Średzka Kolej Powiatowa

	Linia kolejowa
	Średzka Kolej Wąskotorowa
	Dane podstawowe
Długość	14 km
Rozstaw szyn	750 mm
	Historia

Stacja Środa Miasto - początkowa stacja linii Środa – Zaniemyśl

Pozostałości po normalnotorowym odcinku Średzkiej Kolei w Poznaniu przy ul. Średzkiej (Komandoria) – marzec 2010

Pławce – resztki zabudowań stacyjnych w kwietniu 2011

Średzka Kolej Powiatowa – wąskotorowa linia kolejowa, łącząca pierwotnie Poznań z Środą Wielopolską, zachowana po dziś dzień w szczątkowej postaci.

[edytuj] Historia

[edytuj] Budowa

Historia Średzkiej Kolei Powiatowej rozpoczęła się w roku 1892, gdy rząd pruski wprowadził w życie ustawę o kolejach lokalnych. W jej wyniku stworzono liczne ułatwienia dla lokalnych przedsięwzięć kolejowych, co zaowocowało szeregiem podobnych inicjatyw.

W roku 1898 z inicjatywy właścicieli majątków ziemskich na trasie z Poznania do Środy rozpoczęto budowę łączącej te majątki linii kolejowej. W pierwszym etapie zbudowano 11 kilometrowy odcinek normalnotorowy ze stacji Poznań Główna (obecnie Poznań Wschód) do wsi Kobylepole (obecnie w granicach Poznania) która należała do jednych z inicjatorów budowy, rodu Mycielskich, gdzie zbudowano dworzec przeładunkowy z toru normalnego na wąski.

W roku 1902 ukończono budowę głównej linii wąskotorowej (o rozstawie szyn 1000 mm) na trasie Kobylepole–Środa Wielkopolska Miasto–Zaniemyśl. Długość linii głównej wyniosła 59 km. Zgodnie z założeniami kolej służyła przede wszystkim do przewozów płodów rolnych (głównie buraków cukrowych) z licznych majątków położonych wzdłuż trasy, do których pobudowano bocznice. Od początku utrzymywano również ruch osobowy.

Po wojnie kolej znajdowała się pod zarządem przymusowym PKP, a w roku 1949 została przez PKP przejęta. Utworzono wówczas Zarząd Średzkiej Kolei Wąskotorowej, który sprawował pieczę nad jej działalnością.

[edytuj] Schyłek

W 1952 roku, w ramach ujednolicania przejętych przez PKP kolei wąskotorowych rozpoczęto przekuwanie trasy na rozstaw szyn 750 mm, którą ukończono (bez przerw w działalności) w roku 1954. W trakcie przebudowy zlikwidowano część bocznic i bocznych tras, m.in. linię Tulce–Szewce–Kruszewnia i Szewce–Gowarzewo.

W latach 60. XX w., w związku ze spadkiem przewozów oraz negatywnym nastawieniem zarządu PKP do "przestarzałych kolejek" zaczęto się przymierzać do likwidacji kolejki. W roku 1968 wstrzymano ruch osobowy na trasie Kobylepole–Środa Miasto, a od roku 1973 rozpoczęto rozbiórkę bocznic.

Los głównej części linii przypieczętował się w roku 1976, gdy rozpoczęto rozbiórkę linii na trasie Kobylepole–Środa Miasto. Od tego czasu jedynym czynnym odcinkiem była linia Środa Miasto – Zaniemyśl, na której regularny ruch prowadzono do roku 2001, gdy PKP ostatecznie wstrzymała obsługę tej linii i rozpoczęła przymiarki do jej likwidacji.

[edytuj] Obecnie

W kolejnych latach doszło do przejęcia kolejki przez powiat średzki, co uratowało tę unikalną linię przed całkowitą likwidacją. Obecnie utrzymywany jest na niej sezonowy ruch turystyczny. W 2007 roku z inicjatywy miejscowych miłośników kolei zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Kolejki Średzkiej "BANA". Towarzystwo jest wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, w przyszłości ma podjąć zadania mające na celu rozwój kolejki. 16 listopada 2010 roku w wyniku długoletnich rozmów, PKP przekazały nieruchomości kolejki Starostwu Powiatowemu w Środzie Wielkopolskiej. Otwiera to nowe możliwości promocji oraz pozyskiwania środków na renowacje infrastruktury.

[edytuj] Tabor

Obecnie w skład taboru ŚKP wchodzą:^[1]

lokomotywa spalinowa Lyd1-210 z 1967 r.
parowóz Px48-1756 z 1951 r.
parowóz Px48-1920 z 1955 r.
4 wagony 1Aw z lat 1954-1959
3 wagony turystyczne, przebudowane z wagonów towarowych, z 1960 r.
2 wagony węglarki z lat 1950-1960
2 wagony platformy z 1960 r.
2 wagony bagażowe z lat 1929 i 1952
6 wagonów krytych z lat 1952-1960
3 wagony transportery z lat 1969-1989
1 wagon pług, z przebudowy, z 1959 r.
4 wózki kłonicowe do przewozu dłużycy z 1960 r.
1 drezyna spalinowa WMC-003 z 1982 r.
1 wagon polewaczka, z przebudowy, z 1952 r.

[edytuj] Przebieg trasy

[edytuj] Linia główna

linia główna przebiegała na trasie Poznań Kobylepole Wąsk.–Środa Miasto–Zaniemyśl.

[edytuj] Linie boczne

linia Tulce–Kruszewnia, linia istniała do roku 1954 – nie została przekuta na 750 mm.
linia Szewce–Gowarzewo, linia istniała do roku 1954 – nie została przekuta na 750 mm.
linia Krerowo–Klony.
linia Krerowo–Kleszczewo.
linia Połażejewo–Mystki.
linia Żabikowo–Jaszkowo.
linia Annopole Wąskotorowe–Czarnotki.
linia Chwałkowo Wąskotorowe–Brodowo.