Paleologowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dwugłowy orzeł - godło dynastii Paleologów, uważane za godło Cesarstwa Bizantyńskiego

Dynastia Paleologów (gr. Palaiologos, l.mn. Palaiologoi) - ostatnia dynastia władająca Cesarstwem Bizantyjskim, najdłużej ze wszystkich dynastii, przez niemal dwa wieki, od 1259 do 1453 roku.

Dzieje[edytuj | edytuj kod]

Paleologowie pochodzili z Frygii w Anatolii. Pierwszym znanym ze źródeł przedstawicielem rodu Paleologów był Nicefor Paleolog - wódz armii i namiestnik Mezopotamii w czasach panowania Romana IV Diogenesa i Michała VII Dukasa. Nicefor zginął w czasie oblężenia Dyrrachion przez Normanów 18 października 1081 roku.[1]

Nicefor miał dwóch synów: Jerzego Paleologa i Mikołaja Paleologa. Jerzy ożenił się z Anną Dukainą, siostrą Ireny Dukainy - żony cesarza Aleksego Komnena. Wsparł Aleksego w walce o tron. W 1081 roku piastował funkcję duksa Dyrrachion. Potem był jednym z dowódców wojsk. Walczył z Normanami pod Kastorią, Pieczyngami i Połowcami. Otrzymał wysokie godności dworskie kuropalatesa i despotesa. Dzięki jego działalności Paleologowie stali się jednym z potężniejszych rodów Cesarstwa.[2]

Wykorzystali swoją pozycję w trakcie walk o tron między Komnenami a Angelosami pod koniec XII wieku. Andronik Paleolog - syn Michała Paleologa i wnuk Jerzego Paleologa został zięciem cesarza Izaaka II Angelosa. Brat Andronika - Jerzy, wsparł natomiast Aleksego III Angelosa. Jednocześnie ich wuj Aleksy Paleolog (syn Jerzego Paleologa) ożenił się z córką Aleksego III Angelosa - Ireną Angeliną i został wyznaczony na następcę tronu. Plany te pokrzyżowała IV wyprawa krzyżowa i powrót na tron Izaaka II Angelosa.[3]

Paleologowie wzrośli w siłę w okresie rozpadu Cesarstwa na przełomie XII i XIII wieku. Odgrywali istotną rolę w Cesarstwie Nicejskim. Konstantyn (wedle innych źródeł Andronik) Paleolog ożenił się na przełomie 1211 i 1212 roku z Ireną Laskariną - córką cesarza nicejskiego Teodora I Laskarysa. Konstantyn miał zostać jego następcą, gdyż Teodor nie posiadał męskiego potomka, ale zmarł krótko po ślubie.[4]

Natomiast pierwszym reprezentantem dynastii zasiadającym na tronie był Michał VIII, który początkowo sprawował regencję podczas małoletności cesarza Jana IV Laskarysa, później jednak (1259) przejął pełnię władzy i od 1261 roku panował samodzielnie. Posiadał wysoką pozycję w rodzie i wśród możnowładców, gdyż był potomkiem dwóch gałęzi dynastii, synem wielkiego domestyka Andronika Paleologa i Teodory Paleologiny. Ożenił się z Teodorą z rodu Laskarysów i Watatzesów. Paleologom w doskonały sposób udawało się wchodzić w koligacje ze wszystkimi ówcześnie panującymi na ziemiach bizantyńskich dynastiami, co niewątpliwie ułatwiło im objęcie tronu w Konstantynopolu. Ponadto znani byli z hojności wobec Kościoła, dzięki czemu posiadali poparcie wyższego kleru i mnichów.

Paleologowie władali cesarstwem aż do upadku Konstantynopola w 1453 r. Ostatnim cesarzem bizantyjskim był Konstantyn XI Dragazes, który zginął po zdobyciu Konstantynopola przez Turków.

