Konstantyn XI Paleolog

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Konstantyn XI Paleolog
ConstantinoXI.jpg
cesarz bizantyjski
Okres panowania od 6 stycznia 1449
do 29 maja 1453
Poprzednik Jan VIII Paleolog
Następca upadek Cesarstwa Bizantyńskiego
Dane biograficzne
Dynastia Paleologowie
Urodziny 8 lutego 1405
Śmierć 29 maja 1453
Ojciec Manuel II Paleolog
Matka Helena Dragaš
Żona Magdalena Tocco
Katarzyna Gattilusio
Dzieci brak

Konstantyn XI Paleolog (Dragazes, Dragasz) (ur. 9 lutego 1404, zm. 29 maja 1453) – cesarz bizantyjski z dynastii Paleologów, ostatni władca Bizancjum, panujący od 1449 roku aż do śmierci.

Pochodzenie i młodość[edytuj | edytuj kod]

Konstantyn urodził się w 1404 roku, w Konstantynopolu, jako ósme z dziesięciorga dzieci cesarza Manuela II i serbskiej księżniczki Heleny Dragasz[1]. Przydomek „Dragazes” (Dragasz) jest właśnie nazwiskiem rodowym jego matki (serb. Dragaš / Драгаш, gr. Dragases). Większość dzieciństwa spędził w stolicy. W chwili śmierci ojca miał 20 lat. Gdy Jan VIII objął tron, Konstantyn otrzymał do administrowania niewielkie terytorium bizantyńskie koło Konstantynopola. Dwukrotnie sprawował regencję w imieniu Jana VIII, gdy ten wyjeżdżał na Zachód szukając pomocy i pertraktując w sprawie unii kościelnej. W 1427 roku wspierał brata w wojnie na Peloponezie. Wówczas Paleologowie zajęli ziemie panujących tam Tocchich, a Konstantyn otrzymał za żonę Magdalenę Tocco. Rok później Jan VIII obsadził Peloponez przez swoich trzech braci: Teodora II, który rządził tam już od 1408 roku i któremu dodał Tomasza oraz właśnie Konstantyna. Bracia podzielili się terytoriami i wspólnie zarządzali półwyspem. Tytuł despoty Morei przysługiwał Teodorowi, jako temu, który dzierżył Mistrę – stolicę.

Rządy na Peloponezie[edytuj | edytuj kod]

Konstantyn rządził na Peloponezie w despotacie Morei wraz z braćmi od 1428 do 1449 roku. Do 1443 panował wraz ze starszym od siebie Teodorem II, a od 1430 wraz z młodszym Tomaszem. W 1443 Teodor przeniósł się na prośbę Jana VIII do Selimbrii, gdzie zmarł w 1448 roku. Konstantyn po objęciu tronu Cesarstwa przekazał współrządy w Morei kolejnemu bratu – Demetriuszowi. Od 1449 roku despotami Morei byli dlatego Tomasz i Demetriusz, a Konstantyn odpowiadał za obronę Konstantynopola. Tytuł despoty Morei rezerwowano zwykle dla tego, który dzierżył Mistrę – stolicę despotatu, ale niekiedy (i jest to prawidłowe) nazywano rządzących na Peloponezie Paleologów „despotami Mistry i Morei”. Konstantyn XI, jak i pozostali synowie Manuela II skutecznie zwalczali włoskich książąt usadowionych na terenach dzisiejszej Grecji, ale ponieśli klęskę w starciu z nawałą turecką[2].

Konstantyn XI rozwinął szerszą działalność polityczną, gdy w 1443 otrzymał stolicę Morei – Mistrę po wyjeździe brata Teodora. Kontynuował dorobek w dziedzinie kultury Teodora, rozbudowując Mistrę w drugi po Konstantynopolu ośrodek intelektualny upadającego Cesarstwa. W latach 1444–1446 mimo początkowych sukcesów militarnych, opanowania Aten, Teb, Tesalii, Beocji i Fokidy, poniósł całkowitą klęskę w wojnie z Turkami, którzy wsparli usuniętego księcia Aten – z rodu Acciaiuolich. Turcy spustoszyli Peloponez, a Konstantym musiał uznać się za wasala sułtana i płacić trybut[2].

Objęcie tronu i obrona Konstantynopola[edytuj | edytuj kod]

Gdy zmarł cesarz Jan VIII Paleolog, między Konstantynem a jego bratem Demetriuszem rozpoczął się spór o tron. Demetriusz pierwszy dotarł z Morei do Konstantynopola, lecz nie zdobył dla siebie uznania arystokracji ani żyjącej matki, Heleny Dragasz, która popierała kandydaturę najstarszego żyjącego syna – Konstantyna. W takiej sytuacji Demetriusz musiał ustąpić, a Konstantyn został koronowany w Mistrze 6 stycznia 1449 roku. 12 marca przybył do Konstantynopola i objął rządy w stolicy.

