Bertrand Russell

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bertrand Arthur William Russell
Bertrand Russell
Bertrand Russell
Data i miejsce urodzenia 18 maja 1872
Ravenscroft (Monmouthshire)
Data i miejsce śmierci 2 lutego 1970
Penrhyndeudraeth
Zawód filozof, logik, matematyk, działacz społeczny i eseista
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Bertrand Russell w Wikicytatach
Bertrand Russell w roku 1893

Bertrand Arthur William Russell, 3. hrabia Russell (ur. 18 maja 1872 roku w Ravenscroft (Monmouthshire), zm. 2 lutego 1970 roku w Penrhyndeudraeth, Walia) – brytyjski filozof, logik, matematyk, działacz społeczny i eseista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1950[1]. Zainicjował w 1954 roku kampanię pokojową Pugwash.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Bertrand Russell był najmłodszym z trojga dzieci 2. hrabiego Russell, wnuka księcia Bedford Johna Russella. Jego dziad, lord John Russell, 1. hrabia Russell, był za panowania królowej Wiktorii dwukrotnym premierem Wielkiej Brytanii. Rodzina Russell była jedną z najbardziej wpływowych i najszacowniejszych w Imperium, z tytułem książęcym i wielowiekową historią.

Gdy Bertrand miał dwa lata, zmarły jego matka i siostra, kiedy miał cztery – ojciec. Chłopca, razem z jego starszym bratem, oddano na wychowanie do babki, hrabiny Russell. Postarała się ona dla wnuków o najlepsze guwernantki i najlepszych nauczycieli domowych. Ci ostatni wszczepili małemu Bertrandowi zamiłowanie do matematyki.

Dorobek[edytuj | edytuj kod]

Bertrand Russell był współtwórcą i animatorem, wspólnie z Alfredem N. Whiteheadem, programu logicyzacji matematyki. W dziele Principia Mathematica podał sposób redukcji aksjomatów arytmetyki liczb naturalnych do języka logiki. Koncepcja ta została zrealizowana dzięki stworzeniu teorii typów co pozwalało uniknąć antynomii zbioru wszystkich zbiorów oraz klas samozwrotnych, będących wadą poprzednich prób tego typu (Frege).

Ceną była nierealistyczna komplikacja. Dlatego teoria typów nigdy się w matematyce nie przyjęła, choć cieszyła się sentymentem nielicznych logików. Między innymi Andrzej Mostowski mówił o niej, że nie jest aż tak zła, jak to się ogólnie uważa[potrzebne źródło]. Teoria ta dała natomiast początek typom powszechnie używanym w dzisiejszych językach programowania.

Teoria typów unika paradoksów poprzez wprowadzenie i rygorystyczne separowanie różnych typów. Wymaga to definiowania tego samego obiektu matematycznego wielokrotnie, na różnych poziomach typów. W szczególności nie ma jednego zbioru liczb naturalnych, lecz potencjalnie nieskończenie wiele. Wprowadza się je za każdym razem, gdy ma się do czynienia z następnym poziomem i rodzajem typu. Logikom to nie przeszkadza, ale matematyk tak pracować praktycznie nie może.

Russell był także jednym z najwybitniejszych filozofów XX wieku. Największą sławę filozoficzną przyniosła mu teoria deskrypcji – wyłożona w roku 1905 w artykule "On denoting" ("O denotowaniu"). Należy ona do dnia dzisiejszego do kanonu współczesnej filozofii analitycznej. Ewolucję swoich poglądów filozoficznych Russell opisał w książce 'Mój rozwój filozoficzny' – wydanej także w języku polskim.

W 1950 otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie literatury "w uznaniu jego różnorakich znaczących pism, w których bronił ideałów humanitarnych i wolności myśli"[1].

Działalność pacyfistyczna[edytuj | edytuj kod]

Był pacyfistą i przeciwstawiał się wszelkim działaniom wojennym, w związku z czym w okresie I wojny światowej został skazany na sześć miesięcy więzienia za opublikowanie artykułu sugerującego, że stacjonujące w Anglii oddziały amerykańskie były wykorzystywane do łamania strajków antywojennych[2]. Powodem drugiego pobytu Russella w więzieniu w latach pięćdziesiątych XX w. było obywatelskie nieposłuszeństwo w ramach kampanii przeciwko nuklearnym zbrojeniom. Russell był trzykrotnym kandydatem w wyborach parlamentarnych: w 1907 roku jako kandydat Partii Liberalnej oraz w 1922 i 1923 z ramienia Partii Pracy.

Stworzył impulsywną teorię wojny, w której zakładał, że wojna ma swoje korzenie w impulsach ludzkich, które z kolei mogą przerodzić się w impulsy zbrojne, które nie ograniczają się do poszczególnych jednostek, lecz dotykają całe społeczeństwa (tworzy się tzw. gorączka wojenna). Zbiorowy impuls nie bierze pod uwagę racjonalnych czynników i przeciwwskazań co do prowadzenia wojny – impuls jest całkowicie irracjonalny. Nie odróżniał wojen napastniczych i obronnych – były one dla niego jednakowo groźne i nieakceptowalne. Interesowały go natomiast skutki – sposoby usprawiedliwiania działań wojennych.

