Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Linia kolejowa
Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa
Dane podstawowe
Zarządca Piaseczyńsko - Grójeckie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej
Rozstaw szyn 1000 mm
Zdjęcie LK
Lokomotywa przy ul. Okrężnej na Sadybie upamiętniająca nieistniejącą już Kolejkę Wilanowską, która niegdyś stanowiła fragment Piaseczyńskiej Kolei Wąskotorowej
Historia
Lata budowy 1898-1915
Rok otwarcia 1900
Linia w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej – bazakolejowa.pl
Portal Portal Transport szynowy

Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa (do 2004 roku Grójecka Kolej Dojazdowa) – wąskotorowa kolej turystyczna będąca aktualnie największą działającą koleją wąskotorową w okolicach Warszawy, z prześwitem toru 1000 mm.

Obecnie posiada 2 lokomotywy spalinowe Lxd2, 5 rumuńskich wagonów osobowych, jeden wagon replika "Wernigerode", motowóz MBxd2, drezynę WMC.

Prowadzi co niedzielę ogólnodostępne planowe pociągi turystyczne, które wyruszają o godzinie 11:00 ze stacji Piaseczno Miasto Wąskotorowe z ul. Henryka Sienkiewicza 14 w Piasecznie. Pociągi jeżdżą na 15 km odcinku trasy Piaseczno-Tarczyn-Piaseczno. W każdą niedzielę dla turystów indywidualnych organizowane jest ognisko oraz dodatkowe atrakcje w miejscowości Runów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stacja Piaseczno
SM03 w Piasecznie

Pierwsze lata[edytuj | edytuj kod]

Budowę kolejki Grójeckiej rozpoczęto w 1898 roku z inicjatywy warszawskiego krawca Eugeniusza Paszkowskiego. Paszkowski choć był człowiekiem zamożnym zdawał sobie sprawę, że jest to duża i kosztowna inwestycja, dlatego też dobrał sobie zamożnych wspólników, którymi byli Stefan książę Lubomirski, Tomasz hrabia Zamoyski. Nieoficjalnie do spółki dołączył także cadyk Alter z Góry Kalwarii. Wybór trasy Kolei nie był przypadkowy, w okolicach znajdowały się zakłady produkujące cegły (które były wówczas bardzo potrzebne w warszawskim budownictwie), zakłady przemysłowe oraz rozwijał się ruch pasażerski. Trakcję konną zastąpiono parową. Trasa przebiegała z Warszawy do Grójca, Góry Kalwarii oraz Konstancina.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1914 roku ruszyły pociągi z Warszawy do Grójca. Na wiosnę 1915 roku rosyjskie wojska kolejowe przystępują do budowy torowiska w kierunku Nowego Miasta. W lipcu 1915 wojska niemieckie przerwały front wzdłuż Pilicy. Rosjanie w pośpiechu zaczęli się wycofywać, dewastując jednocześnie torowiska. W sierpniu 1915 do Warszawy wkraczają oddziały niemieckie. Nowe władze okupacyjne wprowadzając swoje rygory uznały, że należy jak najszybciej uruchomić transport kolejowy. Zalecenia te dotyczyły również kolei wąskotorowych. Było to podyktowane oczywiście względami strategicznymi. Dzięki temu w dość szybkim tempie odbudowano zniszczoną infrastrukturę Kolei Grójeckiej. By jak najszybciej wznowić ruch, Niemcy dostarczają parowóz typu „Borsig” pracujący dotychczas na linii tramwajów łódzkich oraz 6 ciężkich wagonów osobowych z kolei Wernigerode.

Od 1916 na Kolej Grójecką przybywa nowo zakupiony tabor. Pochodzi on z fabryk niemieckich (parowozy), oraz polskich (wagony).

