Kwietnica okazała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kwietnica okazała
Protaetia (Cetonishema) speciosissima
(Scopoli, 1786)
Kwietnica okazała
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd chrząszcze
Nadrodzina żukokształtne
Rodzina poświętnikowate
Podrodzina kruszczycowate
Plemię Cetonini
Podplemię Cetoniina
Rodzaj Protaetia
Podrodzaj Protaetia (Cetonishema)
Gatunek kwietnica okazała
Synonimy
  • Scarabaeus germana Voet, 1778
  • Scarabaeus aurata Fuessly, 1782
  • Scarabaeus speciossimus Scopoli, 1786
  • Scarabaeus viridis Fuessly, 1786
  • Scarabaeus superba Villers, 1789
  • Scarabaeus smaragda Brahm, 1790
  • Cetonia immaculata Scriba, 1790
  • Cetonia fastuosa Fabricius, 1792
  • Cetonia frischi Schrank, 1798
  • Cetonia nudiventris Germar, 1824
  • Cetonia aureocuprea Mulsant, 1842
  • Potosia ingea Reitter, 1899
  • Potosia miribella Reitter, 1899
  • Potosia posnaniensis Sulczewski, 1922
  • Protaetia aeruginosa (Medvedev, 1964)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kwietnica okazała: widok grzbietowy i brzuszny
Dobrze widoczny charakterystyczny, kwadratowy nadustek

Kwietnica okazała, złotawiec okazały (Protaetia (Cetonishema) speciosissima) – gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych (Scarabaeidae) i podrodziny kruszczycowatych.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisany został w 1786 roku przez Giovanniego Antonio Scopoliego jako Scarabaeus speciossimus. Do niedawna S. speciossimus uznawany był za synonim Protaetia aeruginosa, który to gatunek opisał Karol Linneusz w 1767 roku, jednak praca z Frank-Thorstena Krella i innych z 2012 roku zmieniała ten status. Lektotypem dla Scarabaeus aeruginosus był okaz zilustrowany w 1764 roku przez Gronoviusa, który nie należy do tego gatunku, lecz do podplemienia Anticheirina z podrodziny rutelowatych (Rutelinae). Niepoprawna jest również nazwa Scarabaeus aeruginosus Drury, 1773, gdyż Dru Drury nie opisał wówczas nowego gatunku. Obecnie za poprawną nazwę dla kwietnicy okazałej przyjmuje się Protaetia speciosissima (Scopoli, 1786), a nazwę Protaetia aeruginosa (Medvedev, 1964) traktuje jako młodszy synonim[1].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Owady dorosłe[edytuj | edytuj kod]

Ciało długości od 19[2] lub 22[3] do 30[3] lub 34[2] mm, barwy trawiastozielonej, metalicznie połyskującej[3], niekiedy z czerwonym lub niebieskim połyskiem[2]. Nadustek kwadratowy. Głowa gęsto i nierównomiernie punktowana. Przedplecze o bokach listewkowato obrzeżonych na całej długości[3]. Tarczka duża, trójkątna, zaokrąglona na wierzchołku[2]. Na przedpleczu i pokrywach słabe, nierównomiernie rozmieszczone punkty[3]. Boczne krawędzie pokryw wciśnięte głęboko przed guzami barkowymi, dzięki czemu owad może startować i latać przy pokrywach zamkniętych[2]. Pod guzami rozpoczynać się mogą 3 lub 4 zmarszczki. Pygidium gęsto, poprzecznie marszczone i drobno punktowane. Wyrostek śródpiersia duży, gładki, bezwłosy. Spód ciała, oprócz sternitów odwłoka, złotawo, gęsto owłosiony. Kolana nagie[3]. Stopy pięcioczłonowe, zwieńczone dwoma nierozdzielonymi pazurkami[2].

Larwy[edytuj | edytuj kod]

Larwy o długości do 65, a nawet 70 mm, białe, pędrakowate, posiadające 3 pary odnóży tułowiowych. Zdolne do pełzania na grzbiecie. Czoło i nadustek pomarszczony. Przetchlinki na segmentach ciała 1, 8 i 9 wyraźnie większe od pozostałych. Na raster składają się dwa równoległe rzędy po 14-18 szerokich, spłaszczonych szczecin[2].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Chrząszcz ten zasiedla przerzedzone, dobrze nasłonecznione drzewostany liściaste ze starymi drzewami oraz stare zadrzewienia nadrzeczne, przydrożne i parkowe[2], w tym grądy i łęgi[4]. Larwy przechodzą cykl rozwojowy w murszejącym drewnie drzew liściastych, zazwyczaj w dziuplach i grubych, wysoko się znajdujących gałęziach[5]. Preferują dęby, a rzadziej spotykane są w topolach, czereśniach, lipach, bukach, zaś sporadycznie w wiązach i wierzbach[2]. Nigdy nie zasiedla próchnowisk u nasady pnia i korzeni[5].

