Agapornis
| Agapornis | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | papugowe |
| Rodzina | papugowate |
| Podrodzina | papugi wschodnie |
| Rodzaj | Agapornis[1] Selby, 1836 |
| Gatunki | |
|
zobacz w tabelce |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Hasło papużki nierozłączki w Wikisłowniku |
|
Agapornis (z gr. αγάπη, agape – miłość i όρνις, ornis – ptak) – rodzaj niewielkich, wielobarwnie upierzonych ptaków z rodziny papugowatych (Psittacidae), w języku polskim określanych nazwą zwyczajową nierozłączki lub papużki nierozłączki. Nazwę naukową i zwyczajową zawdzięczają wykazywaniu silnej więzi pomiędzy samcem i samicą – nierozłączki tworzą trwałe związki monogamiczne, samiec i samica przebywają zawsze razem. Nierozłączki czerwonoczelne, czarnogłowe i rudogłowe są często spotykane w hodowli jako zwierzęta domowe. Wyhodowano wiele odmian barwnych.
Spis treści |
[edytuj] Zasięg występowania
Pochodzą z południowej i wschodniej Afryki, z wyjątkiem nierozłączki siwogłowej, której ojczyzną jest Madagaskar.
[edytuj] Biologia i ekologia
Nierozłączki są niewielkimi papugami osiągającymi od 13 do 17 cm długości. Masa ich ciała nie przekracza 60 gramów. Mają krępą budowę ciała, krótki ogon, krótkie skrzydła, stosunkowo dużą głowę i haczykowato zagięty dziób. W ubarwieniu gatunków żyjących w warunkach naturalnych dominuje kolor zielony. U niektórych występuje biała obwódka wokół oczu. W hodowli uzyskano odmiany o niespotykanym w naturze ubarwieniu[2].
U nierozłączki czarnoskrzydłej, siwogłowej i czerwonogłowej jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy, w przeciwieństwie do pozostałych gatunków.
Wszystkie gatunki z tego rodzaju są ptakami towarzyskimi, żyjącymi w stadach. Raz dobrana para tworzy trwały związek monogamiczny. Samce wykazują zachowania terytorialne, szczególnie obserwowane w hodowli samce A. cana i A. taranta[3]. Gatunki A. personata, A. fischeri, A. lilianae i A. nigrigenis są jednymi z nielicznych papug, które budują gniazda. Zakładają je zwykle w dziuplach drzew, które wykładają gałązkami, korą, trawą i liśćmi, A. pullaria wykorzystuje termitiery[3]. Samica składa 4–6 jaj, które wysiaduje 21–24 dni. Samiec pomaga w wysiadywaniu, ale jego głównym zadaniem jest obrona terytorium.
Papużki nierozłączki są ptakami aktywnymi i głośnymi, wydają donośne, piskliwe głosy. Żywią się głównie owocami, warzywami i nasionami. Niektóre zjadają również owady. W hodowli wymagają urozmaiconego pokarmu. Nierozłączki różnych gatunków mogą się ze sobą krzyżować[4]. Powstałe hybrydy są niepłodne[5].
[edytuj] Systematyka
Do rodzaju Agapornis zaliczono 9 gatunków[6][7]. W czterech gatunkach (A. canus, A. pullarius, A. roseicollis i A. swindernianus) wyróżniono podgatunki, pozostałe są monotypowe.