Za ich panowania szybko upadła potęga militarna cesarstwa: po 1282 r. (śmierć Michała VIII) cesarstwo praktycznie nie odgrywało już większej roli politycznej. Kryzys militarny pogłębiały wojny domowe, jakie toczyli między sobą przedstawiciele dynastii, wciągając w to państwa sąsiadujące z Konstantynopolem: Serbię, Bułgarię, Genuę, Wenecję, a co najgorsze Turków Osmańskich. Lawirowanie między dwoma wymienionymi republikami włoskimi pogłębiało też upadek gospodarki bizantyjskiej eksploatowanej przez włoskich kupców.[5] Jako mecenasi kultury i sztuki wpłynęli jednak na rozkwit kultury bizantyjskiej, która stała się dominującym wzorem dla narodów bałkańskich.

Jednym z głównych działań, podejmowanych przez cesarzy z dynastii Paleologów, były próby zawarcia unii kościelnej z chrześcijaństwem zachodnim, w czym upatrywano szansę na uzyskanie pomocy militarnej w walce z Turkami Osmańskimi. Próby zawarcia unii podejmowali m.in. cesarze Michał VIII, Jan V, Jan VIII, jednak ze względów doktrynalnych, ale także z powodu silnej niechęci wiernych do łacinników do faktycznej akceptacji unii nigdy nie doszło.

Mottem dynastii były słowa: Basileus Basileon, Basileuon Basileuonton ("Król królów, panujący nad panującymi").

Losy dynastii po upadku Bizancjum[edytuj | edytuj kod]

Dynastia w latach 1382-1460 władała także despotatem Morei na Peloponezie (Mistra), w pewnym okresie władcami Mistry byli następcy tronu bizantyjskiego. Ostatnimi despotami Morei byli Demetriusz II Paleolog oraz Tomasz Paleolog. Tytuł cesarza Bizancjum przeszedł po śmierci Konstantyna XI na dzieci Tomasza, gdyż Demetriusz miał tylko córkę, która została wzięta do haremu sułtana. Tomasz miał czworo dzieci: Helenę - żonę Łazarza III Brankowicza, Zoe Paleolog, Manuela Paleologa oraz Andrzeja Paleologa. Manuel przebywał w Rzymie, ale wrócił do Konstantynopola i oddał się w ręce sułtana Mehmeda II. Miał dwóch synów: Jana i Andrzeja. Andrzej przeszedł na islam i jako Mehmed Pasza został urzędnikiem dworskim. Obaj zmarli bezpotomnie.

Brat Manuela - Andrzej Paleolog wiódł życie awanturnicze. Tytułował się "Imperator Constantinopolitanus", dla zdobycia gotówki sprzedawał prawa do tronu bizantyjskiego, w tym Karolowi VIII Walezjuszowi i Ferdynandowi Aragońskiemu. Miał syna Konstantyna, który zmarł bezpotomnie. Tym sposobem wygasła dynastia Paleologów. [6]

W 1305 r. boczna linia Paleologów drogą spadku weszła w posiadanie hrabstwa Montferratu (północne Włochy), którym władała aż do 1533 r., kiedy to ziemie hrabstwa odziedziczyli przedstawiciele rodu Gonzaga.

Żoną wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III (1462-1505) była Zoe Paleolog, bratanica ostatniego cesarza bizantyjskiego, Konstantyna XI. Dzięki Zoe, na moskiewskim dworze książęcym zrodziła się idea Moskwy - Trzeciego Rzymu, rozwijana później w Rosji jako bezpośredniej spadkobierczyni najlepszych tradycji bizantyjskich, tak religijnych, jak też państwowych. Symbolem związków bizantyjsko-ruskich było przejęcie przez władców moskiewskich dwugłowego bizantyjskiego orła, także za sprawą Zoe Paleolog.

