Mistra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stanowisko Archeologiczne w Mistrzea
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Mistra 1.jpg
Kraj  Grecja
Typ kulturowe
Spełniane kryterium II, III, IV
Charakterystyka #511
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1989
na 13. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
brak współrzędnych

Mistra (gr. Μυστράς (Mistrás)) – ufortyfikowane miasto bizantyjskie w Grecji położone na zboczach gór Tajget na Peloponezie, w pobliżu współczesnego miasta Sparta. Dziś pełni funkcję ważnego ośrodka turystycznego. W roku 1989 zespół architektoniczny obejmujący fortecę, pałac, kościoły i klasztory został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto zostało założone przez Franków w 1205 roku, gdy w rezultacie czwartej krucjaty zajęty został Konstantynopol. W 1249 roku książę Achai Wilhelm II Villehardouin wybudował w Mistrze zamek, który miał strzec jego posiadłości na Peloponezie. W roku 1261 miasto wraz z innymi fortami południowo-wschodniego Peloponezu zostało oddane Bizancjum jako okup za Wilhelma II, który został pojmany w trakcie bitwy pod Pelagonią, dwa lata wcześniej.

Michał VIII Paleolog ustanowił miasto stolicą nowego Despotatu Morei. Terytorium kraju obejmowało południowo-wschodni Peloponez i pokrywało się z dawnymi terytoriami Sparty. Mistra, jako stolica despotatu, była zarządzana przez najbliższą rodzinę cesarza bizantyjskiego. Funkcję despoty pełnili zwykle synowie lub bracia cesarza, będący często prawowitymi następcami tronu. Za czasów despoty Teodora I Paleologa Mistra stała się drugim, po Konstantynopolu, pod względem ważności miastem cesarstwa, zaś pałac Wilhelma II był drugą rezydencją cesarzy bizantyjskich. W mieście odrodziła się potęga Bizancjum.

Mitrópolis
Klasztor Pandánassa
Klasztor Perivléptos
Klasztor Vrondochión
Kościół Agía Sofía

Przez cały wiek XIV i pierwsze dekady XV stulecia Mistra stanowiła kulturalne i intelektualne centrum świata bizantyjskiego. Wspierała odrodzenie sztuki bizantyjskiej, przyciągała najznakomitszych uczonych i teologów. Wśród nich był humanista i neoplatoński filozof Gemistos Plethon, który mieszkał w mieście do czasu śmierci w 1452 roku. Dokonał on reinterpretacji myśli platońskiej. Jego rewolucyjne koncepcje zakładały, iż ziemia powinna być rozdzielona pomiędzy pracujących, zaś rozum powinien stać na równi z religią. Zwolennicy filozofa, nauczający po upadku Mistry we Włoszech, wywarli znaczny wpływ na rozwój włoskiego renesansu w Rzymie i Florencji. W Mistrze rozkwit przeżywała również architektura bizantyjska. W mieście powstały liczne kościoły zwieńczone kopułami i ozdobione freskami.

W 1460 roku, 7 lat po upadku Konstantynopola, despota Tomasz Paleolog, skłócony z braćmi, oddał miasto sułtanowi Mehmedowi II Zdobywcy. Despotat Morei był więc najdłużej opierającym się Turkom fragmentem Cesarstwa Bizantyjskiego. Od połowy XV wieku miasto pozostawało w rękach Turków. Krótki okres rozwoju nastąpił jedynie pod okupacją wenecką w latach 16871715. Wraz z powrotem panowania tureckiego nastąpił jednak upadek. Miasto zostało dwukrotnie zniszczone przez pożary w 1770 i 1825 roku.

Odbudowę rozpoczętą na początku XX wieku przerwała wojna domowa. W czasie jej trwania na terenie ruin miasta rozegrała się bitwa. W latach 50. XX wieku z miasta wysiedlono ostatnich mieszkańców.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Mitrópolis[edytuj | edytuj kod]

Katedra Mitrópolis jest najstarszą świątynią w Mistrze. Została wzniesiona w pobliżu dolnej bramy wejściowej w latach 12701292, za panowania Michała VIII Paleologa. Początkowo była to budowla z nawą główną nakrytą sklepieniem kolebkowym i dwiema nawami bocznymi. Kopułę wzniesiono na początku XV wieku. Na marmurowej płycie wmurowanej w posadzkę widnieje dwugłowy orzeł, symbol Bizancjum, upamiętniający koronację Konstantyna XI Paleologa, ostatniego cesarza bizantyjskiego, która miała miejsce w katedrze w 1448 roku. Najstarsze freski w północno-wschodniej nawie przedstawiają męczeństwo i złożenie do grobu świętego Dymitra, patrona kościoła. Po przeciwnej stronie umieszczono późniejsze malowidła przedstawiające cuda Chrystusa m.in. uzdrowienie trędowatego i cud w Kanie oraz życie Matki Boskiej. Powstały one w latach świetności Mistry, poprzedzających upadek miasta. W narteksie znajdują się malowidła przedstawiające Przygotowanie Tronu Sądu Ostatecznego. Ten sam temat został powtórzony w zakrystii.