W Warszawie funkcjonuje wtedy kilka wytwórni taboru, m.in.: Lilpopa, Gostyńskiego czy Kosińskiego. Przystąpiono również do odbudowy zniszczonej linii między Grójcem a Mogielnicą oraz przygotowań do doprowadzenia szlaku do Nowego Miasta. Pierwszy pociąg do Mogielnicy przybył 5 lutego 1917 roku.

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

W dniu 11 listopada 1918 roku Polska po 123 latach niewoli odzyskuje niepodległość. Zaczyna się odbudowa kraju zniszczonego skutkami wojny. Kolej Grójecka jako podstawowy środek transportu południowych okolic Warszawy, dostarczając do niej podstawowy wtedy materiał budowlany jakim są cegły. Wszystkie znajdujące się przy niej cegielnie pracują pełną parą. Nie ustępują także prace mające na celu rozbudowę szlaku między Mogielnicą a Nowym Miastem.

Okres międzywojenny dla Kolei Grójeckiej był etapem znaczącego rozwoju. W latach 1919–1939 znacznie powiększyła się liczba jednostek taborowych. Począwszy od 1934 trakcja parowa została poszerzona o trakcję spalinową. Początkowo w warsztatach w Piasecznie wybudowano we własnym zakresie trzy wagony motorowe. Jednocześnie w zakładach Lilpopa zamówiono siedem tego rodzaju pojazdów, które sukcesywnie były wprowadzane do eksploatacji. W piaseczyńskich warsztatach utworzono specjalną grupę pracowników zajmujących się konserwacją i naprawą taboru spalinowego. Kolej Grójecka wraz z wchłoniętą do swojej struktury koleją Wilanowską, w okresie międzywojennym stała się podstawowym środkiem komunikacji i transportu południowych okolic Warszawy, obejmujących rejon piaseczyński i grójecki. Dzięki niej tereny te zaczęły się dynamicznie rozwijać.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Rozwój kolei zahamował we wrześniu 1939 roku wybuch II wojny światowej. Na szczęście, działania wojenne nie spowodowały większych szkód w infrastrukturze kolei. Stąd też po ich zakończeniu natychmiast (październik 1939) przywrócono ruch pasażerski i towarowy. Przedsiębiorstwo zachowując nadal status prywatnego, otrzymuje tzw. Powiernika z ramienia Kolei Rzeszy. Skutkowało to wprowadzeniem zasad obowiązujących na kolejach niemieckich.

Kolej Grójecka stała się również ważnym ogniwem zaopatrzenia warszawiaków w produkty żywnościowe objęte przez okupanta reglamentacją. W potocznym języku nazywano to „szmuglem”. Większość wagonów pod podłogami było wyposażone przez kolejarzy w specjalne skrzynie w których przewożono wiktuały. Pochodziły one najczęściej z okolic Grójca i Nowego Miasta.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

W dniu 17 stycznia 1945 roku po pięcioletniej okupacji Warszawa zostaje wyzwolona. Infrastruktura Kolei Grójeckiej jest zniszczona w 50 %. Gdy front przesunął się na zachód, kolejarze natychmiast przystępują do usuwania dewastacji której dokonali okupanci. Na odcinku między Piasecznem a Grójcem prawie wszystkie mosty nie nadają się do użytku. Piaseczyńskie warsztaty praktycznie leżą w gruzach. Jednak dzięki zaangażowaniu i poświęceniu załogi tabor, który pozostał udało się uruchomić. Rozpoczyna się odbudowa zniszczonej infrastruktury. W efekcie przy dużej pomocy wojska udaje się udrożnić trasę do Nowego Miasta. Do Warszawy, na Dworzec Południowy pierwszy pociąg dociera w połowie lutego 1946. Kursy pociągów na całej linii odbywają się nieregularnie. Do Góry Kalwarii na skutek uszkodzenia mostu pod Żabieńcem ruch pociągów zostaje wznowiony dopiero w maju 1946 roku.

