Brytania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Brytania (łac. Britannia lub Insula Albionum) – nazwa stosowana przez Rzymian w odniesieniu do dwóch największych Wysp Brytyjskich.

Miasto Verulamium znajdujące się na obszarze obecnego miasta St Albans w hrabstwie Hertfordshire w Anglii (Wielka Brytania) i położone nad rzeką Ver było największym obok Londinium ośrodkiem rzymskim w Brytanii i od ok. 60 roku stolicą (municipium) rzymskiej prowincji[1][2].

Prowincje rzymskie ok. 120 n.e. Na czerwono zaznaczona Brytania.
Personifikacja Brytanii (z prawej), z "matuszką" Rosją i Francją, z początku I wojny światowej

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Dzisiejsza Wielka Brytania była określana jako Britannia Maior (Brytania Większa), natomiast dzisiejsza Irlandia była określana mianem Britannia Hibernia (Hibernia).

Nazwa Brytania jest związana etymologicznie z Bretanią, krainą we Francji. Obydwa obszary były zamieszkiwane przez ludność celtycką. Nazwa Brytania pochodzi od Pretannia. Diodor Sycylijski określił ludność wysp brytyjskich jako Pretani.

Brytanią nazywano też południową część wyspy, dla odróżnienia od Kaledonii, nigdy nie podbitej przez Rzymian i odgrodzonej od Brytanii Wałem Hadriana.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Brytanię w czasach rzymskich zasiedlała głównie ludność celtycka: Brytowie na terenach dzisiejszej Anglii i Walii, Irlandczycy w Irlandii, oraz nieindoeuropejski lud Piktów na terenach dzisiejszej Szkocji. Po wycofaniu się Rzymian na początku V wieku, wyspy stały się celem najazdów plemion germańskich: Anglów, Sasów i Jutów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze próby podboju wyspy podjął Cezar w latach 55-54 r.p.n.e., co uniemożliwiły mu wojny toczone w Galii. Po przygotowaniach podjętych za rządów Kaliguli najazdu dokonano za cesarza Klaudiusz w 43 r. n.e. (wódz Aulus Plaucjusz), stopniowo dokonując podboju dalszych obszarów. Ok. 128 r. ukończono budowę obronnego Wału Hadriana, oddzielającego terytoria opanowane przez Rzymian od obszarów niepodbitych. W 142 r. rozciągnięto tę granicę po linię ForthClyde w postaci kolejnego umocnienia, Wału Antonina.

Ok. 197 r. dokonano podziału wyspy na dwie prowincje (Britannia Superior i Inferior); ok. 305 w nowym podziale administracyjnym Dioklecjana zamieniono ją w jedną z 13 diecezji cesarstwa (Britanniae) podzieloną na 5 prowincji (Britanni I, Maxima Caesariensis, Flavia Caesariensis, Valentia, Britanni II). Od końca III wieku wystawiona była na ataki oraz najazdy barbarzyńców, przejściowo znajdując się też pod władzą lokalnych uzurpatorów (Karauzjusza i Allektusa) lub pretendentów (Magnus Maksymus).

Wraz z nadchodzącym upadkiem imperium Brytania była pierwszą na zachodzie prowincją utraconą przez Rzym. Przyjmuje się, iż w 409 r.[3] pozostałe wojsko i administracja cywilna ostatecznie wycofały się na kontynent.

Personifikacja[edytuj | edytuj kod]

Personifikacja Brytanii powstała już czasach rzymskich. W epoce wiktoriańskiej i podczas I wojny światowej wizerunek ten służył jako antropomorfizacja narodu brytyjskiego oraz dla celów propagandowych Ententy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jane McIntosh: Handbook of Life in Prehistoric Europe. Oxford University Press US, 2009, s. 158. ISBN 0195384768.
  2. Guy de la Bédoyère: Roman towns in Britain. Rowman & Littlefield, 1992, s. 31, seria: English heritage. ISBN 9780713468939.
  3. Takie datowanie w The Oxford Companion to Classical Civilization, Oxford 1998, s. 129nn. oraz w innych aktualnych źródłach.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]