Czarne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Czarne.
Czarne
Herb
Herb Czarnego
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat człuchowski
Gmina Czarne
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1395
Burmistrz Jan Zieniuk
Powierzchnia 46,39 km²
Wysokość 136 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

5938
128 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 59
Kod pocztowy 77-330
Tablice rejestracyjne GCZ
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Czarne
Czarne
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czarne
Czarne
Ziemia 53°41′02″N 16°56′23″E/53,683889 16,939722Na mapach: 53°41′02″N 16°56′23″E/53,683889 16,939722
TERC
(TERYT)
6222803024
Urząd miejski
ul. Moniuszki 12
77-330 Czarne
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Czarne w Wikisłowniku
Strona internetowa
Aktualny wygląd Placu

Czarne (dawniej Hamersztyn[1], niem. Hammerstein) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarne.

Według danych GUS z 31 grudnia 2008 miasto posiada 5987 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad rzeką Czernicą, w północno zachodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 170 km na południowy zachód od Gdańska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasteczko powstało przy ważnym trakcie wiodącym z Człuchowa do Szczecinka. Starą, słowiańską nazwę wzięło od rzeki Czarnej, obecnie zwanej Czernicą.

Dokument lokacyjny i jednocześnie prawa miejskie Czarne otrzymało od Wielkiego Mistrza Krzyżackiego, Konrada von Jungingena w 1395 r. i odtąd pieczętowało się herbem, w którym mieścił się młot, gwiazda i księżyc. Nowe miasto nazwano Hammerstein. Tu, nad granicą z Księstwem Szczecińskim, Krzyżacy wybudowali zamek, którego załoga miała bronić ważnego szlaku łączącego Pomorze Zachodnie z Pomorzem Gdańskim.

Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło nadał Czarne dożywotnio Bogusławowi VIII. Zmianę przyniosła wojna trzynastoletnia. W 1466 r. Krzyżacy musieli opuścić Czarne, które weszło w skład Prus Królewskich włączonych do Korony Polskiej. Utworzono tu starostwo, do którego należały wsie: Sokole, Damnica, Domisław, Nadziejewo. W 1627 r. miasto zostało zajęte przez wojska szwedzkie, które zniszczyły część budowli. Przeciw Szwedom ruszyły wojska dowodzone przez hetmana Koniecpolskiego i doszło do bitwy pod Czarnem. Walki o miasto trwały od 12 do 18 kwietnia, ostatecznie zakończyły się one klęską wojsk szwedzkich.

Kilka lat później większość mieszkańców Czarnego wyginęła od "morowego powietrza", a w 1653 r. całe miasto zniszczył pożar.

W czasie potopu szwedzkiego Czarne zdobył królewicz szwedzki Adolf Jan książę Pfalz-Zweibrücken. Po wojnie miasto zostało odbudowane, ale już w 1693 r. ponownie stanęło w płomieniach. Pożarom sprzyjała drewniana zabudowa i dlatego w przeciągu 100 lat miasto paliło się pięciokrotnie. Z roku 1755 pochodzi kościół parafialny bogato zdobiony z wieżą, kryty gontem.

W końcu XVIII w. Czarne zamieszkiwało 720 osób; w wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 miasto zostało przyłączone do Prus. W okresie wojen napoleońskich Czarne zajęły oddziały polskie. W 1878 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Człuchowem i Szczecinkiem. W dziewięć lat później Niemcy urządzili w tym rejonie wielki poligon wojskowy.

W 1899 r. wybudowano okazały budynek, w którym obecnie mieści się Szkoła Podstawowa. Budynek ten po zakończeniu I wojny światowej został rozbudowany, dobudowano III piętro.

Na terenie poligonu wojskowego Niemcy wybudowali obóz dla jeńców wojennych, na miejscu masowej zbrodni hitlerowskiej znajduje się obecnie pomnik ku czci pomordowanych i zagłodzonych.

Czarne zdobyte zostało przez wojska II Frontu Białoruskiego. Podczas walk zniszczonych zostało około 40% budynków. Miejscowość została w 1945 r. włączona do Polski, zaś jego w większości niemieckojęzyczna ludność wysiedlona. Po wojnie miasto powoli dźwignęło się z ruin.

Na polskiej mapie wojskowej z 1936 r. przy oznaczeniu miasta podano polski egzonim Czarne[3].

W czasie II wojny światowej obóz jeniecki dla żołnierzy Armii Czerwonej. Obecnie na terenie dawnego obozu znajduje się więzienie, jedno z największych w kraju. Po wojnie stacjonowały tu wojska radzieckie, obecnie w mieście znajduje się jednostka wojskowa, a w pobliżu niej poligon.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • kościół ryglowy z 1757 r. z XIV-wieczną chrzcielnicą
  • ruiny zamku
  • pomnik jeńców wojennych
  • pomnik Jana Pawła II
  • pomnik-czołg ku pamięci poległych walczących o Czarne

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Hasło: Hamersztyn Encyklopedia PWN (dostęp: 5.07.2013)
  2. [web.archive.org/web/20131029204614/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_L_ludnosc_stan_struktura_31_12_2008.pdf Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 grudnia 2008 r.)]. , 2009. GUS, Departament Badań Statystycznych. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  3. Arkusz 43 Bydgoszcz. Mapa operacyjna 1:300 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1936.
  4. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]