Pakość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Pakości miasta kujawsko-pomorskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pakość
Ratusz w Pakości, obecnie siedziba burmistrza.
Ratusz w Pakości, obecnie siedziba burmistrza.
Herb
Herb Pakości
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat inowrocławski
Gmina Pakość
gmina miejsko-wiejska
Data założenia ok. 1243
Prawa miejskie 1359
Burmistrz Wiesław Stanisław Kończal
Powierzchnia 3,46 km²
Wysokość ok. 100 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

5 824[1]
1 683 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 52
Kod pocztowy 88-170
Tablice rejestracyjne CIN
Położenie na mapie gminy Pakość
Mapa lokalizacyjna gminy Pakość
Pakość
Pakość
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pakość
Pakość
Ziemia 52°48′28″N 18°05′25″E/52,807778 18,090278
TERC
(TERYT)
6040507074
Urząd miejski
ul. Rynek 4
88-170 Pakość
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP

Pakość (niem. Pakosch) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pakość. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Prawa miejskie nadano Pakości 9 lutego 1359. Obecnie miasto liczy ok. 5,5 tys. mieszkańców. Jest głównym ośrodkiem handlu i usług w okolicy. Znajduje się tu drobny przemysł. Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym.

Pakość jest ważnym ośrodkiem kultu religijnego Kościoła katolickiego. Znajduje się tu Kalwaria Pakoska, która jest drugim co do ważności dla katolików (zaraz po Kalwarii Zebrzydowskiej) tego typu miejscem kultu w Polsce. Tutaj są przechowywane największe w Polsce Relikwie Krzyża Świętego a od 2012 również relikwie Jana Pawła II.

Przebiega tędy jeden z najważniejszych szlaków turystycznych w Polsce – Szlak Piastowski.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Patrząc od strony historycznej Pakość leży w krainie Wielkopolski, na ziemiach Pałuckich. Blisko stąd do ważnych ośrodków regionu czyli: Bydgoszczy i Inowrocławia. Ze względu na położenie jest istotna dla transportu zarówno drogowego, wodnego jak i kolejowego. Rzeźba terenu w okolicy jest lekko pofałdowana. Gleby w tym rejonie to żyzne czarnoziemy. Przebiegają tędy szlaki turystyczne.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Noteć między Pakością i Inowrocławiem
 Osobny artykuł: Śluza Pakość.

Miasto leży przy szlakach wodnych. Położone jest między dwoma zbiornikami wodnymi: Jeziorem Pakoskim i Jeziorem Mielno. Przepływa tędy rzeka Noteć. W okolicach miasta na Jeziorze Pakoskim umiejscowiona jest zapora wodna. Tama ta chroni Pakość przed powodzią (budowa zapory spiętrzyła poziom wody na jeziorze o 3–4 metry). Natomiast na rzece zlokalizowana jest śluza wodna, która umożliwia pokonywanie spiętrzenia wodnego jednostkom pływającym. Trwają prace przy modernizacji szlaków wodnych i przystosowaniu ich do celów turystycznych.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu zlokalizowane są kompleksy leśne. Miasto zlokalizowane jest na terenie administracyjnym Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu. W promieniu 10 km mieszczą się lasy w łącku i Mierucinie (leśnictwo Mierucinek). Brzegi okolicznych jezior były kilkanaście lat temu zadrzewiane i przystosowywane dla potrzeb wędkarzy. W odległości kilku kilometrów w okolicach Piechcina znajdują się zalane wodą kopalnie odkrywkowe kamienia wapiennego[2].

Zieleń Miejska[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz par. św. Bonawentury

W mieście znajduje się park. Jest on częścią Kalwarii Pakoskiej. Znajdują się w nim kapliczki. W ramach projektu utworzenia Parku Kulturowego "Kalwaria Pakoska" podświetlono kaplice oraz wybudowano fontannę. W okolicach znajdują się cmentarze różnych wyznań. Kilkoma hektarami zieleni zajmują się miejscowi franciszkanie[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Etymologia nazwy miasta, przytoczona przez Oskara Kolberga w jego dziele „Kujawy”:

(…) Nazwa jego [miasta] ma pochodzić częścią od pakowania (tłoczenia) budowli na mało-przestrzenną wysepkę ramionami Noteci objętą, częścią od tego, że musiano bić pale i tłoczyć kamienie i gruz w przepaścistą ziemię, aby ją tak ustaliwszy, mogli na niej wznosić budowle[4].

Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Pacosc wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Kępnie w 1282 roku sygnowanym przez króla polskiego Przemysła II[5].