W 1949 Kolej Grójecka, podobnie jak i inne koleje wąskotorowe w Polsce zostaje włączona w struktury PKP. Wiąże się to z wprowadzeniem zasad eksploatacji obowiązujących na polskich kolejach. Od tego czasu kolejka wzbogaca się o systematycznie przesyłany tabor z kolei wąskotorowych.

Kolej Grójecka funkcjonowała nieprzerwanie dla ruchu pasażerskiego do roku 1991, zaś dla pociągów towarowych do 1996 roku.

Okres współczesny[edytuj | edytuj kod]

MBxd1-348 z Kolejki Grójeckiej w skansenie w Gryficach

W 1994 roku została wpisana do Rejestru Zabytków województwa warszawskiego i radomskiego.

W 1998 roku 19 maja powstało Towarzystwo Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej, 3 października w Piasecznie obchodzono 100-lecie kolei grójeckiej, a 4 października uruchomiono parowóz Px48-3917. W 2000 Towarzystwo Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej przekształciło się w Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej. W czerwcu 2002 przekazano użyczenie przez PKP Grójeckiej Kolei Wąskotorowej władzom samorządowym powiatu piaseczyńskiego.

W 2003 rozpoczął się remont kapitalny torowiska od Piaseczna do Tarczyna ze środków ONZ przyznanych Piaseczyńskiemu Towarzystwu Kolei Wąskotorowej. W 2004 zaczęto używać oficjalnie nazwy PIASECZYŃSKA KOLEJ WĄSKOTOROWA. Zdecydowano się na tę zmianę z uwagi na fakt, że całość obsługi nieruchomości, taboru i wszystkich spraw związanych z administrowaniem obiektu odbywa się w Piasecznie.

30 kwietnia 2004 roku Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej - operator ww. kolei uzyskało licencję na przewóz osób jako pierwszy operator kolei wąskotorowych w Polsce. Od 2006 roku zaczęto prowadzić ruch turystyczny, początkowo były to imprezy tematyczne: Święto 1 maja, Mikołajki, Sylwester. W kolejnych latach kontynuowano już z lepszym skutkiem i z większą ilością pociągów ruch turystyczny na trasie Piaseczno - Tarczyn.

23 sierpnia 2009 roku po raz pierwszy od 5 lat wyruszył pociąg osobowy do Grójca, ale niestety pociągi do Grójca jeździły tylko do 2010 roku. W roku 2012 Kolej jeździ na trasie Piaseczno - Tarczyn - Piaseczno.

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

W chwili obecnej kolejka prowadzi przewozy turystyczne w każdą niedzielę (ogólnodostępne), pociągi okolicznościowe i na zamówienie, oraz prowadzi wycieczki dla dzieci i młodzieży z przygotowanym programem edukacyjnym pt. "Lokomotywa Pana Tuwima".

Kolej posiada 2 sprawne lokomotywy spalinowe serii Lxd2, 5 wagonów osobowych, 2 towarowe, wagon replikę "Wernigerode", wagon taneczny, motowóz MBxd2.

Pociąg rusza w każdą niedzielę o godzinie 11:00, na trasie przejazdu jest kilka stacji, m.in. zwiedzanie mini-zoo ze strusiami, dojazd do stacji Tarczyn Wąskotorowy i piknik z ogniskiem w miejscowości Runów. Powrót do Piaseczna około godziny 16:00. Stacja Piaseczno Miasto Wąskotorowe, znajduje się niecały kilometr od kolei normalnotorowej. Godzina wyjazdu i powrotu jest skomunikowana z pociągami z Warszawy i do Warszawy. Istnieje możliwość, aby wsiąść do pociągu na przystanku Piaseczno Wiadukt tuż nad dworcem, gdzie kolejka wąskotorowa zatrzymuje się na trasie przejazdu.

