Wieleń

Wieleń
Herb Wielenia Flaga Wielenia
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	czarnkowsko-trzcianecki
Gmina	Wieleń gmina miejsko-wiejska
Założono	przed 1108
Prawa miejskie	przed 1348
Burmistrz	Zbigniew Stochaj
Powierzchnia	4,32 km²
Ludność (2009) • liczba • gęstość	5899 1366 os./km²
Tablice rejestracyjne	PCT
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Wieleń
Położenie na mapie Polski Wieleń
52°53′32″N 16°10′25″E
TERC (TERYT)	4303802084
Hasło Wieleń w Wikisłowniku
Strona internetowa

Centrum Wielenia – po lewej Urząd Gminy

Wieleń (dawn. Wieleń nad Notecią; niem. Filehne, niemiecka część 1927–1939 Deutsch Filehne) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, położone nad Notecią, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wieleń. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego. Ośrodek usługowo-przemysłowy; zakłady konstrukcji stalowej, drzewne i materiałów budowlanych.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 5899 mieszkańców.

Historia

Etymologia ludowa wywodzi nazwę Wieleń od wielu jeleni żyjących w okolicznej puszczy. Druga hipoteza wywodzi najstarszą formę wyrazową od starosłowiańskiego imienia Wielisław. Najbardziej przekonujące wydaje się jednak stwierdzenie, że Wieleń jest nazwą topograficzną, oznaczającą kraj pagórkowaty albo gród na wzniesieniu. Ze względu na położenie przy przeprawie przez Noteć ważny gród strategiczny w X-XII wieku broniący pogranicza polsko-pomorskiego. Wzmiankowany przez Jana Długosza przy okazji omawiania walk Bolesława Krzywoustego nad Notecią w latach 1108-1109. Jako kasztelania wymieniony w 1213 roku. Gród wieleński, położony w niezaludnionych okolicach, miał przede wszystkim znaczenie strategiczne stając się ośrodkiem wymiany handlowej. W 1350 roku margrabia Ludwik po raz pierwszy określa Wieleń miastem. W 1458 roku w spisie miast wielkopolskich, które miały wystawić zbrojnych na wojnę pruską zaliczony został do najmniejszych miasteczek zobowiązanych do wystawienia jednego zbrojnego.

O życiu miasteczka w czasie pierwszych dziesięcioleci po lokalizacji nie można powiedzieć nic konkretnego, ponieważ nie zachowały się żadne źródła na ten temat. W 1510 roku w Wieleniu znajdowały się tylko 27 domy. Do roku 1515 Wieleń pozostawał lennem królewskim. Wówczas Łukasz II Górka dokonał zamiany z królem Zygmuntem I przekazując mu Pobiedziska oraz 8000 florenów zapisane na dzierżawie kościańskiej. Tym samym stał się pierwszym prywatnym właścicielem Wielenia. Górkowie władali miastem do 1592. W późniejszych latach miasto przechodziło w ręce Czarnkowskich, Kostków, Wejherów, Grudzińskich, Opalińskich oraz Sapiehów. Z rodu Kostków właścicielami Wielenia byli od 1591 roku Jan II Kostka ( 1574- 1592) po nim jego syn Jan Kostka ( 1592 - 1634), po nim jego syn Mikolaj Aleksander Kostka (1622 - 1652). Jerzy Antoni Kostka, "Kostkowie herbu Dąbrowa" Wyd. Z.P. POLIMER , Koszalin 2010, s. 80, 81, 116, 117, 121, 122, 123, 126, 127 i 128 ISBN 978-83-89976-4-6 </ref>.

W wyniku I rozbioru Polski Wieleń przechodzi pod panowanie Prus. W roku 1783 miasto nawiedza wielki pożar, w wyniku którego spaliła się połowa miasta z ratuszem i archiwaliami włącznie. Na mocy traktatu w Tylży z 7 lipca 1807 roku Wieleń włączono do Księstwa Warszawskiego. We wrześniu 1894 roku otwarty zostaje pierwszy żelazny most nad Notecią. Mocą Traktatu Wersalskiego południowa część miasta wraca do Polski. Historyczna granica jest dziś granicą pomiędzy diecezjami, Parafia Wniebowzięcia Matki Bożej i Świętego Michała należy do archidiecezji poznańskiej, natomiast Parafia św. Rocha do diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Po wojnie część niemiecka stanowiła przez pewien czas odrębną jednostkę administracyjną Wieleń Północny, połączenie nastąpiło w 1977.

Zabytki

• kościół parafialny św. Michała Archanioła i Wniebowzięcia NMP z XVII wieku
• kościół parafialny św. Rocha z 1930 r.
• barokowy pałac z XVIII wieku
• Wieża Bismarcka
• budynek Strzelnicy z 1850 r., dawna siedziba Bractwa Kurkowego, a obecnie Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury
• domy z końca XVIII wieku

Osoby związane z Wieleniem

• Teodor Dyniewicz
• Aron Freimann
• Israel Meir Freimann
• Juliusz Wiktor Gomulicki
• Ignacy Kozielewski
• Tadeusz Maresz
• Bogusław Michnik
• Piotr Waśko
• Józef Noji
• Jan II Kostka ( mąż Zofii Herbut Czarnkowskiej
• Jan Kostka (dziedzic Wielenia)
• Mikołaj Aleksander Kostka (dziedzic Wielenia)

Transport

W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:

• DW 135 kierunek Piłka - Miały - Wieleń
• DW 174 kierunek Drezdenko - Wieleń - Kuźnica Czarnkowska
• DW 177 kierunek Człopa
• DW 181 kierunek Drezdenko-Wieleń-Czarnków

Przez miasto przebiegają dwie linie kolejowe:

• Krzyż Wielkopolski – Piła ze stacją kolejową Wieleń Północny
• Drawski Młyn – Rogoźno ze stacją kolejową Wieleń Południowy – obecnie nieczynna

W mieście kursują autobusy komunikacji miejskiej Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego "Noteć" na trasie z Wielenia Północnego przez dworzec PKP do nieczynnej stacji kolejowej Wieleń Południowy. Linia obsługiwana jest autobusem Autosan H9-35, który kursuje w godzinach szczytów przewozowych, a jego odjazdy są skoordynowane z rozkładem jazdy pociągów na linii Krzyż Wielkopolski – Piła.

Sport

Od ponad dwudziestu lat Urząd Miejski w Wieleniu jest współorganizatorem masowego biegu imieniem Józefa Nojiego, którego imieniem nazwany jest także mogący pomieścić 2500 widzów stadion miejski. Tam swoje mecze piłkarskie rozgrywa występująca w klasie okręgowej MKS Fortuna Wieleń, którą założono w 1923 roku.

Zobacz też

• Synagoga w Wieleniu
• Stara Synagoga w Wieleniu
• Najstarsza Synagoga w Wieleniu
• Cmentarz żydowski w Wieleniu

Linki zewnętrzne

• Urząd Miasta i Gminy Wieleń
• Serwis Informacyjny Miasta i Gminy Wieleń
• Lokalny Portal Informacyjny Miasta i Gminy Wieleń