Jako pacyfista postulował, aby pacyfizm był bardziej aktywny i aby dostosowywał się do aktualnej sytuacji. W związku z tym wymieniał trzy zasady:

  1. Stosunki polityczne należy budować na wspólnocie bezpieczeństwa zbiorowego;
  2. Stosunki gospodarcze i nierówności trzeba znieść (postulował stworzenie światowego kartelu, który zarządzałby wszystkim);
  3. Dbałość o stosunki psychiczne i budowa kultury tolerancji.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • 1896, German Social Democracy (Niemiecka socjaldemokracja).
  • 1897, An Essay on the Foundations of Geometry (O podstawach geometrii)
  • 1900, A Critical Exposition of the Philosophy of Leibniz (Krytyczne przedstawienie filozofii Leibniza)
  • 1903, The Principles of Mathematics (Zasady matematyki)
  • 1905, "Denotowanie" (On Denoting), wydanie polskie 1967 (w: Logika i język. Studia z semiotyki logicznej)
  • 1910-1913, Principia Mathematica (z Alfredem N. Whiteheadem), 3 tomy
  • 1912, Problemy filozofii (The Problems of Philosophy), wyd. pol. 1995, 2003, 2004, pod tytułem Zagadnienia filozofii 1913, 2002
  • 1914, Nasza wiedza o świecie zewnętrznym jako pole badań dla metody naukowej w filozofii (Our Knowledge of the External World as a Field for Scientific Method in Philosophy), wyd. pol. 2000
  • 1916, Przebudowa społeczna (Principles of Social Reconstruction), wyd. pol. 1932
  • 1918, Drogi do wolności. Socjalizm, anarchizm i syndykalizm (Roads to Freedom: Socialism, Anarchism, and Syndicalism), wyd. pol. 1934, 1987
  • 1918, Wstęp do filozofii matematyki (Introduction to Mathematical Philosophy), wyd. pol. 1958, 2003
  • 1918, The Philosophy of Logical Atomism (Filozofia logicznego atomizmu)
  • 1920, The Practice and Theory of Bolshevism (Praktyka i teoria bolszewizmu)[3]
  • 1921, The Analysis of Mind (Analiza myślenia)
  • 1922, The Problem of China (Problem Chin)
  • 1923, The ABC of Atoms (ABC atomów)
  • 1925, ABC teorii względności (The ABC of Relativity), wyd. pol. 2000
  • 1925, What I Believe (W co wierzę)
  • 1926, O wychowaniu. Ze specjalnym uwzględnieniem wczesnego dzieciństwa (On Education, Especially in Early Childhood), wyd. pol. 1932
  • 1927, The Analysis of Matter (Analiza materii)
  • 1927, Zarys filozofii (An Outline of Philosophy), wyd. pol. 1939
  • 1927, Dlaczego nie jestem chrześcijaninem (Why I Am Not a Christian), wyd. pol. 1962, 1981, 1984 (w: Religia i ja)
  • 1928, Szkice sceptyczne (Sceptical Essays), wyd. pol. 1957, 1996
  • 1929, Małżeństwo i moralność (Marriage and Morals), wyd. pol. 1931
  • 1930, Podbój szczęścia (The Conquest of Happiness), wyd. pol. 1933
  • 1931, Poglądy i widoki nauki współczesnej (The Scientific Outlook), wyd. pol. 1934
  • 1932, Education and the Social Order (Wychowanie a ustrój społeczny), wyd. pol. 1933
  • 1934, Wiek dziewiętnasty (Freedom and Organization, 1814–1914), wyd. pol. 1936, 2 tomy
  • 1938, Władza. Nowa analiza społeczna (Power: A New Social Analysis), wyd. pol. 2001
  • 1940, An Inquiry into Meaning and Truth (Badania nad znaczeniem i prawdą)
  • 1945, Dzieje filozofii Zachodu (A History of Western Philosophy), wyd. pol. 2000
  • 1947, Philosophy and Politics (Filozofia i polityka)
  • 1948, Human Knowledge: Its Scope and Limits (Wiedza ludzka: jej zasięg i ograniczenia)
  • 1949, Władza i jednostka (Authority and Individual), wyd. pol. 1997
  • 1950, Szkice niepopularne (Unpopular Essays), wyd. pol. 1997
  • 1956, Portrety z pamięci. Wartość wolnej myśli (Portraits from Memory and Other Essays), wyd. pol. 1995
  • 1959, Mój rozwój filozoficzny (My Philosophical Development), wyd. pol. 1971
  • 1959, Mądrość Zachodu (Wisdom of the West), wyd. pol. 1995
  • 1967, Zbrodnie wojenne w Wietnamie (War Crimes in Vietnam), wyd. pol. 1969
  • 1967-1969, Autobiografia (The Autobiography of Bertrand Russell), 3 tomy, wyd. pol.: t. I 1971, 1996, t. II 1998, t. III 1999

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Bertranda Russella
Poprzednik
John Russell, 2. hrabia Russell
Hrabia Russell
1932-1970
Następca
John Russell, 4. hrabia Russell