Agapornis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Agapornis[1]
Selby, 1836[2]
Agapornis
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugi wschodnie
Podrodzina damy
Plemię Agapornithini
Rodzaj Agapornis
Gatunki

zobacz w tabelce

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło papużki nierozłączki w Wikisłowniku

Agapornis (z gr. αγάπη, agape – miłość i όρνις, ornis – ptak) – rodzaj niewielkich, wielobarwnie upierzonych ptaków z rodziny papug wschodnich (Psittaculidae), w języku polskim określanych nazwą zwyczajową nierozłączki lub papużki nierozłączki. Nazwę naukową i zwyczajową zawdzięczają wykazywaniu silnej więzi pomiędzy samcem i samicą – nierozłączki tworzą trwałe związki monogamiczne, samiec i samica przebywają zawsze razem. Nierozłączki czerwonoczelne, czarnogłowe i rudogłowe są często spotykane w hodowli jako zwierzęta domowe. Wyhodowano wiele odmian barwnych.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Pochodzą z południowej i wschodniej Afryki, z wyjątkiem nierozłączki siwogłowej, której ojczyzną jest Madagaskar[3].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Nierozłączki są niewielkimi papugami osiągającymi od 13 do 17 cm długości. Masa ich ciała nie przekracza 60 gramów. Mają krępą budowę ciała, krótki ogon, krótkie skrzydła, stosunkowo dużą głowę i haczykowato zagięty dziób. W ubarwieniu gatunków żyjących w warunkach naturalnych dominuje kolor zielony. U niektórych występuje biała obwódka wokół oczu. W hodowli uzyskano odmiany o niespotykanym w naturze ubarwieniu[4].

U nierozłączki czarnoskrzydłej, siwogłowej i czerwonogłowej jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy, w przeciwieństwie do pozostałych gatunków.

Wszystkie gatunki z tego rodzaju są ptakami towarzyskimi, żyjącymi w stadach. Raz dobrana para tworzy trwały związek monogamiczny. Samce wykazują zachowania terytorialne, szczególnie obserwowane w hodowli samce A. cana i A. taranta[5]. Gatunki A. personata, A. fischeri, A. lilianae i A. nigrigenis są jednymi z nielicznych papug, które budują gniazda. Zakładają je zwykle w dziuplach drzew, które wykładają gałązkami, korą, trawą i liśćmi, A. pullaria wykorzystuje termitiery[5]. Samica składa 4–6 jaj, które wysiaduje 21–24 dni. Samiec pomaga w wysiadywaniu, ale jego głównym zadaniem jest obrona terytorium.

Relacje pokrewieństwa

Papużki nierozłączki są ptakami aktywnymi i głośnymi, wydają donośne, piskliwe głosy. Żywią się głównie owocami, warzywami i nasionami. Niektóre zjadają również owady. W hodowli wymagają urozmaiconego pokarmu. Nierozłączki różnych gatunków mogą się ze sobą krzyżować[6]. Powstałe hybrydyniepłodne[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunkiem typowym jest Psittacus swindernianus (= Agapornis swindernianus). Do rodzaju Agapornis zaliczono 9 żyjących gatunków[8], a także dwa wymarłe: A. atlanticus żyjący w późnym pliocenie na terenach dzisiejszego Maroka oraz A. attenboroughi żyjący we wczesnym pliocenie na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki[9]. W czterech gatunkach (A. canus, A. pullarius, A. roseicollis i A. swindernianus) wyróżniono podgatunki, pozostałe są monotypowe.