| Gatunki | ||||
|---|---|---|---|---|
| Nazwa | Grafika | Opis | Zasięg | Kategoria zagrożenia[8] |
| Agapornis canus nierozłączka siwogłowa |
 |
13 cm. Upierzenie w większości zielone, płaszcz ciemnozielony, dziób jasnoszary. Występuje dymorfizm płciowy - samce mają szarą pierś, szyję i głowę. | Madagaskar | LC |
| Agapornis pullarius nierozłączka czerwonogłowa |
 |
15 cm. Upierzenie w większości zielone, część twarzowa głowy i dziób czerwone. Dymorfizm płciowy – samce mają intensywniejszą i ciemniejszą czerwień na głowie, a także ciemniejszy dziób niż samica. | Afryka | LC |
| Agapornis taranta nierozłączka czarnoskrzydła |
.jpg&filetimestamp=20080708215033) |
16,5 cm. Upierzenie w większości zielone, dziób czerwony, nogi szare. Dymorfizm płciowy – samce mają czerwone czoło i obrączki oczne. Ponadto samce mają spód skrzydeł czarny, a samice – zielony lub brązowo czarny. | Afryka | LC |
| Agapornis swindernianus nierozłączka obrożna |
 |
13,5 cm. Upierzenie w większości zielone. Na piersi brązowa obroża, na karku dodatkowo czarno obrzeżona od góry. Dziób ciemnoszary lub czarny. | Afryka | LC |
| Agapornis roseicollis nierozłączka czerwonoczelna |
 |
15 cm. Upierzenie w większości zielone, część twarzowa głowy czerwonopomarańczowa, dolna część grzbietu i kuper niebieskie. Dziób perłowy. | Afryka | LC |
| Agapornis fischeri nierozłączka rudogłowa |
 |
14 cm. Upierzenie w większości zielone, ciemniejsze na skrzydłach. Pierś, szyja i głowa żółto-pomarańczowo-czerwone, dolna część grzbietu i kuper niebieskie. Dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. | Afryka | NT |
| Agapornis personatus nierozłączka czarnogłowa |
_pet_on_cage.png&filetimestamp=20080317152920) |
14 cm. Upierzenie w większości zielone, głowa czarna. Szeroka żółta opaska wokół karku i piersi. Dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. | Afryka | LC |
| Agapornis lilianae nierozłączka krasnogłowa |
 |
13 cm. Upierzenie w większości zielone, na skrzydłach ciemniejsze; grzbiet i kuper również zielone. Głowa czerwonopomarańczowa, dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. | Afryka | NT |
| Agapornis nigrigenis nierozłączka czarnolica |
 |
14 cm. Upierzenie w większości zielone, na skrzydłach ciemniejsze. Policzki i gardło czarnobrązowe, czoło czerwonobrązowe. Pierś pomarańczowa, dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. | Afryka | VU |
[edytuj] Nierozłączki i ludzie
Od nazwy tych papug (papużki nierozłączki) pochodzi popularny związek frazeologiczny odnoszący się do osób bardzo mocno związanych ze sobą.
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Popyt na te ptaki spowodował masowe poławianie ich w warunkach naturalnych. Wszystkie gatunki umieszczono w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, a wiele populacji objęto ochroną w rezerwatach i parkach narodowych. Wszystkie gatunki z wyjątkiem Agapornis roseicollis chronione są konwencją waszyngtońską (CITES – załącznik II)[9].
Przypisy
- ↑ Agapornis. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 31 października 2008]
- ↑ Alessandro D´Angieri, The Encyclopedia of Agapornis Prezentacja elektroniczna książki (en)
- ↑ 3,0 3,1 Jessica R. Eberhard. Evolution of nest-building behavior in Agapornis parrots. „The Auk”. 115 (2), s. 455-464, 1998 (ang.).
- ↑ Lista krzyżowanych gatunków z odnośnikami do źródeł. bird-hybrids.com (fr) [dostęp 2 listopada 2008]
- ↑ Dilger William C. 1961. The behavior of lovebirds. Scientific American 206:88-98.
- ↑ Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family: Psittacidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.7. [dostęp 20 lutego 2011].
- ↑ Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Psittacidae Rafinesque, 1815 - papugowate - Parrots. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 20 lutego 2011].
- ↑ 2008 IUCN Red List of Threatened Species (ang.). International Union for Conservation of Nature and Natural Resources.. [dostęp 31 października 2008].
- ↑ CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). 2008. [dostęp 31 października 2008].
[edytuj] Bibliografia
- Nierozłączki. Miejski Ogród Zoologiczny we Wrocławiu. [dostęp 31 października 2008].
- Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 298. ISBN 83-01-14344-4.
