Kruszwica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kruszwica
Kolegiata śś. Piotra i Pawła
Kolegiata śś. Piotra i Pawła
Herb
Herb Kruszwicy
Dewiza: Legendarna Stolica Polski
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat inowrocławski
Gmina Kruszwica
gmina miejsko-wiejska
Data założenia VI wiek
Prawa miejskie 1422
Burmistrz Dariusz Witczak
Powierzchnia 6,64 km²
Wysokość ok. 100 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

8 969 [1]
1350 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 52
Kod pocztowy 88-150
Tablice rejestracyjne CIN
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kruszwica
Kruszwica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kruszwica
Kruszwica
Ziemia 52°40′38″N 18°19′00″E/52,677222 18,316667Na mapach: 52°40′38″N 18°19′00″E/52,677222 18,316667
TERC
(TERYT)
6040507064
SIMC 040706 4
Urząd miejski
ul. Nadgoplańska 4
88-150 Kruszwica
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Kruszwica w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Indeks:Polski – Regionalizmy kujawskie – okolice Strzelna i Kruszwicy w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kruszwica (niem. Kruschwitz[2]) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, leży na Kujawach, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica.

Miasto położone jest na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na północnym brzegu jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych UM z 1.01.2013 roku miasto miało 8 969 mieszkańców[1].

W 2012 roku obchodziło jubileusz 590-lecia nadania praw miejskich.

Kruszwica jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, handlowym i kulturalnym regionu. Znajdują się tu zakłady przemysłu spożywczego. Ogromną rolę w życiu miasta odgrywa turystyka, związana z początkami polskiej państwowości.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kruszwica jest położona w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie inowrocławskim nad jeziorem Gopło. Gmina Kruszwica graniczy z 8 gminami. Miasto zamieszkuje około 9 tys. mieszkańców na powierzchni 6,64 km². Miasto leży w niewielkich odległościach do ważnych ośrodków regionu, na ważnym szlaku komunikacyjnym. Rzeźba terenu jest płaska. W sąsiedztwie Kruszwicy mieszczą się duże obszary leśne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stała ekspozycja w Mysiej Wieży – przedstawia wczesną historię miasta
Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Kruszwicy.

Legendy mówią o Popielu, którego zjadły myszy, ubogim Piaście Kołodzieju (protoplaście dynastii Piastów), a także o państwie królowej Goplany.

Ze źródeł historycznych pochodzą poniższe informacje. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu – ok. 3900-1800 p.n.e., na ok. 500 rok p.n.e. datuje się gród na Ostrowie Rzępowskim (obecnie Półwysep Rzępowski). Osadnictwo na tym terenie było podyktowane żyznością gleb, bogactwami naturalnymi i dogodnym położeniem geograficznym. Rozwojowi Kruszwicy sprzyjało położenie na "szlaku bursztynowym" i na szlaku z Wielkopolski na Ruś. Szlak wodny prowadzący od Warty, poprzez jezioro Gopło do Wisły był dodatkowym atutem Kruszwicy. Kruszwica w tym czasie była niewielką osadą o charakterze otwartym. Najprawdopodobniej głównym grodem plemienia Goplan była silnie broniona osada w Mietlicy, położona ok. 20 km w kierunku południowym od Kruszwicy. W IX wieku plemię Goplan zostało włączone do państwa Polan. Dlatego w X i XI wieku Kruszwica stała się znaczącym ośrodkiem miejskim z grodem na wyspie, gdzie rezydowali polscy królowie i książęta. Bujny rozkwit zachwiało spalenie miasta przez księcia Władysława Hermana w 1096, kiedy to gród uwikłał się w konflikt, udzielając schronienia zbuntowanemu Zbigniewowi. Jednak w XII i do połowy XIII wieku następuje ponowny rozwój miasta i wzrost liczby mieszkańców. Od końca XII wieku gród był siedzibą kasztelanii kruszwickiej. W tym okresie zbudowano romańską kolegiatę św. Piotra i Pawła oraz kościół grodowy św. Wita. W XII wieku powstały także kolejne kościoły: szpitalny pod wezwaniem św. Gotarda i miejski św. Klemensa. W tym też czasie Kruszwica była najprawdopodobniej siedzibą biskupa kujawskiego. Biskupstwo to ustanowiono ok. roku 1123-1124 podczas legacji Idziego z Tuskulum. Pierwszym biskupem noszącym przydomek "kruszwicki" był pochodzący z Niemiec Swidgier. Czasy Bolesława Krzywoustego i Bolesława Kędzierzawego były pomyślne dla Kruszwicy, jednak od roku 1271 następuje upadek. W tym roku Bolesław Pobożny spalił miasto.

