Agnostycyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Thomas Henry Huxley, twórca terminu agnostycyzm

Agnostycyzm (stgr. ἄγνωστος α- a-, bez + γνώσις gnōsis, wiedzy; od gnostycyzmu) – pogląd filozoficzny, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite poznanie rzeczywistości[1][2][3]. Czasami agnostycyzm oznacza tylko niemożliwość dowiedzenia się, czy Bóg lub bogowie istnieją, czy też nie[3]. Jednym z pierwszych przejawów agnostycyzmu było „Wiem, że nic nie wiem” Sokratesa. Thomas Henry Huxley wprowadził termin agnostycyzm, wykluczając możliwość poznawczą człowieka na polu „istoty” rzeczy jak i „istoty” związków przyczynowo-skutkowych. Agnostycyzm przybiera różne formy i tak agnostyk może być ateistą, teistą albo żadnym z nich[4].

Ośrodki badawcze czasem zaliczają agnostyków do tej samej grupy co ateistów[5].

Bertrand Russell w broszurze "Kto to jest agnostyk?" stwierdził, że chrześcijanie twierdzą, że wiemy, że Bóg jest, ateiści – że wiemy, że Boga nie ma, natomiast agnostycy przyjmują, że nie ma dostatecznych podstaw, aby potwierdzić istnienie Boga lub mu zaprzeczyć.

Według Jana Hartmana - krakowskiego filozofa - Agnostycyzm można opisać następująco[6]: "Agnostycyzm to postawa uczciwości intelektualnej. Agnostyk mówi tak: gdyby Bóg istniał, oczekiwałby, że będę agnostykiem, bo naprawdę nie wiem. Jest pychą udawać, że się wie coś, czego się nie wie."

Za najprostszą – acz nie we wszystkich przypadkach trafną – różnicę w odróżnieniu agnostyka od ateisty można przyjąć stwierdzenie: Ateista nie wierzy i zaprzecza, agnostyk nie jest przekonany do istnienia Boga (lub bogów), ale też nie zaprzecza jego (ich) istnieniu.

Agnostycyzm skupia się wyłącznie na możliwościach poznania, nie zaś na jego wartości[3].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Słowo "agnostyk" wprowadził Thomas Henry Huxley w 1871 r., aby opisać filozofię, która sprzeciwia się gnostycyzmowi, mając na myśli nie tylko grupę religijną z początku pierwszego tysiąclecia, lecz wszystkie twierdzenia duchowej lub mistycznej wiary[7].

Przywódcy wczesnego Kościoła chrześcijańskiego używali greckiego słowa gnoza (wiedza, poznanie) dla opisania "wiedzy duchowej". Agnostycyzmu nie wolno mylić z religijnymi nurtami przeciwstawnymi doktrynie gnozy i gnostycyzmu; te nurty zwykle nie mają wiele wspólnego z agnostycyzmem. Huxley użył pojęcia w znaczeniu generalnym.

Klasyfikacja agnostycyzmu[edytuj | edytuj kod]

Agnostycyzm można podzielić na kilka kategorii. Współczesne wersje to:

  • Silny agnostycyzm – istnienia boga lub bogów nie można udowodnić w żaden sposób i nigdy nie uda się tego udowodnić.
  • Słaby agnostycyzm – istnienie boga lub bogów jest obecnie niewiadome, lecz może stać się wiadome w przyszłości, dlatego na razie należy wstrzymać się z oceną.
  • Teizm agnostyczny (również agnostycyzm religijny) – nie wiadomo czy bogowie istnieją, a mimo to nadal w nich wierzy. Agnostycyzm religijny odrzuca jednak wszystkie treści religijne, zawarte w tradycji i świętych księgach uważając, że ich wartość poznawcza jest zbliżona do legend. Według niego, aby coś zbadać, trzeba mieć ścisłą definicję tego, co się bada – dopiero wtedy możliwe jest stworzenie odpowiedniej metody i przyrządu badawczego.
  • Ateizm agnostyczny – nie wiadomo, czy bogowie istnieją, i w nich nie wierzy[8].
  • Ignostycyzm – pytanie o istnienie boga jest pozbawione sensu, ponieważ nie posiada ono weryfikowalnych (czy testowalnych) skutków i dlatego powinno być zignorowane.
  • Teista agnostyk - wierzy w możliwość istnienia Bogów, nie mogąc tego udowodnić[9].
  • Antyteista agnostyk - nie wierzy w żadnego Boga mimo braku możliwości udowodnienia tego[9].