Linia[edytuj | edytuj kod]

Kolej docierała z Piaseczna do Warszawy dwiema liniami: tzw. Kolejką Grójecką wzdłuż ulicy Puławskiej, niegdyś do pl. Unii Lubelskiej, później do Dworca Południowego (na miejscu dzisiejszej stacji Metro Wilanowska) oraz Kolejką Wilanowską, przez Konstancin i Jeziornę, Powsin, Wilanów do stacji Warszawa Belweder. Z Piaseczna jedna linia prowadziła na południowy wschód do Góry Kalwarii, a druga - główna - na południowy zachód, przez Grójec, Mogielnicę do Nowego Miasta nad Pilicą, z odgałęzieniem z Grójca do Jasieńca.

W chwili obecnej znaczną część torów rozebrano. W terenie pozostały tory łączące Piaseczno z Nowym Miastem nad Pilicą, z czego przejezdny jest odcinek Piaseczno-Grójec.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1895 - pierwsze informacje prasowe o planach budowy kolei
  • 17 lipca 1897 - uzyskanie przez Eugeniusza Paszkowskiego koncesji na działalność
  • 13 maja 1898 - poświęcenie kamienia węgielnego na placu Keksholmskim (ob. plac Unii Lubelskiej)
  • 18 maja 1898 - pierwsze prace nad budową do Piaseczna
  • 30 października 1899 - otwarcie ruchu na linii od placu Keksholmskiego do Piaseczna
  • maj 1900 - zakończenie budowy linii do Góry Kalwarii, linii obwodowej w Piasecznie, i podłączenie linii do Gołkowa.
  • 18 sierpnia 1900 - pierwszy ogólnodostępny pociąg do Góry Kalwarii
  • 21 czerwca 1912 - rozpoczęcie budowy linii z Gołkowa do Jasieńca przez Grójec
  • 10 kwietnia 1914 - przejazd pociągu próbnego z Gołkowa do Grójca
  • 15 maja 1914 - otwarcie ruchu publicznego od Gołkowa przez Grójec do Jasieńca
  • maj 1915 - uruchomienie linii wojskowej z Grójca do Mogielnicy
  • lipiec 1915 - ewakuacja przez Rosjan parowozów, obrabiarek i niszczenie całej infrastruktury kolei grójeckiej
  • 1 stycznia 1916 - uruchomienie pociągów z trakcją parową
  • 5 lutego 1917 - otwarcie ruchu publicznego do Mogielnicy
  • 9 października 1920 - otwarcie ruchu publicznego do Brzostowca
  • 20 września 1924 - otwarcie ruchu do Nowego Miasta
  • 2 lutego 1935 - wyrok Sądu Okręgowego o usunięciu torów kolei wilanowskiej i kolei grójeckiej z ulic Warszawy
  • lipiec 1935 - rozebranie linii dowozowej, rozebranie torów kolei wilanowskiej od placu Unii Lubelskiej do stacji Belweder, a kolei grójeckiej - od placu Unii Lubelskiej do ul. Odyńca róg Puławskiej
  • 1 października 1935 - otwarcie bocznicy przemysłowej normalnotorowej od stacji Piaseczno do Fabryki Papieru "Mirków" w Jeziornie
  • październik 1935 - rozpoczęcie budowy stacji towarowej przeładunkowej w Piasecznie, stycznej z torem PKP
  • 1936 - przebudowa torów kolei wilanowskiej z szerokości 800 na 1000 mm i włączenie jej do kolei grójeckiej na stacji Iwiczna
  • lipiec 1937 - wprowadzenie trakcji spalinowej na linii wilanowskiej
  • 1938 - skrócenie linii na ul. Puławskiej do zbiegu ulic Ikara i Bukowieckiej, skrócenie linii do stacji Szopy
  • maj 1942 - objęcie powiernictwa z ramienia Kolei Rzeszy nad kolejami prywatnymi przez niemieckiego zarządcę Karla Jurgensa
  • 20 kwietnia 1943 - zmiana nazwy stacji Szopy na Dworzec Warszawa Południowa
