Noteć

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Noteć
Noteć
Noteć pod Santokiem
Lokalizacja Europa
 Polska
Źródło Pojezierze Kujawskie
52°22′29″N 19°00′25″E/52,374722 19,006944
Ujście Warta
Santok
52°44′09″N 15°24′20″E/52,735833 15,405556
Długość 391,3 km
Powierzchnia zlewni 17 300 km²
Największe dopływy Drawa, Gwda, Mała Noteć, Miała
Średni przepływ 73[1] m³/s Nowe Drezdenko
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski
Stara Noteć na tzw. Bydgoskich Łąkach Nadnoteckich
Jaz na Noteci Górnej w Dębinku
Bocian nad Notecią
Śluza Gromadno na Noteci Dolnej
Ujście do Warty w Santoku

Noteć (niem. Netze) – rzeka o długości 391 km[2] w północno-zachodniej Polsce. Największy dopływ Warty. Powierzchnia dorzecza wynosi 17 300 km²[2]. Jest to siódma pod względem długości i szósta pod względem powierzchni dorzecza – rzeka Polski.

Noteć przepływa przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz lubuskie. Dzieli się na dwa odcinki[3]:

  • Noteć Górna – od źródeł do Nakła o długości (204 km),
  • Noteć Dolna – od Nakła do ujścia do Warty (187 km).

Przebieg rzeki[edytuj | edytuj kod]

Źródło Noteci znajduje się na obszarze pomiędzy wsią Szczecin a Bogołomia w gminie Chodecz, na Pojezierzu Kujawskim, na zachód od Jeziora Kromszewskiego. Stąd płynie w kierunku południowo-zachodnim do jeziora Przedecz.

W 1928 roku Walenty Winid przedstawił iż Noteć powstaje z dwóch nurtów – Noteci wschodniej oraz Noteci zachodniej, która obecnie zwana jest Małą Notecią[4].

Dalej rzeka przepływa przez Jeziora Brdowskie, Modzerowskie oraz Długie. Następnie płynąc na zachód, a potem na północ, przepływa wzdłuż jez. Gopło.

W dalszym biegu Noteć przepływa jeszcze przez małe jeziora pałuckie, po czym dostaje się do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd płynie wśród rozległych łąk i bagien.

W Nakle rzeka łączy się z Kanałem Bydgoskim i odtąd aż do ujścia (na długości 187 km) jest elementem drogi wodnej Wisła-Odra. Od Nakła do Krzyża na długości 137 km ma charakter rzeki skanalizowanej z 14 stopniami wodnymi (śluzami i jazami)[4].

Dość ospały bieg „leniwej Noteci” zmienia się dopiero po przyjęciu największego dopływu – Gwdy, który w tym miejscu jest większy od Noteci – średni przepływ Gwdy wynosi 27 m³/s w Pile[5] Noteci 44 m³/s -w Ujściu po połączeniu rzek[6]. Ostatnim większym dopływem jest Drawa. Ujście rzeki do Warty znajduje się w Santoku koło Gorzowa Wielkopolskiego.

Żegluga[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: Droga wodna Wisła-Odra oraz Transport na Kanale Bydgoskim w latach 1774-1912

Noteć jest żeglowna na prawie całej długości. Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. jest elementem szlaku żeglugowego łączącego Wisłę z Odrą. Prace regulacyjne na Noteci Dolnej przeprowadzono w latach 1863-1915[7]. W rezultacie tych prac, między Nakłem, a ujściem Drawy zbudowano 14 stopni wodnych oraz wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m, skracając bieg Noteci na tej przestrzeni ze 169,8 km na 140,1 km[7].

Natomiast na Noteci Górnej na odcinku od jeziora Gopło do Kanału Bydgoskiego prace regulacyjne przeprowadzono w latach 1878-1882. Doprowadziły one do budowy Kanału Górnonoteckiego wraz z 6 stopniami wodnymi, budowy dwóch śluz na Noteci, a także pogłębienia oraz wyprostowania koryta rzecznego poprzez przekopy o długości 30 km.