Agnostycyzm a poznanie[edytuj | edytuj kod]

Agnostycyzm filozoficzny to pogląd odnoszący się do ludzkiego poznania. Głosi on, że ludzkie poznanie jest ograniczone i nie dostarcza wiedzy o rzeczywistości lub nie możemy zweryfikować jej prawdziwości. Jest to pojęcie bardzo bliskie sceptycyzmowi filozoficznemu. Współcześni filozofowie, między innymi Robert Anton Wilson, starali się generalizować pojęcie agnostycyzmu, nie odnosząc go tylko do istnienia boga.

Agnostycyzm w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce agnostycy według badań CBOS z 2012 roku stanowią razem z ateistami i bezwyznaniowcami 4,2% społeczeństwa[10] i podobnie jak ateiści zgrupowani są wokół:

Agnostycy są też określani jako "religijna szara strefa"[6].

Kościół katolicki wobec agnostycyzmu[edytuj | edytuj kod]

Kościół katolicki traktuje agnostycyzm podobnie jak ateizm. Katechizm Kościoła Katolickiego uznaje agnostycyzm w odniesieniu do Boga za grzech przeciwko cnocie religijności, uważając, że agnostycyzm może się wiązać zarówno z jakimś poszukiwaniem Boga, lecz może również być obojętnością, ucieczką przed ostatecznymi pytaniami egzystencjalnymi oraz lenistwem sumienia moralnego i być równoznaczny z ateizmem praktycznym[11].

Tomasz Terlikowski - naczely redaktor portalu Fronda.pl - uważa agnostycyzm za postawę "czysto teoretyczną" gdyż według niego: "W praktyce człowiek dokonuje wyboru i żyje tak, jakby Bóg istniał, albo tak, jakby nie istniał. Dlatego w życiu codziennym można być teistą lub ateistą. Gdyby ktoś zaczął tak żyć, jakby Bóg istniał, chociażby tego nie wiedział, to prędzej czy później, jak to ładnie nazywał Pascal – zostałby osobą wierzącą."[6]

Przypisy

  1. Agnostycyzm. W: Mirosław Jarosz: Słownik Wyrazów Obcych. Warszawa: Wyd. Europa, 2001. ISBN 83-87977-08-X.
  2. Słownik Języka Polskiego PWN: Agnostycyzm.
  3. 3,0 3,1 3,2 Agnostycyzm. W: Jan Hartman: Słownik filozofii. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2004, s. 12. ISBN 83-7389-587-9.
  4. Andrzej Koraszewski: Agnostyk czy ateista? (pol.). Racjonalista.tv. [dostęp 2014-12-02].
  5. Religie według liczby wiernych
  6. 6,0 6,1 6,2 Mariusz Janicki, Malwina Dziedzic: W co wierzą agnostycy (pol.). Polityka.pl, 2012-10-02. [dostęp 2014-07-21].
  7. American Heritage Dictionary, 2000, 'agnostic'
  8. Atheism vs. Agnosticism: What's the Difference? Are they Alternatives to Each Other? 2006-09-24
  9. 9,0 9,1 Marek Chorążewicz: Warto zadać sobie pytanie: jaki jest mój własny światopogląd? (pol.). Wiadomości24.pl. [dostęp 2014-12-16].
  10. Zmiany religijności Polaków po śmierci Jana Pawła II na dzień 11 stycznia 2012 - Centrum Badania Opinii Społecznej
  11. Pierwsze Przykazanie - Agnostycyzm (pol.). W: Katechizm Kościoła Katolickiego [on-line]. opoka.org.pl. [dostęp 2011-03-22].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło agnostycyzm w Wikisłowniku
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
na temat agnostycyzmu

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]