Most zwodzony prowadzący do zamku
Ewangeliarz kruszwicki
  • w XIV następowało podnoszenie się grodu z ruin
  • 1332-1337 gród pozostawał we władaniu Krzyżaków
  • w latach 1350-1355 z rozkazu Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek (z "Mysią Wieżą") – siedzibę kasztelani i starostwa
  • w 1422 roku Władysław Jagiełło nadał Kruszwicy magdeburskie prawa miejskie[3], poprzednia lokacja na zachodnim brzegu Gopła dokonana prawdopodobnie w 1303 przez księcia kujawskiego i łęczyckiego nie powiodła się
  • potop szwedzki – zniszczenie miasta, spalenie zamku
  • 5 sierpnia 1772 – włączenie do zaboru pruskiego w wyniku I rozbioru Polski
  • 3 stycznia 1919 – wyzwolenie Kruszwicy w powstaniu wielkopolskim

W wyniku I rozbioru polski w 1772 r. Kruszwica włączona została do zaboru pruskiego. Przez cały okres panowania pruskiego piastowski gród był dla Polaków symbolem patriotyzmu i polskości. Miasto systematycznie, lecz powoli rozwijało się. Koniec XIX w. był dla Kruszwicy zdecydowanie korzystny, gdyż oddano do żeglugi uregulowaną Noteć, która połączyła Kruszwicę z Kanałem Bydgoskim. W mieście wybudowano także cukrownię. Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta, w szczególności poczyniono duże inwestycje w sektorze rolno-spożywczym. Tendencja została zachowana i w latach 1952-1956 wybudowano zakłady przemysłu tłuszczowego.

W czerwcu 1960 r. odbyły się w Kruszwicy uroczystości które inaugurowały ogólnokrajowe obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kamienice na rynku w Kruszwicy
  • Ruiny późnogotyckiego zamku z pozostałą Mysią Wieżą, basztą o wysokości 32 m, z której rozpościera się widok na miasto i jezioro Gopło[4];
  • Kolegiata św. Piotra i Pawła z 1120–1140 w stylu romańskim, później wielokrotnie przebudowywana, między innymi w latach 1856-1859, pierwotny kształt romański nadano jej w latach 1954–1956 w trakcie prac konserwatorskich pod kierunkiem prof. Jana Zachwatowicza;
  • Stare Miasto – wraz z rynkiem i zabytkowymi kamienicami;
  • kościół kopułowy św. Teresy od Dzieciątka Jezus z 1922 w Rynku według projektu Stefana Cybichowskiego;
  • zabudowania cukrowni z XIX wieku;
  • grodzisko wczesnośredniowieczne na południowym końcu Półwyspu Rzępowskiego.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kruszwica jest centrum kulturalnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieje kilka placówek kulturalnych, które wypełniają ofertę kulturalną miasta.

1. Centrum Kultury i Sportu "Ziemowit" – Przedmiotem działania CKiS jest zaspokojenie potrzeb kulturalnych społeczeństwa poprzez tworzenie i upowszechnienie różnych dziedzin kultury. Zadaniem Centrum jest tworzenie warunków dla rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego, a także edukacja kulturalna i wychowanie przez sztukę. Inną równie ważną funkcją jest organizacja wystaw, konkursów, koncertów, przeglądów i festiwali oraz imprez kulturalnych. Działają tutaj: zespoły muzyczne, taneczne, folklorystyczne oraz sekcja wokalna, teatralna, plastyczna, rękodzielnictwa artystycznego i nauki gry na gitarze. CKiS posiada również bazę noclegową i sportową (boiska piłkarskie, korty).

2. Galeria Ewy Lewańskiej – mieści się w budynku Przedszkola Samorządowego nr 3 im. Ewy Lewańskiej przy ul. Niepodległości. Zbiór liczy 47 obrazów. W przedszkolu znajduje się także salonik, wraz z meblami i bibelotami z okresu życia malarki. W roku 2000 stworzono ścieżkę edukacyjną "Ewa Lewańska – kruszwicka malarka", której celem jest przybliżenie społeczeństwu postaci artystki.

3. Nadgoplański Zespół Folklorystyczny.

4. Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Stanisława Przybyszewskiego, wraz z filiami m.in. Filia "Zagople" w Kruszwicy, bierze udział w programie "Ikonka", który ma za zadanie udostępnianie zasobów biblioteki w formie elektronicznej.

