Noteć
| Noteć | |
 Noteć pod Santokiem |
|
| Lokalizacja | Europa Polska |
| Źródło | Pojezierze Kujawskie 52°22′29″N 19°00′25″E / 52.374722222222, 19.006944444444 |
| Ujście | Warta Santok 52°44′09″N 15°24′20″E / 52.735833333333, 15.405555555556 |
| Długość | 391,3 km |
| Powierzchnia zlewni | 17 300 km² |
| Największe dopływy | Drawa, Gwda, Mała Noteć |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Rzeki Polski | |
Noteć (niem. Netze) – rzeka o długości 391,3 km[1] w północno-zachodniej Polsce. Największy dopływ Warty. Powierzchnia dorzecza wynosi 17 300 km²[1]. Jest to siódma pod względem długości i szósta pod względem powierzchni dorzecza - rzeka Polski.
Noteć przepływa przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz lubuskie. Dzieli się na dwa odcinki[2]:
- Noteć Górna – od źródeł do Nakła o długości (204 km),
- Noteć Dolna – od Nakła do ujścia do Warty (187 km).
Spis treści |
Przebieg rzeki [edytuj]
Źródło Noteci znajduje się na obszarze pomiędzy wsią Szczecin a Bogołomia w gminie Chodecz, na Pojezierzu Kujawskim, na zachód od Jeziora Kromszewskiego. Stąd płynie w kierunku południowo-zachodnim do jeziora Przedecz.
W 1928 roku Walenty Winid przedstawił iż Noteć powstaje z dwóch nurtów – Noteci wschodniej oraz Noteci zachodniej, która obecnie zwana jest Małą Notecią[3].
Dalej rzeka odpływa z Jeziora Brdowskie i Długiego. Płynąc na zachód, a potem, na północ, przepływa wzdłuż jez. Gopło.
W dalszym biegu Noteć przepływa jeszcze przez małe jeziora pałuckie, po czym dostaje się do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd płynie wśród rozległych łąk i bagien.
W Nakle rzeka łączy się z Kanałem Bydgoskim i odtąd aż do ujścia (na długości 187 km) jest elementem drogi wodnej Wisła-Odra. Od Nakła do Krzyża na długości 137 km ma charakter rzeki skanalizowanej z 14 stopniami wodnymi (śluzami i jazami)[3].
Dość ospały bieg „leniwej Noteci” zmienia się dopiero po przyjęciu największego dopływu – Gwdy. Ostatnim większym dopływem jest Drawa. Ujście rzeki do Warty następuje w Santoku koło Gorzowa Wielkopolskiego.
Żegluga [edytuj]
- Zobacz też: Droga wodna Wisła-Odra oraz Transport na Kanale Bydgoskim w latach 1774-1912
Noteć jest żeglowna na prawie całej długości. Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. jest elementem szlaku żeglugowego łączącego Wisłę z Odrą. Prace regulacyjne na Noteci Dolnej przeprowadzono w latach 1863-1915[4]. W rezultacie tych prac, między Nakłem, a ujściem Drawy zbudowano 14 stopni wodnych oraz wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m, skracając bieg Noteci na tej przestrzeni ze 169,8 km na 140,1 km[4].
Natomiast na Noteci Górnej na odcinku od jeziora Gopło do Kanału Bydgoskiego prace regulacyjne przeprowadzono w latach 1878-1882. Doprowadziły one do budowy Kanału Górnonoteckiego wraz z 6 stopniami wodnymi, budowy dwóch śluz na Noteci, a także pogłębienia oraz wyprostowania koryta rzecznego poprzez przekopy o długości 30 km.
Od czasu uruchomienia drogi wodnej Wisła-Odra ranga Noteci urosła do najważniejszego szlaku transportowego północnej Wielkopolski. Po przebudowie szlaku w latach 1905-1915, po Noteci pływały barki o nośności ponad 500 ton. Upadek żeglugi towarowej na Noteci rozpoczął się w latach 80. XX w. Od lat 90. XX w. nie wykonuje się prac bagrowniczych, co spowodowało zamulenie dna i wstrzymanie ruchu jednostek z ładunkami. Spowodowało to proces likwidacji firm żeglugowych, stoczni, portów, przystani i infrastruktury transportowej[2].