Panujący na tronie bizantyńskim[edytuj | edytuj kod]

Despoci Morei[edytuj | edytuj kod]

Markizowie Montferratu[edytuj | edytuj kod]

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Uproszczona genealogia Paleologów i ich związków z innymi dynastiami bizantyjskimi[edytuj | edytuj kod]

Ostatni władcy Bizancjum
Ostatni władcy Bizancjum

Dokładna genealogia[edytuj | edytuj kod]

Nicefor Paleolog
│ 
└ ─ > Mikołaj Paleolog 
│ 
└ ─ > Jerzy Paleolog
    x Anna Dukaina (1068-1110) 
    │ 
    ├ ─> Aleksy Paleolog 
    │  x Irena Angelina, córka Aleksego III Angelosa 
    │  └ ─ > Teodora Paleologina
    │      x Andronik Paleolog, wielki domestyk
    │
    ├ ─> Andronik Paleolog
    │
    ├ ─> Michał Paleolog
    │   │
    │   └ ─ > Andronik Paleolog, zięć Izaaka II Angelosa
    │   │
    │   └ ─ > Jerzy Paleolog
    │
    └ ─> Nicefor Paleolog
        │ 
        └ ─> Michał Komnen 
            │ 
            └ ─> Aleksy Paleolog, megaduks
                x Irena Komnena 
                │ 
                └ ─> Andronik Paleolog, wielki domestyk 
                    x Teodora Paleologina
                    │ 
                    │─> Maria
                    │─> Irena
                    │─> Jan Paleolog
                    │                     
                    └ ─> Michał VIII Paleolog (1224 † 1282) 
                        x Teodora Dukaina Watatzes
                        │ 
                        ├ ─> Andronik II Paleolog (1259 † 1332) 
                        │ x 1) Anna węgierska († 1281), córka Stefana V króla Węgier 
                        │ x 2) Jolanta z Montferratu (1274 † 1317) 
                        │ │ 
                        │ ├ ─ >1 Michał IX (1277 † 1320) 
                        │ │ x Rita (1278 † 1333), córką Leona III, króla Armenii 
                        │ │ │ 
                        │ │ ├ ─> Andronik III (1296 † 1341) 
                        │ │ │ x 1) Adelajda Brunszwik Grubenhagen (1324) 
                        │ │ │ x 2) Joanna Saubadzka (1306 † 1360) 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─ 2> Irena (1327 ap.1356 †) 
                        │ │ │ │ x Michał Asen, car Bułgarii († 1354) 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ └ ─ 2> Jan V (1332 † 1391) 
                        │ │ │ x Helena Kratakuzena (1333 † 1396) 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─> Andronik IV Paleolog (1348 † 1385) 
                        │ │ │ │ x Maria Bułgarska 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ └ ─> Jan VII Paleolog (1370 † 1408) 
                        │ │ │ │ │  x Irena Gattilusio
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ └ ─> Andronik V Paleolog (1400 † 1408)
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─> Manuel II Paleolog (1350 † 1425) 
                        │ │ │ │ x Helena Dragaš (1376 † 1450) 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─> Jan VIII Paleolog (1392 † 1448) 
                        │ │ │ │ │ x 1) Anna Moskiewska (1393 † 1417) 
                        │ │ │ │ │ x 2) Zofia z Montferratu (1396 † 1437) 
                        │ │ │ │ │ x 3) Maria Komnena († 1439) 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─> Teodor II Paleolog, despota Morei (1396 † 1448) 
                        │ │ │ │ │ x Kleope Malatesta 
                        │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ └ ─> Helena Paleologina (1428 † 1458) 
                        │ │ │ │ │ x Jan II Cypryjski 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─> Andronik (1400, † 1428), despota Tesaloniki 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─> Konstantyn XI Dragazes (1405 † 1453) 
                        │ │ │ │ │ x 1) Magdalena (Teodora) Tocco († 1429) 
                        │ │ │ │ │ x 2) Katarzyna Gattilusio († 1442) 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─> Demetriusz II Paleolog (1407 † 1470), despota Morei 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ └ ─> Tomasz Paleolog (1409 † 1465), despota Morei 
                        │ │ │ │  x Katarzyna Zaccaria 
                        │ │ │ │  │ 
                        │ │ │ │  ├ ─> Andrzej († 1502) 
                        │ │ │ │  │ 
                        │ │ │ │  ├ ─> Manuel 
                        │ │ │ │  │ 
                        │ │ │ │  ├ ─> Helena 
                        │ │ │ │  │ 
                        │ │ │ │  └ ─> Zofia (Zoe)
