W strzelaninie ginie trzech policjantów. Franz, który dowodził akcją, nie może się pogodzić ze śmiercią kolegów. Kontaktuje się z Olem Żwirskim, który mógłby pomóc w rozszyfrowaniu bandytów. Jednakże Olo dołączył do mafii złożonej z byłych esbeków, którzy są odpowiedzialni za śmierć członka samochodowej mafii. Oprócz handlu kradzionymi samochodami mafia Ola próbuje opanować rynek amfetaminy. Narkotyk ten wytwarzają bracia Słabi, którzy dotychczas sami sprzedawali go na Zachód. Olo otrzymuje polecenie zabicia Zenona Słabego, który nie godził się na współpracę z nimi. Brat Słabego, o pseudonimie „Wielki”, jest bardziej skory do współpracy. Olo wykonuje polecenie. Ubecka banda chce mieć najlepszego specjalistę od amfetaminy. Olo prosi Franza, aby ten zatrzymał specjalistę na krótko w areszcie, gdyż pragnie mieć go do swojej dyspozycji. Oferuje Maurerowi również założenie jeszcze jednej, konkurencyjnej grupy do handlu narkotykami[6].

Jednakże współpraca między Franzem a Olem nie dochodzi do skutku, gdyż siedemnastoletnia Angela, kochanka Franza, zdradza go z Olem. Gardząc niewierną kochanką, Franz nie umie wybaczyć zdrady przyjacielowi. Sam porywa specjalistę od amfetaminy, wioząc go do „Wielkiego” Słabego. Składa mu propozycję zlikwidowania szajki odpowiedzialnej za śmierć jego brata. Udaje mu się zastrzelić jednego z jej członków. Napotkawszy w hangarze Ola, Franz bez skrupułów strzela doń z pistoletu maszynowego. Próbuje potem popełnić samobójstwo, jednakże orientuje się, że magazynek został już opróżniony. Potem Franz wpada w ręce policji. Skazany na długoletnie więzienie, Franz wini za zaistniałą sytuację Angelę[6]. Kiedy ta pragnie się z nim widzieć, on odpowiada jej tylko jednym zdaniem: „Nie chce mi się z tobą gadać”.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Źródło: FilmPolski.pl[7]

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Władysław Pasikowski, reżyser filmu (2014)

Psy wzbudziły w Polsce wiele kontrowersji, czego wyrazem była zdaniem Mirosława Przylipiaka i Jerzego Szyłaka „bluźniercza” scena, w której grupa pijanych esbeków na ramionach niesie swojego jeszcze bardziej pijanego kolegę, śpiewając Balladę o Janku Wiśniewskim, będącą pierwotnie reakcją na wydarzenia grudnia 1970 roku i znaną jako hymn „Solidarności”[8]. Jak zauważał Tadeusz Lubelski, podobnie skandalizujących scen było więcej, na przykład morderstwo dokonane przez Ola przywoływało na myśl zabójstwo księdza Jerzego Popiełuszki[9]. Bohaterowie Psów szokowali stylem życia, który podobał się nowemu pokoleniu widzów, jednocześnie zaś film ten wyrażał pogardę dla dotychczasowej mitologii polskiego kina[9].

Zdaniem Karoliny Dzieniszewskiej rola Bogusława Lindy trawestowała analogiczną rolę Zbigniewa Cybulskiego w Popiele i diamencie Andrzeja Wajdy[10]. Sam Wajda komentował film Pasikowskiego następująco: „Pasikowski jako taki specjalnie mnie nie interesuje. Natomiast interesuje mnie jego publiczność. Bo on coś wie o tej publiczności, czego ja nie tylko nie wiem, ale może nawet nie chciałbym wiedzieć”[9]. Według Dobrochny Dabert sukces filmu Pasikowskiego stanowił dowód, że „do nowej, młodej publiczności nie można mówić starym językiem”[11]. Michael Stevenson w analizie Psów dostrzegł związki filmu Pasikowskiego z europejską tradycją kina noir, które pozwalały „połączyć egzystencjalistyczne znaczenie gatunku z wymogami polskiego kontekstu z 1992 roku”[12]. Jak pisała Grażyna Stachówna, główny bohater Psów „wystylizowany został na hollywoodzkiego losera [...] w typie Philipa Marlowe'a [...] czy Sama Spade'a[13].

Przylipiak i Szyłak komentowali olbrzymią popularność Psów następująco:

Quote-alpha.png
Jeżeli ktoś odczuwał niepewność jutra, zagrożenie bytu związane z groźbą utraty pracy i zmianą systemu, to Psy mogły być jego filmem; jeżeli z goryczą uważał, że „nic się nie zmieniło”, Solidarność zdradziła, nowa władza po prostu „dorwała się do żłobu”, że trzeba wyrwać, co się da, postępując bezwzględnie, kierując się własnym interesem, a nie żadnym kodeksem wartości, wszystkie bowiem wartości zostały unurzane w błocie, to Psy mogły być jego filmem[14].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Psy (1992) - Wladyslaw Pasikowski, AllMovie [dostęp 2018-11-19].
  2. Jan Lewandowski: 100 filmów polskich. Chorzów: Videograf II, 2004. ISBN 83-7183-326-1.
  3. http://rozrywka.dziennik.pl/plotki/artykuly/412850,boguslaw-linda-mial-romans-z-monika-jaruzelska.html.
  4. http://lubimyczytac.pl/ksiazka/93351/psy.
  5. Rekonstrukcja cyfrowa filmu (pol.). http://satkurier.pl.+[dostęp 2013-03-13].
  6. a b Joanna Piątek, Leksykon polskich filmów fabularnych, Akademia Polskiego Filmu, Warszawa 1996 [dostęp 2018-11-19].
  7. Psy w bazie filmpolski.pl
  8. Przylipiak i Szyłak 1999 ↓, s. 182.
  9. a b c Lubelski 2009 ↓, s. 567.
  10. Dzieniszewska 2017 ↓.
  11. Dabert 2007 ↓, s. 111.
  12. Stevenson 2001 ↓, s. 158.
  13. Stachówna 2010 ↓, s. 192.
  14. Przylipiak i Szyłak 1999 ↓, s. 186.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dobrochna Dabert, Rekonstrukcje i destrukcje historii w polskim kinie po 1989 roku, „Porównania” (4), 2007, s. 109-117.
  • PSY (1992). A kto umarł, ten nie żyje!, Klub Miłośników Filmu, 30 listopada 2017 [dostęp 2018-11-19].
  • Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego: twórcy, filmy, konteksty, Katowice: Videograf II, 2009.
  • Mirosław Przylipiak, Jerzy Szyłak, Kino najnowsze, Kraków: Znak, 1999.
  • Grażyna Stachówna, Bohaterowie polskiego kina, „Postscriptum Polonistyczne” (1 (5)), 2010, s. 179-194.
  • Michael Stevenson, „Nie chce mi się z tobą gadać” – konstrukcje męskości w polskim filmie po roku 1989 [w:] Elżbieta Oleksy, Elżbieta Ostrowska (red.), Gender - Film - Media, Kraków 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]