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

Pałac pełniący rolę luksusowego hotelu

Kruszwica jest miastem, które dużą szanse na rozwój widzi w turystyce. W mieście istnieje Centrum Kultury i Sportu "Ziemowit" z miejscami noclegowymi, z zadbanym stadionem oraz kortami tenisowymi, Hotel "Magdalenka" usytuowany nad samym Jeziorem Gopło, a w dzielnicy Kobylniki znajduje się pałac wybudowany w stylu francuskim pełniący funkcje hotelu. W Kruszwicy znajdują się też domki letniskowe i pola namiotowe.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Statek wycieczkowy Rusałka
Widok na Gopło z Mysiej Wieży

Miasto jest dobrze przygotowane do przyjęcia turystów których z roku na rok przybywa coraz więcej w tym coraz liczniejszą grupę stanowią cudzoziemcy. Miasto posiada rozwiniętą sieć gastronomiczną w tym 4 pizzerie, 3 bary, 3 restauracje i wiele innych. W Kruszwicy czekają na turystów także rejsy statkiem po jeziorze, wypożyczalnia jachtów, stadnina koni i przejażdżki bryczką po okolicy, plaże i kąpieliska, tarasy widokowe na jezioro i inne atrakcje.

W Kruszwicy co roku organizowane są regaty wioślarskie o puchar Europy i Polski, a także kilku mniejszych kategorii.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy

Rzymskokatolickie

Miasto jest siedzibą Dekanatu Kruszwickiego.

Świadkowie Jehowy

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Najstarsze Polskie miasto (VI w.)
  • Nazwa Kruszwica pochodzi ponoć od kruszwy – bryły soli. W średniowieczu bowiem w tej okolicy "warzono" sól z okolicznych pokładów solanki.
  • Herbem miasta jest wizerunek zielonej gruszy – staropolskiego symbolu bogactwa.
  • Miasto znajduje się w samym sercu Nadgoplańskiego Parku Krajobrazowego zwanym też Tysiąclecia.
  • Niegdyś na terenie miasta Kruszwica i okolic miał powstać Nadgoplański Park Narodowy ze względu na unikalne walory przyrodnicze, powstał jednak tylko Nadgoplański Park Krajobrazowy.
  • Film Jerzego Hoffmana "Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem" z udziałem popularnych aktorów, jak Małgorzata Foremniak, Michał Żebrowski, Marcin Mroczek, Katarzyna Bujakiewicz, Anna Dymna i wielu innych był realizowany m.in. w Kruszwicy.
  • W jednym z odcinków serialu "Zmiennicy" Stanisława Barei jest mowa o Kruszwicy. W tym odcinku rzeźba myszy miała być przetransportowana w obecności dziennikarzy, śmigłowcem na mysią wieżę. Zerwała się jednak spadając na samochód i spowodowała wypadek. Rannego przewieziono do szpitala, gdzie podmieniono mu tożsamość.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Zakłady Tłuszczowe w Kruszwicy
Cukrownia Kruszwica

Kruszwica jest ośrodkiem przemysłowo-rolniczym z dobrze rozwiniętym przemysłem spożywczym. Położenie miasta w czystym rejonie o dobrze rozwiniętym rolnictwie spowodowało znaczny rozwój przemysłu spożywczego opartego o miejscowe rolnictwo. Ogółem zarejestrowanych jest ponad 1095 podmiotów gospodarczych. W mieście do większych zakładów należą:

W części miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Kruszwica[6].

Miasto posiada rozwiniętą infrastrukturę komunalną, jest zgazyfikowane, zelektryfikowane, istnieją wodociągi, oczyszczalnia ścieków. W mieście istnieje rozwinięty handel, usługi, znajdują się sklepy, hurtownie, warsztaty, biura. Istnieją dwie placówki poczty, komenda policji , hotele, restauracje, apteki, stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów, kafejki, puby, kluby, pizzerie, bary. W Kruszwicy jest ulokowanych wiele marketów. Znajdują się tu dwa sklepy sieci Polomarket, Biedronka, Lidl oraz market Intermarché do tego wiele innych średnich i mniejszych sklepów. Miasto jest zapleczem usługowo-handlowym dla całej gminy Kruszwica oraz okolicznych gmin.