  • 13 kwietnia 1944 - śmierć Karla Jurgensa w wyniku zamachu
  • 12 stycznia 1945 - ewakuacja maszyn, urządzeń i taboru, niszczenie kolei przez Sonderkomando der Wehrmacht
  • 6 lutego 1946 - pierwszy pociąg po wyzwoleniu Warszawy z Piaseczna do Dworca Południowego
  • 22 marca 1946 - pierwszy pociąg po wyzwoleniu z Iwicznej do Wilanowa
  • 1 maja 1946 - pierwszy pociąg po wyzwoleniu z Wilanowa do stacji Belweder
  • 1 stycznia 1949 - przejęcie kolei grójeckiej przez PKP
  • 1 lipca 1952 - zamknięcie i rozbiórka odcinka Rozjazd Oborski - Konstancin
  • 19 lipca 1957 - zamknięcie odcinka Belweder - Wilanów
  • 1958 - otwarcie bocznicy wojskowej na lotnisku w Nowym Mieście i bocznicy do stacji paliw MON w Piasecznie
  • 1966 - zamknięcie ruchu pasażerskiego na linii Grójec - Jasieniec
  • 1 października 1968 - zamknięcie ruchu pasażerskiego na trasie Dworzec Południowy - Dąbrówka
  • 1 grudnia 1969 - likwidacja odcinka Dworzec Południowy - Dąbrówka
  • 1 lutego 1970 - likwidacja odcinka Grójec - Jasieniec
  • 1 sierpnia 1971 - zamknięcie i likwidacja następujących linii: Dąbrówka - Iwiczna - Piaseczno, Wilanów - Iwiczna, Piaseczno - Góra Kalwaria
  • 1976 - wprowadzenie do eksploatacji wagonów transporterów
  • 1 stycznia 1988 - zamknięcie ruchu osobowego na trasie Grójec - Nowe Miasto
  • 1 lipca 1991 - zamknięcie przewozów pasażerskich
  • 1994 - wpisanie kolei grójeckiej do rejestru zabytków województwa warszawskiego i radomskiego
  • 1 września 1996 - zamknięcie ruchu towarowego
  • 19 maja 1998 - powstanie Towarzystwa Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej
  • 3 października 1998 - w Piasecznie obchodzono 100-lecie kolei grójeckiej
  • 4 października 1998 - uruchomienie parowozu Px48-3917, kupionego od ZNTK Piła
  • 2000 - Towarzystwo Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej przekształciło się w Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej
  • czerwiec 2002 - przekazanie przez PKP Grójeckiej Kolei Wąskotorowej władzom samorządowym powiatu piaseczyńskiego, a następnie w użytkowanie Piaseczyńskiemu Towarzystwu Kolei Wąskotorowej
  • 2003 - rozpoczęcie remontu kapitalnego torowiska od Piaseczna do Tarczyna ze środków ONZ przyznanych Piaseczyńskiemu Towarzystwu Kolei Wąskotorowej
  • 2004 - od początku roku zaczęto używać oficjalnie nazwy PIASECZYŃSKA KOLEJ WĄSKOTOROWA. Zdecydowano się na tę zmianę z uwagi na fakt, że całość obsługi nieruchomości, taboru i wszystkich spraw związanych z administrowaniem obiektu odbywa się w Piasecznie. 30 kwietnia 2004 roku Piaseczyńskie Towarzystwo Kolei Wąskotorowej - operator ww. kolei uzyskało licencję na przewóz osób jako pierwszy operator kolei wąskotorowych w Polsce. Pierwszy pociąg po odtworzeniu funkcjonowania kolejki.
  • sierpień 2009 - ruszył pociąg do Grójca

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kolej grójecka, Bogdan Pokropiński – Warszawa 2002
  • Koleje wąskotorowe przełomu wieków, Marek Malczewski – Świat kolei 11/2005
  • "Koleje", Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański, Wyd. Carta Blanca, Warszawa 2007, ISBN 978-83-60887-80-6, str. 133-136