Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Katedra Zmartwychwstania Pańskiego
i św. Tomasza Apostoła w Zamościu
katedra
Distinctive emblem for cultural property.svg A/305 z 12.06.1956 r., 20.02.1957 r.
oraz 31.03.1967 r.[1]
Katedra w Zamościu
Katedra w Zamościu
Państwo  Polska
Miejscowość Zamość
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Zmartwychwstanie Pańskie i św. Tomasz Apostoł
Położenie na mapie Zamościa
Mapa lokalizacyjna Zamościa
Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu
Katedra Zmartwychwstania Pańskiego
i św. Tomasza Apostoła w Zamościu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu
Katedra Zmartwychwstania Pańskiego
i św. Tomasza Apostoła w Zamościu
Ziemia 50°42′59″N 23°15′01″E/50,716389 23,250278Na mapach: 50°42′59″N 23°15′01″E/50,716389 23,250278
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościurenesansowy kościół na Starym Mieście w Zamościu wzniesiony pod koniec XVI w.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Katedra tę ufundował założyciel miasta, Jan Zamoyski, a autorem jej projektu jest włoski architekt Bernardo Morando, z czym wiąże się jej nawiązanie do kościołów włoskich z XV, XVI wieku. Początkowo była to kolegiata, Zamość podlegał biskupstwu chełmskiemu, dopiero w roku 1992, kiedy utworzono diecezję zamojsko-lubaczowską, podniesiono jej rangę do katedry. Po śmierci jej architekta, na początku XVII wieku, ukończono wewnętrzny wystrój tego kościoła. Konsekracji tej świątyni dokonano w roku 1637. Znaczną przebudowę przeprowadzono jedynie w okresie zaborów, w latach 1824-26, pod dowództwem gen. J. Mallet-Malletskiego, który kierował wówczas rozbudową i modernizacją zamojskiej twierdzy. W tym okresie katedra została obniżona, zmieniono m.in. elewację, przez co obecny wygląd zewnętrzny jest bardziej klasycystyczny, zniknęły napisy i herby Zamoyskich, zlikwidowano także niektóre elementy wewnątrz kościoła. W II połowie XIX wieku oraz I połowie wieku XX prowadzono dalsze zmiany i remonty, związane także z licznymi uszkodzeniami.

Podczas VII pielgrzymki do Polski w 1999 wizytę w katedrze złożył papież Jan Paweł II.

Katedra pełni także rolę kościoła parafialnego. W obrębie tej parafii znajduje się także inny kościół na Starym Mieście – rektoralny kościół św. Katarzyny.

Dzięki dofinansowaniu ze środków unijnych, jakie parafia uzyskała w roku 2010 (w ramach RPO woj. lubelskiego) na projekty obejmujące remont katedry[2] oraz dzwonnicy[3], przywrócono dawną okazalszą formę świątyni z początku XIX w., jaką utraciła później w okresie zaborów.

Architektura i wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz główny
Nawa główna

Styl architektoniczny katedry jest związany z tzw. renesansem lubelskim. Jej wymiary, w stosunku 3:2, wynoszą: 45 m długości i 30 m szerokości. Nawiązują one do wymiarów ówczesnego Zamościa i są równe jego 15-krotnemu pomniejszeniu. Jest to katedra o typie bazylikowym, z wyższą nawą główną ze sklepieniami kolebkowymi oraz lunetami, sięgającą 20 m, oraz niższymi nawami bocznymi. Dziś prowadzą do niej 3 wejścia – poza głównym od zachodu, również 2 boczne przez dawne kaplice (od północy i południa).

Obecny, późnobarokowy ołtarz z II połowy XVIII w., zastąpił pierwszy, wczesnobarokowy, który przewieziono do Tarnogrodu. Znajdują się przy nim cztery koeumny, pomiędzy dwiema z nich umieszczony jest główny obraz, przedstawiający Św. Tomasza Apostoła, klękającego przy zmartwychwstałym Jezusie, a na bocznych ścianach prezbiterium 4 inne, ukazujące patrona kościoła. Na ołtarzu stoi srebrne tabernakulum rokokowe z połowy XVIII wieku.

Wewnątrz znajduje się 9 kaplic, po 4 w obu niższych nawach bocznych, oraz jedna przy prezbiterium (po jego prawej stronie). Poszczególne kaplice, bogate w cenne obiekty, ołtarze, obrazy, poświęcone są różnym postaciom i osobom:

Południowa (prawa) nawa boczna:

południowa (prawa) nawa boczna:

Północna (lewa) nawa boczna:

  • kaplica Akademicka – obraz św. Jana Kantego, patrona Akademii Zamojskiej;
  • kaplica Zwiastowania NMP (Bractwa Literackiego) – kopia bardzo cennego obrazu Zwiastowania NMP (z Florencji);
  • kaplica Chrystusa Ukrzyżowanego – rzeźby związane z droga krzyżową Jezusa;
  • kaplica Matki Bożej Opieki (Łaskawej, Odwachowskiej) – obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem; darzonej wielkim kultem przez mieszkańców miasta.

Na ścianie zakrystii, jaka mieści się w zamurowanej kaplicy po lewej stronie głównego ołtarza, wisi inny obraz - Jezusa Miłosiernego.

Pod nawą główną znajdują się krypty z trumnami oraz prochami Zamoyskich. Wejście poniżej jest zamknięte żelaznymi drzwiami z herbami tej rodziny, ułożonymi poziomo w posadzce koło kaplicy Różańcowej. W jednej z krypt spoczywa Jan Zamoyski. Jeszcze do niedawna miejsce to było dostępne do zwiedzania.

Na niektórych z ośmiu wysokich filarów (po 4 po obu stronach nawy głównej) znajdują się epitafia (m.in. Sz. Szymonowica). Słychać tu również 25-głosowe organy, zbudowane w 1896 roku przez lwowskiego organmistrza Jana Śliwińskiego[4].

Budynki i obiekty towarzyszące[edytuj | edytuj kod]

Infułatka

Przy katedrze (po jej północnej stronie) wznosi się późnobarokowa dzwonnica, wybudowana w II połowie XVIII wieku; większej przebudowy dokonano w okresie międzywojennym minionego stulecia.

Biją tu trzy dzwony:

  • "Jan", największy z XVII wieku,
  • "Wawrzyniec" z XVIII wieku oraz
  • "Tomasz" z XVIII wieku.

W sezonie letnim udostępniona jest dla zwiedzających, dzięki czemu stanowi atrakcyjny punkt widokowy na Stare Miasto.

Po południowej stronie katedry pod koniec XVI w. wybudowano Infułatkę, dom dziekanów zamojskich, przebudowaną w I połowie kolejnego stulecia. Obecnie mieści się tu Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej.

W 1988 postawiono tu pierwszy (jeden z dwóch w Zamościu) pomnik Jana Pawła II.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Kowalczyk, Zamość. Przewodnik, Zamość, Zamojski Ośrodek Informacji Turystycznej, 1995;

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]