Konstantyn próbował wejść w koligacje rodzinne z sułtanem Muradem II poprzez ewentualny ślub z jedną z jego krewnych i w ten sposób zneutralizować istniejące nad cesarstwem zagrożenie tureckie, jednak nic z tych planów nie wyszło. Sułtan zaczął bowiem domagać się zwierzchności nad Konstantynopolem, na co cesarz nie chciał i nie mógł się zgodzić. W takiej sytuacji Konstantyn zwrócił się do władców państw zachodnich z prośbą o pomoc, ci jednak uzależnili ją od zawarcia unii między Kościołem bizantyjskim a rzymskim. Podobne próby podejmowali także poprzednicy Konstantyna na tronie, choć bez większego skutku. Cesarz w 1452 roku podpisał akt o zjednoczeniu obu Kościołów, jednak unia została powszechnie odrzucona zarówno przez prawosławne duchowieństwo, jak i przez lud. Na czele opozycji antyunijnej stała rodzina Notarasów.

Przed rozpoczęciem ostatecznego szturmu na Konstantynopol sułtan Mehmed II zaproponował Konstantynowi, by ten poddał mu stolicę i osiadł w Mistrze jako despotes Morei, gdzie mógłby panować, jednak on odrzucił tę propozycję. Zdecydował się na walkę w obronie cesarstwa. Konstantynopol został zdobyty 29 maja 1453 roku, a Konstantyn zginął w boju. Jak napisał Szymon Olszaniec, Konstantyn XI dzięki swej postawie w czasie obrony Cesarstwa, „do historii przeszedł jako odważny władca, który nie poddaje się niepowodzeniom i walczy z przeciwnościami losu”[3].

Niektóre kościoły prawosławne uznają ostatniego cesarza bizantyjskiego za świętego, choć oficjalnej kanonizacji nigdy nie przeprowadzono.

Małżeństwa[edytuj | edytuj kod]

Dwukrotnie był żonaty. Pierwsze małżeństwo zawarł z Magdaleną (Teodorą) Tocco, siostrzenicą włoskiego władcy EpiruLeonarda II Tocco. Małżeństwo zostało zawarte w 1428 i miało przypieczętować dominację Paleologów na Peloponezie. Magdalena zmarła jednak rok później przy porodzie. Potem 27 lipca 1441 roku ożenił się z Katarzyną Gattilusio, córką genueńskiego władcy Lesbos Dorina I z rodu Gattilusio. Jednakże także i ona rychło zmarła, w 1442 roku w rok po zawarciu małżeństwa. Konstantyn XI znalazł się w podobnej sytuacji jak jego brat Jan VIII. Dwór rozpoczął poszukiwania trzeciej żony dla cesarza. Planowano ożenić go z wdową po sułtanie Muradzie II – macochą Mehmeda IIMarą Branković. Była córką serbskiego władcy Đurađa Brankovica oraz bizantyjskiej arystokratki Ireny Kantakuzen. Została oddana sułtanowi przez ojca i wcielona do haremu. Po śmierci sułtana wróciła do Serbii i odsunęła się od życia politycznego, nie zgadzając się na ślub z cesarzem. Potem zastanawiano się nad ożenkiem cesarza z księżniczką trapezuńską lub gruzińską, ale najazd Turków przekreślił plany matrymonialne Bizantyńczyków[2].

Przypisy

  1. Kazimierz Ilski, w Słowniku władców Europy średniowiecznej, red. Józef Dobosz, Maciej Serwański, Poznań 1998, s. 225 oraz Małgorzata Dąbrowska, w: Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. Oktawiusz Jurewicz, Warszawa 2002, s. 277, podali jako datę urodzenia 8 lutego 1405 roku.
  2. 2,0 2,1 2,2 Olszaniec 2011 ↓, s. 42–46.
  3. Olszaniec 2011 ↓, s. 46.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Steven Runciman, Upadek Konstantynopola 1453, przeł. Antoni Dębnicki, Warszawa 1994.
  • Szymon Olszaniec: Konstantyn XI. W: Paleologowie. Warszawa: 2011, seria: Dynastie świata.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Kozłowski, Konstantyn XI Paleolog - ostatni cesarz bizantyński [1].
Poprzednik
Teodor II Paleolog
Despota Morei
1428-1449
Następca
Demetriusz II Paleolog, Tomasz Paleolog
Poprzednik
Jan VIII Paleolog
CoA of the Byzantine Empire.svg Cesarz bizantyjski
1448-1453
CoA of the Byzantine Empire.svg Następca