Klasztor Pandánassa[edytuj | edytuj kod]

Żeński klasztor Pandánassa (Królowej Świata) jest obecnie jedynym zamieszkanym obiektem na terenie Mistry. Kościół klasztorny z 1428 roku zachowuje doskonałe proporcje pomiędzy elementami gotyckimi i bizantyjskimi. Był ostatnią świątynią wzniesioną w mieście. Wśród fresków pochodzących z różnych okresów wyróżniają się malowidła z XV wieku, a zwłaszcza eksponowany w galerii cykl przedstawiający sceny z życia Chrystusa m.in. Wskrzeszenie Łazarza na północno-wschodnim sklepieniu. Większość fresków powstała w latach 16871715, gdy miasto znajdowało się pod panowaniem weneckim. W nawie południowo-wschodniej przedstawiono Wjazd do Jerozolimy, zaś naprzeciwko – Zstąpienie do otchłani.

Klasztor Perivléptos[edytuj | edytuj kod]

Klasztor został założony w 1310 roku. Jednokopułowy, częściowo wykuty w skale kościół zdobi najlepiej zachowany cykl fresków w Mistrze. Malowidła pochodzą w większości z XIV wieku. We wnętrze kopuły znajduje się przedstawienie Chrystusa Pantokratora w otoczeniu Marii i proroków, których postacie różnią się wielkością w zależności od ich rangi. W apsydzie znajduje się wizerunek Matki Boskiej. Górną część murów obiega cykl fresków ilustrujących sceny z życia Chrystusa m.in. Narodzenie Chrystusa, Chrzest, Przemienienie i Wjazd do Jerozolimy. Wizerunki proroków i świętych przedstawione zostały niżej, w takiej odległości od ołtarza, jaką dyktuje znaczenie danej postaci. Nad wejście znajdują się malowidła przedstawiające Niewiernego Tomasza i Zesłanie Ducha Świętego.

Klasztor Vrondochión[edytuj | edytuj kod]

Klasztor stanowił centrum życia kulturalnego i intelektualnego XV-wiecznej Mistry. W jego murach nauczał neoplatoński filozof Gemisthus Plethon. Do dziś zachowały się pozostałości po dawnych celach mnichów. Na terenie klasztornym stały niegdyś dwa kościoły. Starszy z nich, Agií Theódorii, powstał w 1295 roku. Jego kopuła wsparta na ośmiu łukach jest największa w całym mieście. W nowszym, pochodzącym w 1310 roku kościele Afendikó znajdują się dobrze zachowane freski z okresu jego budowy. Na sklepieniu południowym przedstawiono Chrzest Chrystusa, zaś nad ołtarzemWniebowstąpienie. Najlepiej zachowane freski znajdują się w północnej części narteksu. Sklepienie wieńczy sześć kopuł.

Kościół Agía Sofía[edytuj | edytuj kod]

Kościół Agía Sofía został wzniesiony w 1350 roku. Służył jako kaplica Pałacu Despotów. We wnętrzu świątyni zachowała się posadzka wykonana z wielobarwnego marmuru. Bardzo dobrze zachowały się również freski – Chrystus Pantokrator i Narodziny Matki Boskiej, które zostały niegdyś przykryte przez Turków warstwą białego tynku. W czasach okupacji tureckiej w kościele zorganizowano bowiem meczet. Do dzisiejszych czasów przetrwały również fragmenty refektarza oraz cel mnichów z przyległego klasztoru.

Pałac Despotów[edytuj | edytuj kod]

Pałac jest konstrukcją dwuskrzydłową. Budowę skrzydła północno-wschodniego rozpoczęli Frankowie. Skrzydło północno-zachodnie, wzniesione po 1348 roku, jest rzadkim przykładem bizantyjskiej architektury świeckiej. Znajduje się w nim sala tronowa władców w dynastii Kantakuzenów i Paleologów. Dziedziniec zamkowy w czasach despotów był ośrodkiem życie publicznego, zaś w czasie panowania tureckiego pełnił funkcję bazaru.

Zamek[edytuj | edytuj kod]

Zamek wznosi się na szczycie wzgórza ponad Górnym Miastem. Został wybudowany w 1249 roku na polecenie Wilhelma II Villehardouin. Mimo dużych zmian dokonanych za czasów bizantyjskich i tureckich, zachował styl frankoński. Dwa dziedzińce otoczone są podwójną ścianą kurtynową.

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Mistra w Wikisłowniku