Mandragora lekarska
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Mandragora lekarska | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | astrowe |
| Rząd | psiankowce |
| Rodzina | psiankowate |
| Rodzaj | mandragora |
| Gatunek | mandragora lekarskie |
| Nazwa systematyczna | |
| Mandragora officinarum L. Sp. pl. 1:181. 1753 |
|
| Synonimy | |
|
Mandragora autumnalis Bertol., Mandragora vernalis Bertol[2]. |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Mandragora lekarska (Mandragora officinarum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego (Algieria, Maroko, Tunezja, Jugosławia, Grecja, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Izrael, Jordania,Liban; Syria; Turcja), ale rozprzestrzenił się również gdzieniegdzie w innych regionach świata. Jest też uprawiany[2].
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Bylina o wysokości do 30 cm i bardzo skróconej łodydze.
- Liście
- Krótkoogonkowe, zwykle nagie, na końcach zaostrzone[3]. Duże, podługowatojajowate, karbowanoząbkowane.
- Kwiaty
- Wyrastają pojedynczo na długich szypułkach, mają 5-wrębny kielich, brudnobiałą lub zielonkawobiałą koronę, 1 słupek i 5 pręcików znajdujących się w rurce korony.
- Owoc
- Duże, kuliste, żółtawe jagody o nieprzyjemnym zapachu. Osiągają 2-3 cm średnicy[3].
- Korzeń
- Gruby, mięsisty, brązowy, często rozwidlony[4], wrzecionowaty, o długości do 60 cm[3].
[edytuj] Biologia i ekologia
Bylina. Kwitnie od czerwca do lipca[3]. Roślina trująca: Zawiera m.in. atropinę i alkaloidy z grupy tropanowych. Spożywana w większych ilościach może wywołać podrażnienie dróg oddechowych, podobno także delirium, jest psychoaktywna i ma właściwości mocno pobudzające.
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina uprawiana dla korzeni i jadalnych jagód.
- Roślina lecznicza: stosowana w produkcji środków przeciwbólowych, zwłaszcza w chorobach reumatycznych. Jako roślina lecznicza mandragora jest obecnie prawie zapomniana, używana sporadycznie jako składnik o działaniu rozkurczowym.
- Surowiec zielarski: korzeń (Radix Mandragorae). Jest jednym z surowców tropanowych, podobnie jak liście bielunia, lulka czarnego i korzeni i liści pokrzyku wilczej jagody. Zawiera alkaloidy (ok. 0,37%), w tym hioscyjaminę, skopolaminę, atropinę.
- Zbiór i suszenie: korzeń wykopuje się jesienią i suszy w cieniu, a następnie w ogrzewanych suszarniach. Korzenie o przeznaczeniu farmaceutycznym przed suszeniem kroi się na plastry[3].
[edytuj] Ciekawostki
- Jako roślina lecznicza wymieniona jest już w staroegipskim papirusie Ebersa z 1550 r. p.n.e. Hipokrates zalecał stosowanie małych doz nalewki dla opanowania depresji i stanów lękowych. Teofrast zalecał stosowanie na rany po zmieszaniu z mąką. Zauważył też, że jest silnym afrodyzjakiem.
- W starożytności mandragorę uważano za środek przeciwbólowy i nasenny. Używano jej więc do ukojenia chronicznych bólów, a także przepisywano na melancholię, reumatyzm i drgawki.
- Rzymianie używali mandragory jako środka znieczulającego, podając pacjentom przed operacją kawałek jej korzenia do żucia. Była także popularnym składnikiem miłosnych eliksirów, a najsilniejsze z nich miała sporządzać sama Kirke, toteż mandragorę nazywano Kirkaia, tj. roślina czarodziejskiej Kirke.
- Mandragora była atrybutem bóstw podziemnych, zsyłających śmierć, takich jak Hekate, w której czarodziejskim ogrodzie rosła. Mandragora zwana była przez Greków również Apollinaris od stanów transu Pytii delfickiej, wieszczki Apollina.
- W średniowieczu i później silnie zgrubiały, rozgałęziony korzeń (tzw. alrauna) tej rośliny był uważany za środek magiczny. Korzeń przypomina ludzką postać i to prawdopodobnie było źródłem przypisywanych jej magicznych mocy. Przypuszczalny składnik owianej mgłą tajemnicy maści czarownic.
- Wiąże się z nią legenda, według której roślina ta wydaje z siebie zabójczy krzyk, kiedy jest wyrywana z ziemi. Nazywano ją wilczą jagodą i wierzono, że rośnie zawsze pod szubienicami powstając z nasienia wisielca spływającego do ziemi.
- Jagody nazywane "jabłkami miłości" były uważane za środek przeciw bezpłodności, pobudzający żądze miłosne, próżność w małych dozach i głupotę w dużych. Użyta we właściwych dawkach może działać silnie erotyzująco.
[edytuj] W literaturze
Wzmianki na jej temat można znaleźć m.in. w:
- Odysei Homera
- Romeo i Julii Szekspira
- Czekając na Godota Samuel Beckett
- Sadze o Ludziach Lodu Margit Sandemo
- Harrym Potterze Joanne Kathleen Rowling
- Chrzcie ognia Andrzeja Sapkowskiego (Roz. III)
- Bożych bojownikach Andrzeja Sapkowskiego
- Jonathanie Strange'u i panu Norrellu Susanny Clarke
- Flecie z Mandragory Waldemara Łysiaka
- filmie Labirynt Fauna
- Ich czworo Gabrieli Zapolskiej
- Pieśni nad Pieśniami
- Księdze Rodzaju
- filmie Kingsajz Juliusza Machulskiego
- w mandze "Ostatni strażnik magii" ("Shin Angyo Onshi") Joji Shimura, Ahn Tae-Geun – pojawia się las złożony z drzew przypominających mandragorę
- mandze "Ranma ½" Rumiko Takahashi w tomie 29
- Imieniu róży Umberto Eco
- Magia zabija Ilona Andrews
- Harry Potter
[edytuj] W piosenkach
- Kvitek Mandragory Vondračkovej
- Mandrake Root Deep Purple
- Mandragora Maanam
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-13].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-06-18].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Aleksander Ożarowski, Antonina Rumińska, Krystyna Suchorska, Zenon Węglarz: Leksykon roślin leczniczych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01261-6.
- ↑ Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
