Żako

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Żako
Psittacus erithacus[1]
Linnaeus, 1758
Żako większa (P. e. erithacus)
Żako większa (P. e. erithacus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugowate
Podrodzina papugi afrykańskie
Rodzaj Psittacus[2]
Linnaeus, 1758
Gatunek żako
Podgatunki
  • P. erithacus erithacus
  • P. erithacus timneh
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Żako, papuga popielata, papuga szara[4] (Psittacus erithacus) – gatunek średniego ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae). Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Psittacus[5].

Wygląd zewnętrzny
Upierzenie przeważnie szare z białymi akcentami. Ogon czerwony lub kasztanowaty zależnie od podgatunku.
Rozmiary
Długość ciała: ok. 32,5 cm.
Głos
Ochrypłe wrzaski i głośne, rytmiczne gwizdy. Nawołują głównie wieczorem, wracając z żerowisk na nocleg. Posiada zdolność naśladowania różnych dźwięków (ptaki mimetyczne).
Zachowanie
Nocują w wielkich stadach liczących nawet ponad 5000 ptaków (znane są dwa takie noclegowiska w Gabonie). O świcie rozlatują się małymi grupkami na żerowiska.
Długość życia
Dożywa ok. 50 lat.
Zasięg występowania
Zamieszkuje środkową Afrykę, od Sierra Leone na zachodzie po Kenię i Tanzanię na wschodzie.
Biotop
Nizinne lasy, sawanna z zadrzewieniami, zarośla mangrowe.
Pożywienie
Głównie orzechy i owoce, a także liście.
Lęgi
Gniazdo w szczelinie drzewa, gniazdują w luźnych koloniach (na jednym drzewie jedna para). Samica składa 2–4 jaj i sama je wysiaduje przez 21-30[6] dni. Pisklęta są karmione przez oboje rodziców.
Status i ochrona
Według IUCN żako ma status "narażony na wyginięcie" (VU). Ze względu na chwytanie do hodowli liczebność gatunku zmniejsza się, ale w wielu miejscach jest jeszcze ptakiem licznym.
Podgatunki
Wyróżnia się dwa podgatunki: żako większa (Psittacus erithacus erithacus) i żako mniejsza (Psittacus erithacus timneh).
Osobniki z podgatunku P. e. erithacus są większe (około 33 cm) z czarnym dziobem, szarym opierzeniem, czerwonym ogonem. Niedojrzałe mają ogony ciemny, aż do ich pierwszego pierzenia, które następuje w ciągu 18 miesięcy życia. Ptaki te początkowo również mają szare tęczówki, które zmieniają się w bladożółty kolor po mniej więcej roku. Żako kongijskie występuje na wyspie Książęcej, wyspie Bioko, w południowo-wschodniej części Wybrzeża Kości Słoniowej, zachodniej Kenii, Tanzanii Północno-Zachodniej, na południu Demokratycznej Republiki Konga i w północnej Angoli.
Osobniki z podgatunku P. e. timneh są mniejsze (około 30 cm). Mają ciemniejszy kolor (grafitowo-brązowy lub ciemnoszary), ciemniejszy bordowo-szary ogon i jasną górną część dzioba. Żako liberyjskie jest charakterystyczne dla zachodniej części lasów równikowych Gwinei i sąsiadujących z sawannami Afryki Zachodniej od Gwinei-Bissau, Sierra Leone i Mali do co najmniej 70 km na wschód od rzeki Bandama. Żako liberyjskie rozpoczyna naukę mówienia szybciej niż żako kongijskie i często jest mniej nerwowe w obrębie obcych i nowych sytuacji. Są jednak mniej popularne w sklepach (zwykle jedna papuga liberyjska na kilka-kilkanaście kongijskich).
W klasyfikacji ptaków przyjętej przez BirdLife International P. e. timneh jest podnoszony do rangi odrębnego gatunku Psittacus timneh[7][8]; w 2014 roku także Międzynarodowy Kongres Ornitologiczny zdecydował o podniesieniu P. e. timneh do rangi odrębnego gatunku[9].

Przypisy

  1. Psittacus erithacus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Psittacus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2010-10-30]
  3. Psittacus erithacus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Albin Łącki: Wśród zwierząt – ptaki. Ponań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 130. ISBN 83-09-01320-5.
  5. Systematyka za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Podrodzina: Psittacinae Rafinesque, 1815 - papugi afrykańskie (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-04-08].
  6. African Grey Parrot (Psittacus erithacus) (ang.). ARKive. [dostęp 2010-10-16].
  7. Timneh Parrot Psittacus timneh - BirdLife species factsheet (ang.). BirdLife International. [dostęp 6 kwietnia 2014].
  8. Joe Taylor: Archived 2011-2012 topics: Grey Parrot (Psittacus erithacus) has been split into Grey Parrot (P. erithacus) and Timneh Grey Parrot (P. timneh): are both eligible for uplisting? (ang.). BirdLife's Globally Threatened Bird Forums, 12 czerwca 2011. [dostęp 6 kwietnia 2014 roku].
  9. Species updates. IOC Version 4.2 (Apr 15, 2014) (ang.). IOC World Bird List. [dostęp 13 kwietnia 2014 roku].