Nadzieje ożywienia ruchu żeglugowego na Noteci wiąże się od początku XXI wieku z rozwojem turystyki wodnej. W celu poprawy stanu środowiska i infrastruktury Noteci powstało w 2000 roku stowarzyszenie pod nazwą Związek Miast i Gmin Nadnoteckich (ZMiGN)[2].
Szlak kajakowy [edytuj]
Szlak kajakowy na Noteci posiada następujące parametry:
- skala trudności - ocena: ZWA (ZWB), czyli bardzo łatwy z miejscami łatwymi,
- skala uciążliwości - ocena: U3 (dość uciążliwy) do Kaliny, dalej U1 (nieuciążliwy),
- skala atrakcyjności - ocena: **(*), czyli malowniczy, miejscami dość malowniczy (rzeka jest w dużej części uregulowana).
Na spływ całą rzeką należy przeznaczyć około 7-8 dni (do Kaliny trzy i to tylko przy wyższych stanach wód)[5].
Noteć w sieci międzynarodowych dróg wodnych [edytuj]
Noteć Dolna (187,2 km, od Nakła do ujścia do Warty) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[6].
Hydronimia [edytuj]
Nazwa rzeki wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t-||*(s)nē-t-, por. stind. snāti 'pławi, kąpie się', łac. nō, nā-re 'pływać', grec. νοτος, νοτιος 'mokry', ilir. Natiso, Natissa[7].
Dorzecze [edytuj]
Lewe dopływy:
Prawe dopływy:
Urbanizacja [edytuj]
| Większe miejscowości leżące nad Notecią bądź w jej pobliżu | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| herb | miejscowość | ludność | ||||
 |
Przedecz | 1 780 | ||||
 |
Brdów | 1 150 | ||||
 |
Izbica Kujawska | 2 771 | ||||
 |
Kruszwica | 9 800 | ||||
 |
Inowrocław | 76 137 | ||||
 |
Barcin | 7 715 | ||||
 |
Łabiszyn | 4 454 | ||||
 |
Nakło nad Notecią | 19 295 | ||||
 |
Szamocin | 4 258 | ||||
 |
Miasteczko Krajeńskie | 1 163 | ||||
 |
Ujście | 3 869 | ||||
 |
Czarnków | 11 226 | ||||
 |
Wieleń | 5 899 | ||||
 |
Drezdenko | 10 384 | ||||
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Raport o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego w 2007 roku. Bydgoszcz: WIOŚ w Bydgoszczy, 2008, s. 113. ISBN 978-83-927525-0-9. [dostęp 2009-12-15].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Strugała Franciszek. Rozwój turystyki wodnej na rzece Noteć – doświadczenia Związku Miast i Gmin Nadnoteckich. [w.] Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
- ↑ 3,0 3,1 I. Krajobraz bydgosko-nakielski. W: Walenty Winid: Kanał Bydgoski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928, s. 9. [dostęp 2009-12-15].
- ↑ 4,0 4,1 Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w.] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002
- ↑ Wuja Republika
- ↑ http://www.mi.gov.pl/files/0/105/Analizapotrzebinwestycyjnych1.pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Śródlądowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, str. 25
- ↑ S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w.] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957
Bibliografia [edytuj]
- Słownik Geograficzno-Krajoznawczy Polski – Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
- RZGW w Poznaniu
- Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w.] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002
- Marek Beer. Międzynarodowa Droga Wodna E-70 Prezentacja Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego
- Mapa Międzynarodowej Drogi Wodnej E-70 na obszarze Polski
- Techniczne, ekonomiczno-społeczne i środowiskowe uwarunkowania aktywizacji dróg wodnych śródlądowych w relacji wschód-zachód (E-70 i E-60). Instytut Morski w Gdańsku. Prezentacja
- Międzynarodowa Droga Wodna E-70
- Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
- Zasoby przyrodnicze i kulturowe drogi wodnej Wisła-Odra. Praca pod red. Danuty Szumińskiej. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
- Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. III. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009
|
|||||