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Zagople

Osiedla kruszwickie:

Architektura w Kruszwicy jest bardzo zróżnicowana. Są tu budowle średniowieczne i zabytki z późniejszego okresu. Dodatkowo znajdują się tu osiedla bloków mieszkalnych.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Kruszwica jest położona na ważnych szlakach komunikacyjnych. Wielu podróżnych doceniając walory turystyczne i rekreacyjne wybiera miasto na przerwę w podróży. Linia kolejowa nr 231 jest eksploatowana tylko na odcinku Inowrocław Rąbinek - Kruszwica. W mieście od lat 90. XX wieku nie zatrzymują się pociągi pasażerskie (z wyjątkiem kursów turystycznych).

Przez miasto przebiegają następujące drogi:

Information icon.svg Osobny artykuł: Kruszwica (stacja kolejowa).

Przez Kruszwicę lub w jej najbliższym sąsiedztwie przebiegają następujące linie kolejowe:

Z miasta można dojechać bezpośrednim autobusem do Inowrocławia, Bydgoszczy, Torunia, Warszawy, Gdyni, Zakopanego i wielu innych dużych miast w całym kraju. Wiele z połączeń zapewnia kruszwicki przewoźnik: "Nadgoplańska Komunikacja Autobusowa".

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Instytucje dbające o porządek publiczny i bezpieczeństwo w mieście:

Kruszwicka Straż Pożarna odnotowała w 2011 roku 379 wyjazdów alarmowych[7][8].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Kruszwica jest centrum edukacyjnym dla okolicznych miejscowości. W mieście istnieją szkoły podstawowe, przedszkola i szkoły średnie.

Przedszkola:

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 w Kruszwicy
  • Przedszkole Samorządowe nr 3 w Kruszwicy

Szkoły podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana Kasprowicza w Kruszwicy
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Tysiąclecia Państwa Polskiego w Kruszwicy

Gimnazja:

  • Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Kruszwicy
  • Gimnazjum nr 2 im. Polskiego Czerwonego Krzyża w Kruszwicy

Szkoły średnie:

  • Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Kruszwicy
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Kazimierza Wielkiego w Kruszwicy
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Kobylnikach (województwo kujawsko-pomorskie)

Media[edytuj | edytuj kod]

Działają trzy internetowe serwisy informacyjne miasta. Są tu pisma lokalne. O Kruszwicy można też przeczytać w miejscowej zakładce Gazety Pomorskiej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Gopło

W Kruszwicy znajduje się kilka klubów reprezentujących różne dyscypliny sportowe. Są to :

  • Klub Piłkarski "Gopło"
  • Klub Wioślarski "Gopło"
  • Klub UKS Basket 2010 Kruszwica
  • Piast Kruszwica – tenis stołowy,
  • Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół Nadgoplański"
  • Liga Obrony Kraju – sekcje:
    • Strzelectwo – Kobylniki
    • Modelarstwo Kartonowe – Kobylniki
    • Klub Żeglarski "Popiel"
  • Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe w Kruszwicy obejmuje kilka sekcji, m.in.:
    • LIUKS Kruszwica – sekcja LA
    • LZS Zjednoczeni Szarlej, LZS Fregata Polanowice, LZS Kujawiak Sukowy – piłka nożna
    • LZS Sławsk Wielki, LZS "Piast" Kobylniki – sekcja siatkówki

Osoby związane z Kruszwicą[edytuj | edytuj kod]

Pomnik na Rynku upamiętniający ofiary II wojny światowej

Książki, których akcja toczy się w Kruszwicy[edytuj | edytuj kod]

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Logo Nadgoplańskiego Parku Tysiąclecia

Najbardziej zielonym i odpowiednim do wypoczynku miejscem w mieście jest Półwysep Rzępowski na jez. Gopło. Został on zrewitalizowany w 2012 roku.

Zlokalizowany jest tu Nadgoplański Park Tysiąclecia. Jest to park krajobrazowy, który ma w dalekiej przyszłości stać się parkiem narodowym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 http://www.bip.kruszwica.gmina.pl/?cid=8
  2. Provinz Posen, Kreis Strelno
  3. Lokacja miasta Kruszwica | korzenie.org
  4. dostępne do zwiedzania
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 maja 2014.
  6. M.P. z 1967 r. Nr 53, poz. 263
  7. Statystyki
  8. UWAGA! Numery Jednostek Operacyjno-Technicznych zostały dodane, aby nie wypisywać pełnych nazw (każda jednostka ma inną) i dla przejrzystości artykułu. Jednostki te oficjalnie nie mają numerów!

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]