                        │ │ │ │    x Iwan III Srogi, wielki książę Rosji 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ └ ─> Teodor I Paleolog (1351 † 1407), despota Peloponezu 
                        │ │ │ │
                        │ │ │ └ ─> Michał
                        │ │ │ │
                        │ │ │ └ ─> Irena
                        │ │ │
                        │ │ ├ ─ > Anna († 1321) 
                        │ │ │ x 1) Tomasz Angelos, despota Epiru († 1318) 
                        │ │ │ x 2) Mikołaj Orsini-Kefalonia 
                        │ │ │ 
                        │ │ └ ─> Teodora 
                        │ │ x 1) Świętosław, car Bułgarii († 1321) 
                        │ │ x 2) Michał III († 1330), car Bułgarii. 
                        │ │ 
                        │ ├ ─ 1> Konstantyn, despota Tesaloniki 
                        │ │ 
                        │ ├ ─ 2> Jan (1286 † 1307), despota Tesaloniki 
                        │ │ 
                        │ ├ ─ 2> Teodor I. (1291 † 1338), markiz Montferratu 
                        │ │ │ 
                        │ │ ├ ─ ─> Jan II (1313-1372), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─ ─> Otto II (1358-1378), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─ ─> Jan III (1360-1381), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ └ ─ ─> Teodor II (1363-1418), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ ├ ─ ─> Jan-Jakub (1395-1445), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─ ─ > Jan IV (1413-1464), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─ ─ > William VIII (1420-1483), markiza Montferratu 
                        │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ └ ─ ─> Maria 
                        │ │ │ │ │ x Karol I Sabaudzkiego 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ ├ ─ ─> Bonifacy III (1424-1494), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ ├ ─ ─> Wilhelm IX (1486-1518), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ │ ├ ─ ─ >Bonifacy IV (1512-1530), markiz Montferratu 
                        │ │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ │ ├ ─ ─> Maria (1508-1530) 
                        │ │ │ │ │ │ │ Fryderyk II Gonzaga, książę Mantui
                        │ │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ │ └ ─ ─> Małgorzata (1510-1566) 
                        │ │ │ │ │ │ Fryderyk II Gonzaga , książę Mantui 
                        │ │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ │ └ ─ ─> Jan Jerzy (1488-1533), opat Luciedo 
                        │ │ │ │ │ 
                        │ │ │ │ └ ─ ─ >Amadeusz z Montferratu (1429-1440) 
                        │ │ │ │ x Jan II król Cypr 
                        │ │ │ │ 
                        │ │ │ └ ─ ─> Jan VIII Paleolog
                        │ │ │             x Zofia
                        │ │ └ ─ ─> Jolanta Paleologina 
                        │ │           x  Aymon Savoy 
                        │ │ 
                        │ └ ─ 2> Symonida Paleologina
                        │ x Stefan Urosz II Milutin, król Serbii († 1321)
                        │ 
                        ├ ─> Irena Paleologina
                        │ x Iwan Asen III, car Bułgarów († 1302) 
                        │ 
                        └ ─ > Anna Paleologina
                        │ x Demetriusz, władca Epiru
                        │
                        ├ ─> Eudoksja Paleologina  († 1302) 
                        │ x Jan II Wielki Komnen, cesarz Trapezuntu († 1297) 
                        │ 
                        └ ─> Teodora Paleologina 
                        │ x Dawid VI, król Gruzji († 1293)
                        │
                        └ ─> Manuel 
                        │
                        └ ─> Konstantyn

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Literatura bizantyńska epoki Laskarysów i Paleologów 1204-1453

Przypisy

  1. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 10.
  2. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 11.
  3. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 12.
  4. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 12.
  5. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 17.
  6. Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 17.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
dynastia Laskarysów
Double-headed eagle of the Greek Orthodox Church.svg Dynastaia panująca
w cesarstwie bizantyjskim
Double-headed eagle of the Greek Orthodox Church.svg Następca