Od czasu uruchomienia drogi wodnej Wisła-Odra ranga Noteci urosła do najważniejszego szlaku transportowego północnej Wielkopolski. Po przebudowie szlaku w latach 1905-1915, po Noteci pływały barki o nośności ponad 500 ton. Upadek żeglugi towarowej na Noteci rozpoczął się w latach 80. XX w. Od lat 90. XX w. nie wykonuje się prac bagrowniczych, co spowodowało zamulenie dna i wstrzymanie ruchu jednostek z ładunkami. Spowodowało to proces likwidacji firm żeglugowych, stoczni, portów, przystani i infrastruktury transportowej[3].

Nadzieje ożywienia ruchu żeglugowego na Noteci wiąże się od początku XXI wieku z rozwojem turystyki wodnej. W celu poprawy stanu środowiska i infrastruktury Noteci powstało w 2000 roku stowarzyszenie pod nazwą Związek Miast i Gmin Nadnoteckich (ZMiGN)[3].

Szlak kajakowy[edytuj | edytuj kod]

Szlak kajakowy na Noteci posiada następujące parametry:

Na spływ całą rzeką należy przeznaczyć około 7-8 dni (do Kaliny trzy i to tylko przy wyższych stanach wód)[8].

Noteć w sieci międzynarodowych dróg wodnych[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Śródlądowe drogi wodne.

Noteć Dolna (187,2 km, od Nakła do ujścia do Warty) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[9].

Hydronimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rzeki wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t- || *(s)nē-t-, por. stind. snāti 'pławi, kąpie się’, łac. , nā-re ‘pływać’, grec. νοτος, νοτιος ‘mokry’, ilir. Natiso, Natissa[10].

Dorzecze[edytuj | edytuj kod]

Lewe dopływy:

Prawe dopływy:

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Większe miejscowości leżące nad Notecią bądź w jej pobliżu
herb miejscowość ludność
POL Przedecz COA.svg
Przedecz 1 780
POL gmina Budzyń COA.svg
Brdów 1 215
POL Izbica Kujawska COA.svg
Izbica Kujawska 2 771
POL Sompolno COA.svg
Sompolno 3 624
POL Kruszwica COA.svg
Kruszwica 8 969
POL Inowrocław COA.svg
Inowrocław 72 643
POL Pakość COA.svg
Pakość 5 824
POL Barcin COA.svg
Barcin 7 715
POL Łabiszyn COA.svg
Łabiszyn 4 563
POL Nakło nad Notecią COA.svg
Nakło nad Notecią 19 542
POL Szamocin COA.svg
Szamocin 4 258
POL Miasteczko Krajeńskie COA.jpg
Miasteczko Krajeńskie 1 163
POL Ujście COA.svg
Ujście 3 869
POL Czarnków COA.svg
Czarnków 11 375
POL Wieleń COA.svg
Wieleń 5 899
POL Drezdenko COA.svg
Drezdenko 10 193

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/152150190.
  2. 2,0 2,1 Raport o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego w 2007 roku. Bydgoszcz: WIOŚ w Bydgoszczy, 2008, s. 113. ISBN 978-83-927525-0-9. [dostęp 2009-12-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 Strugała Franciszek. Rozwój turystyki wodnej na rzece Noteć – doświadczenia Związku Miast i Gmin Nadnoteckich. [w.] Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008.
  4. 4,0 4,1 I. Krajobraz bydgosko-nakielski. W: Walenty Winid: Kanał Bydgoski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928, s. 9. [dostęp 2009-12-15].
  5. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/153160180.
  6. http://monitor.pogodynka.pl/hydro/map#/Notec/153160170.
  7. 7,0 7,1 Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w.] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002.
  8. Wuja Republika.
  9. http://bip.transport.gov.pl/pl/bip/raporty_i_analizy/transport_morski/analiza_potrzeb/px_analiza_potrzeb_inwestycyjnych....pdf Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007-2013. Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Śródlądowej i Gospodarki Wodnej. Szczecin 2006, s. 25.
  10. S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w:] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Noteci