Często zamieszkuje dziuple wraz ze sprężykami: Brachygonus megerlei i Elater ferrugineus, których larwy mogą zjadać jaja i larwy kwietnic. Ponadto na jej larwach pasożytują niekiedy larwy smukwy kosmatej (Scolia hirta). Kwietnica okazała jest również owadem towarzyszącym koziorogowi dęboszowi, gdyż otwory wylotowe i chodniki larwalne tegoż ułatwiają jej zasiedlanie drzew[2].

Owady dorosłe w Polsce spotykane są od końca kwietnia do połowy września, a kulminacja ich rójki przypada na przełom czerwca i lipca. We Włoszech dorosłe występują od maja do października, a najliczniej od końca czerwca do końca sierpnia. Z kolei w europejskiej części Rosji sezon ich pojawu ciągnie się od końca maja do końca września ze szczytem od drugiej połowy czerwca do połowy sierpnia[2]. Bytują na nasłonecznionych stanowiskach, gdzie odwiedzają kwitnące krzewy. Spijają także sok wyciekający z drzew i dojrzałych owoców. Latają szybko i wysoko w koronach drzew[5][3].

Rozprzestrzenienie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten wykazany został z Albanii, Austrii, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Chorwacji, Cypru, Czech, europejskiej Turcji, Francji, Grecji, Holandii, byłej Jugosławii, Krety, Litwy, Macedonii, Niemiec, Polski, Rumunii, Rosji,Słowacji, Słowenii, Sycylii, Szwecji, Ukrainy, Węgier i Włoch[6].

W Polsce na wielu obszarach wyginął. Spotykany rzadko i sporadycznie na terenach nizinnych i pagórkowatych[5].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce w 2004 roku kwietnica okazała objęta została ścisłą ochroną gatunkową[7]. Jej status jako chronionej podtrzymano w 2011 roku[8]. W październiku 2014 przeniesiona została do kategorii ochrony częściowej[9].

Ze względu na wymagania tego chrząszcza najważniejszymi zabiegami wpływającymi na jego przetrwanie w Polsce jest pozostawianie starodrzewi dębowych i dziuplastych dębów na skrajach lasów oraz w zadrzewieniach parkowych i przydrożnych, prześwietlanie dąbrów oraz kępowe nasadzanie młodych dębów w pradolinach rzecznych, przy jednoczesnym wykaszaniu traw lub przywróceniu wypasu bydła[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W obrębie tego gatunku wyróżnia się dodatkowo 4 odmiany[10]:

  • Protaetia speciosissima var. aureocuprea (Mulsant & Rey, 1842)
  • Protaetia speciosissima var. ignea (Reitter, 1898)
  • Protaetia speciosissima var. mirabella (Reitter, 1898)
  • Protaetia speciosissima var. posnaniensis (Szulczewski, 1922)

Przypisy

  1. Frank-Thorsten Krell, Antonio Rey, Estefania Mico, Moreno Dutto. On nomenclature and identity of Scarabaeus aeruginosus Linnaeus, S. aeruginosus Drury and S. speciosissimus Scopoli (Coleoptera: Scarabaeoidea: Cetoniinae and Rutelinae). „Revue Suisse de Zoologie”. 119 (1), s. 99-110, 2012. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Adam Byk, Rafał Cieślak. Kwietnica okazała Protaetia aeruginosa (Coleoptera:Scarabaeidae) w Polsce. „Chrońmy Przyr. Ojcz.”. 65 (5), s. 449-457, 2011. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 28b Żukowate – Scarabaeidae grupa podrodzin: Scarabaeidae pleurosticti. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978, s. 57.
  4. Ryszard Kapuściński: Ochrona przyrody w lasach. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. ISBN 83-09-01797-9.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 P. aeruginosa na Coleoptera Poloniae. [dostęp 2014-07-04].
  6. P. aeruginosa na Fauna Europaea. [dostęp 2014-07-04].
  7. Rozp. Min. Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną. [dostęp 2014-07-04].
  8. Dz.U. 2011 nr 237 poz. 1419 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 października 2011 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2 014-07-04].
  9. Dz.U. 2014 poz. 1348 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2014-10-08].
  10. Protaetia speciosissima na biolib.cz. [dostęp 2014-07-04].