Gatunki
Nazwa Grafika Opis Zasięg Kategoria
zagrożenia[10]
Agapornis canus
nierozłączka siwogłowa
Grey-headed Lovebird.jpg 13 cm. Upierzenie w większości zielone, płaszcz ciemnozielony, dziób jasnoszary. Występuje dymorfizm płciowy - samce mają szarą pierś, szyję i głowę. Madagaskar LC
Agapornis pullarius
nierozłączka czerwonogłowa
Agapornis pullarius.jpg 15 cm. Upierzenie w większości zielone, część twarzowa głowy i dziób czerwone. Dymorfizm płciowy – samce mają intensywniejszą i ciemniejszą czerwień na głowie, a także ciemniejszy dziób niż samica. Afryka LC
Agapornis taranta
nierozłączka czarnoskrzydła
Agapornis taranta (female and male).jpg 16,5 cm. Upierzenie w większości zielone, dziób czerwony, nogi szare. Dymorfizm płciowy – samce mają czerwone czoło i obrączki oczne. Ponadto samce mają spód skrzydeł czarny, a samice – zielony lub brązowo czarny. Afryka LC
Agapornis swindernianus
nierozłączka obrożna
Stavenn Agapornis swindernianus 00.jpg 13,5 cm. Upierzenie w większości zielone. Na piersi brązowa obroża, na karku dodatkowo czarno obrzeżona od góry. Dziób ciemnoszary lub czarny. Afryka LC
Agapornis roseicollis
nierozłączka czerwonoczelna
Agapornis roseicollis -Peach-faced Lovebird pet on perch.jpg 15 cm. Upierzenie w większości zielone, część twarzowa głowy czerwonopomarańczowa, dolna część grzbietu i kuper niebieskie. Dziób perłowy. Afryka LC
Agapornis fischeri
nierozłączka rudogłowa
Pap Pfirsichköpfchen Agapornis fischeri 070608 1.jpg 14 cm. Upierzenie w większości zielone, ciemniejsze na skrzydłach. Pierś, szyja i głowa żółto-pomarańczowo-czerwone, dolna część grzbietu i kuper niebieskie. Dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. Afryka NT
Agapornis personatus
nierozłączka czarnogłowa
Masked Lovebird (Agapornis personata) pet on cage.png 14 cm. Upierzenie w większości zielone, głowa czarna. Szeroka żółta opaska wokół karku i piersi. Dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. Afryka LC
Agapornis lilianae
nierozłączka krasnogłowa
Agapornis lilianae 2c.jpg 13 cm. Upierzenie w większości zielone, na skrzydłach ciemniejsze; grzbiet i kuper również zielone. Głowa czerwonopomarańczowa, dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. Afryka NT
Agapornis nigrigenis
nierozłączka czarnolica
Agapornis nigrigenis - head and shoulders.jpg 14 cm. Upierzenie w większości zielone, na skrzydłach ciemniejsze. Policzki i gardło czarnobrązowe, czoło czerwonobrązowe. Pierś pomarańczowa, dziób czerwony, białe obrączki wokół oczu. Afryka VU

Nierozłączki i ludzie[edytuj | edytuj kod]

Od nazwy tych papug (papużki nierozłączki) pochodzi popularny związek frazeologiczny odnoszący się do osób bardzo mocno związanych ze sobą.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Popyt na te ptaki spowodował masowe poławianie ich w warunkach naturalnych. Wszystkie gatunki umieszczono w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, a wiele populacji objęto ochroną w rezerwatach i parkach narodowych. Wszystkie gatunki z wyjątkiem Agapornis roseicollis chronione są konwencją waszyngtońską (CITES – załącznik II)[11].

Przypisy

  1. Agapornis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Selby, 1836. The naturalist's Library; Parrots, Ornithological series, nr 6, s. 117.
  3. Frank Gill, David Donsker: Family Psittacidae (ang.). IOC World Bird List: Version 4.2. [dostęp 2014-05-08].
  4. Alessandro D´Angieri, The Encyclopedia of Agapornis Prezentacja elektroniczna książki (en)
  5. 5,0 5,1 Jessica R. Eberhard. Evolution of nest-building behavior in Agapornis parrots. „The Auk”. 115 (2), s. 455-464, 1998 (ang.). 
  6. Lista krzyżowanych gatunków z odnośnikami do źródeł. bird-hybrids.com (fr) [dostęp 2 listopada 2008]
  7. Dilger William C. 1961. The behavior of lovebirds. Scientific American 206:88-98.
  8. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Agapornithini Plemię: Agapornithini Salvin, 1882 (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-05-08].
  9. Albrecht Manegold. Two new parrot species (Psittaciformes) from the early Pliocene of Langebaanweg, South Africa, and their palaeoecological implications. „Ibis. The International Journal of Avian Science”. 155 (1), s. 127–139, 2013. doi:10.1111/ibi.12009 (ang.). 
  10. 2008 IUCN Red List of Threatened Species (ang.). International Union for Conservation of Nature and Natural Resources.. [dostęp 31 października 2008].
  11. CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). 2008. [dostęp 31 października 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło nierozłączka w Wikisłowniku
  1. Nierozłączki. Miejski Ogród Zoologiczny we Wrocławiu. [dostęp 31 października 2008].
  2. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 298. ISBN 83-01-14344-4.