Santok

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 52°44'20" N 15°25'" E52.7388889 15.4166667 (Santok)

Santok

Herb Santoka

Klimczak Jerzy

52° 44' 20'' N
15° 25' E

Liczba
mieszkańców (2006)
• liczba ludności

780

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

66-431

Tablice rejestracyjne

FGW

Położenie na mapie Polski

Santok

Santok (niem. Zantoch) - wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Santok.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego, a wcześniej w latach 1950 - 1975 do województwa zielonogórskiego.

Spis treści

1 Położenie i warunki geograficzne
2 Historia
- 2.1 Kalendarium
- 2.2 Zabytki:
3 Ciekawostki
4 Bibliografia
5 Przypisy
6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie i warunki geograficzne

Współczesny Santok to duża wieś ulicówka, o długości ponad 3 km. Miejscowość leży u ujścia Noteci do Warty, na wąskiej terasie Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Od południa ograniczona jest korytami Warty i Noteci, a od północy wysoką krawędzią Równiny Gorzowskiej.

Na lewym brzegu Warty zachowało się grodzisko, które jest obecnie niewielkim, zadrzewionym pagórkiem wśród podmokłych łąk. Pierwotnie leżało ono w widłach Warty i Noteci, lecz w czasie katastrofalnej powodzi w 1751 r. Warta zmieniła koryto, tworząc nowe na północ od grodziska. Badania archeologiczne potwierdziły istnienie w tym miejscu 12 warstw osadniczych (VIII - XIV w.).

Santok - wieża widokowa

Santok - widok na ujście Noteci do Warty

Santok - widok z mostu

Santok - widok na grodzisko

[edytuj] Historia

We wczesnym średniowieczu ważna osada obronna i gród piastowski, wg Galla Anonima klucz i strażnica państwa polskiego, przedmiot walk z Pomorzanami i Niemcami, ostatecznie opanowany przez Brandenburgię w XIV wieku po śmierci Kazimierza Wielkiego.

Pomimo utraty Santoka Polska aż do rozbiorów zachowała tytuł kasztelanów santockich (w latach 1231-1793 było ich 61)^[1].

[edytuj] Kalendarium

VII-VIII w. - pierwszy gród otoczony palisadą,
poł. X w. - zniszczenie grodu w czasie walk Mieszka I z Pomorzanami,
X w. - wzniesiono potężne obwarowania rusztowo-skrzyniowe,
X-XI w. - powstaje umocnione podgrodzie,
XI w. - na prawym brzegu Noteci Pomorzanie wznoszą gródek z fosą,
1097 - pierwsza wzmianka o Santoku w roczniku kapituły gnieźnieńskiej,
XII w. - siedziba kasztelanii, ważny ośrodek administracyjny,
1266 - Santok opanowany przez margrabiów brandenburskich wchodzi w skład Nowej Marchii,
1278-1296 - przejściowo pod panowaniem Przemysła II,
1296 - ponownie w posiadaniu Brandenburgii,
1365-1370 - włączony do Korony przez Kazimierza Wielkiego,
1402-1454 - pod panowaniem Krzyżaków,
1455 - w posiadaniu Brandenburgii, upadek znaczenia Santoka,
1701 - w państwie pruskim,
1731 - w wyniku katastrofalnej powodzi Warta zmienia koryto, osada zostaje przeniesiona się na prawy wyższy brzeg,
1724 - wzniesiono ryglowy kościół,
1820 - wielki pożar,
1854 - katastrofalna powódź niszczy część wsi,
1858 - wybudowano neogotycki kościół,
1932-1934 - pierwsze badania archeologiczne grodu prowadzone przez Berlińskie Państwowe Muzeum Prehistoryczne,
1945 - Santok ponownie w Polsce,
1958-1965 - badania archeologiczne prowadzone przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN,
1997 - uroczyste obchody 1300-lecia grodu,
1997-1999 - kontynuacja badań archeologicznych,
2005 - otwarcie Muzeum Grodu Santok
2007 - kontynuacja badań archeologicznych.

[edytuj] Zabytki:

kościół neogotycki z 1858 r., na wyposażeniu późnogotycki krucyfiks z XVI w.,
szachulcowa dzwonnica z 1764 r.,
średniowieczne grodzisko pierścieniowate,
szachulcowe domy (najstarszy z 1825 r.),
kamienna wieża widokowa z 1934 r.

[edytuj] Ciekawostki

Nazwa wsi nawiązuje do położenia, staropolski sątok oznacza spływ rzeki.
We wsi znajduje się Muzeum Grodu Santok - Oddział Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wielkopolskim.
Na terenie Santoka zachowały się resztki umocnień południowej części odcinka Wału Pomorskiego (Die Pommernstellung) - Linii Noteci (Netzestellung).
Miejscowość jest siedzibą gminy Santok. Znajduje się tutaj przystań wodna, przystanki PKP i PKS, sklepy różnych branż, ośrodek zdrowia i dom kultury. Przez Santok prowadzą turystyczne szlaki piesze, rowerowe i wodne.

[edytuj] Bibliografia

Bohdan Kucharski, Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego, Gorzów Wielkopolski, Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998, ISBN 83-908511-1-3.
J. Lewczuk, B. Skaziński (red.), Zabytki północnej części województwa lubuskiego, Zielona Góra - Gorzów Wielkopolski, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, ISBN 83-921289-0-7.