Pont

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy krainy historycznej. Zobacz też: hasło dotyczące miejscowości i gminy we Francji.
Mapa Pontu
Krajobraz Gór Pontyjskich

Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.

Pont starożytny[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Pontu za Mitrydatesa VI Eupatora

     na początku jego panowania

     przed I wojną z Rzymem

     w czasie I wojny z Rzymem

W czasie wojen diadochów Mitrydates I Ktistes, syn tyrana Hersonezu Mitrydatesa, założył tam niezależne królestwo. Władcy Pontu prowadzili wojny z koloniami greckimi, m.in. Synopą, Trapezuntem, Amisos. Okres świetności Pontu zapoczątkował Farnakes I, który zdobył Synopę i ogłosił ją stolicą państwa. Za Mitrydatesa V Euergetesa i Mitrydatesa VI Eupatora Pont był najsilniejszym państwem w Azji Mniejszej. Mitrydates VI opanował całą Anatolię, Królestwo Bosporańskie na Krymie, Małą Armenię, Kolchidę i wybrzeża Morza Czarnego.

Rywalizacja o władzę na terenie Azji Mniejszej wywołało wojny z Rzymem, trwające 88-63 p.n.e. Podczas trwania wojny domowej w Rzymie, w latach 4945 p.n.e., królestwo Pontu było sojusznikiem Pompejusza. W roku 47 p.n.e. Juliusz Cezar pokonał króla Pontu Farnakesa II, pod Zelą, o czym zawiadomił rzymski Senat słowami "Veni, vidi, vici" – "Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem".

Pont pozostał królestwem klienckim Rzymu do 33 r., kiedy to cesarz Tyberiusz, po śmierci królowej Pythodoris, ustanowił w nim namiestnika w randze prokuratora. Kaligula przywrócił królestwo Pontu, nadając je przyjacielowi z dzieciństwa Polemonowi II (synowi trackiego króla Kotysa VIII i Antonii Tryfajony). W 64 Neron ostatecznie zlikwidował królestwo, a Pont włączył do prowincji Galacja.

Pont w średniowieczu[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Cesarstwo Trapezuntu.
Portal kościoła Mądrości Bożej (Hagia Sofia) w Trapezuncie

W 1204 r. Pont, stanowiący wcześniej część Cesarstwa Bizantyńskiego, po zdobyciu Konstantynopola przez uczestników IV wyprawy krzyżowej stał się centrum Cesarstwa Trapezuntu rządzonego przez władców z dynastii Komnenów. W 1461 r. Trapezunt został zdobyty przez Mehmeda II Zdobywcę i przyłączony do imperium osmańskiego.

Grecy pontyjscy w XX w.[edytuj | edytuj kod]

Mapa Republiki Pontyjskiej z 1917 r.
Tradycyjna architektura terenów podmiejskich Pontu
Autochtoniczni mieszkańcy Pontu, lata 50. XX w.

Grecy pontyjscy, określający się jako Pontowie (Πόντιοι) zamieszkiwali tereny Pontu od czasów antycznych. Pod koniec I wojny światowej na tym terenie powstała grecka Republika Pontyjska. Rząd Eleftheriosa Wenizelosa, realizując politykę Wielkiej Idei dążył do przyłączenia jak największej części terenów zamieszkiwanych przez Greków od czasów starożytnych; idea ta nie mogła jednak dotyczyć Pontu, jako zbyt oddalonego od Grecji. Z tego powodu pojawiła się koncepcja federacji z sąsiednią Armenią (w traktacie z Sèvres ustalono, że rejon ten będzie częścią Armenii), która wywołała drastyczną reakcję turecką w formie najpierw deportacji i eksterminacji Ormian, a następnie Greków pontyjskich. Greccy badacze aktualnie oceniają ilość ofiar mordów z lat 1913-1923 na około 360 tysięcy mieszkańców Pontu, w tym większą część mężczyzn. Inne, nowsze opracowania, wskazują jednak, że wymordowanych zostało zapewne około 250 tysięcy osób, czyli około 50% populacji[1][2][3].

Zwycięstwo Kemala Atatürka nad armią grecką odniesione w roku 1922 spowodowało, że traktat w Lozannie potwierdził przynależność Pontu do Turcji oraz wymusiło wymianę ludności między Grecją a Turcją. W jej ramach wysiedlono z Pontu resztę chrześcijan. Do dziś zamieszkują ten teren zislamizowani potomkowie Greków, zachowujący jednak język i obyczaje greckie.

W Poncie znajdują się ważne miejsca kultu chrześcijańskiego (zazwyczaj obecnie o statusie muzealnym, a nie liturgicznym). Najbardziej znanym z nich jest dawny klasztor Panagia Soumela, w którym od IV w. do 1930 r. przechowywano i czczono uznawaną za cudowną ikonę Matki Bożej z Soumela, której autorem według tradycji był św. Łukasz[4]. Potomkowie prawosławnych uchodźców z Pontu, często wciąż kultywujący tradycje kulturowe i językowe, zamieszkują dziś głównie Grecję (zwłaszcza prowincje Macedonia i Tracja Zachodnia), USA oraz wybrzeża Morza Czarnego na terenach byłego ZSRR.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. The Genocide and Its Aftermath (ang.). W: The Australian Institute for Holocaust and Genocide Studies [on-line]. [dostęp 27.12.2009].
  2. zestawienie opracowań nt. ludobójstwa na Grekach pontyjskich
  3. Łączna liczba greckiej ludności w Turcji, wymordowanej w tym okresie, może przekraczać 1,5 mln [1]
  4. RELIGIOUS MONUMENTS Sumela Monastry (ang.). kultur.gov.tr. [dostęp 2011-11-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]