Początki Pakości[edytuj | edytuj kod]

Kalwaria w Pakości
Ołtarz na kalwarii
Ołtarz na kalwarii

Pierwsze wzmianki o Pakości ukazały się w dokumentach w roku 1243. Pakość otrzymała prawa miejskie na prawie magdeburskim 9 lutego 1359 roku. W XVII w., w związku z przybyciem do miasta Husytów, ksiądz Wojciech Kęsicki postanowił dla wzmocnienia wiary wybudować Kalwarię, poświęconą kultowi Męki Pańskiej. Budowę rozpoczęto w roku 1618, finansowali ją głównie ówcześni właściciele miasta – Michał, Zygmunt i Paweł Działyńscy. Jest to kompleks, składający się z 25 kaplic, z których tylko dwie, wybudowane przed rokiem 1647, zachowały się do czasów obecnych. Pozostałe pochodzą z przełomu XVII i XVIII w. Drogi Kalwarii zostały wytyczone według wskazówek Christiana Andrichomiusa – zakonnika z Delf. Brano tu pod uwagę podobieństwo położenia Pakości do wzgórz jerozolimskich. Opiekę nad Kalwarią sprawują oo. franciszkanie. W kościele pw. św. Bonawentury, urządzonym w 1637 r. w skrzydle zamku Działyńskich, przechowywane są, prócz pamiątek i wotów, relikwie z Krzyża Świętego.

Pod pruskim panowaniem[edytuj | edytuj kod]

Herb Pakości z czasów panowania pruskiego (1866)
 Osobny artykuł: Synagoga w Pakości.

Ze względu na swoje położenie w mieście zawsze broniono polskich korzeni i kształtowano młodzież w duchu patriotycznym. W tym czasie wybudowano przebiegającą przez miasto linię kolejową z Inowrocławia do Wągrowca. Z tego też okresu pochodzi większość zabytkowych kamienic w centrum oraz ratusz. W owych latach znajdowała się tu cukrownia (po jej likwidacja utworzono zakłady lniarskie). W czasie rozbiorów używano niemieckiej nazwy Pakosch. Mieszkańcy założyli Ochotniczą Straż Pożarną. Jednym z ważniejszych punktów miasta był kościół ewangelicki, który nie przetrwał do dzisiaj. W 1906 wybuchł strajk szkolny o możliwość nauki w języku polskim. W 1815 powstał Urząd Pocztowy. Na początku XX wieku wybudowano synagogę.

Powstanie wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Pakości na przełomie 1918 i 1919 roku przystąpili do zrywu powstańczego, którego celem było przyłączenie Wielkopolski i Kujaw do odradzającej się po zaborach Polski. Tu znajduje się pomnik i zbiorowa mogiła Powstańców Wielkopolskich. W walkach o Inowrocław i inne miejscowości na szlaku oswobodzenia ziemi kujawskiej walczyła Kompania Pakoska. Działało tu Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".

Pakościanie co roku oddają cześć powstańcom przy pomniku i innych miejscach pamięci związanych z powstaniem[6].

Lata międzywojenne i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Miejsce pamięci na cmentarzu

Podczas międzywojnia Pakość była ośrodkiem drobnego handlu. Dużą rolę dla miasta odgrywała turystyka i rekreacja.

Według pierwotnych planów, powstałych przed wybuchem II wojny światowej, główna linia obrony przed III Rzeszą miała być obsadzona przez Armię "Poznań" dowodzoną przez gen. Tadeusza Kutrzebę i miała przebiegać na odcinku Gołańcz-Żnin-Barcin-Pakość-Janikowo-Strzelno-Kruszwica-Gopło-Warta. Jednak założenia te szybko uległy zmianie. W sierpniu 1939 roku w Pakości utworzone były punkty mobilizacyjne Wojska Polskiego. Przez miasto, w kierunku Kruszwicy i dalej nad Bzurę przemieszczały się jednostki należące do dwóch dywizji piechoty Wojska Polskiego. Po zajęciu miasta w pierwszej połowie września Niemcy przywrócili nazwę Pakosch i rozpoczęli w ramach Intelligenzaktion likwidację miejscowej inteligencji. W czasie okupacji zniszczono synagogę. Armia Czerwona zdobyła Pakość 22 stycznia 1945 roku. Niemcy podczas odwrotu wysadzili w powietrze most kolejowy[7].

Polska Rzeczpospolita Ludowa[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1945 roku Armia Czerwona przekazała Pakość pod administrację polską. Władzę objęła Miejska Rada Narodowa. W czasach PRL-u miasto dynamicznie się rozwijało, słynęło z zakładów lniarskich. Przez cały okres Polski ludowej istniała zawodowa straż pożarna zakładów lniarskich oraz OSP. Wybudowano blokowiska. Wzrosła liczba mieszkańców miasta.

Dnia 11 grudnia 1969 roku pod Pakością (we wsi Giebnia) miała miejsce katastrofa lotnicza. Rozbił się samolot bombowy Ił-28, należący do Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W katastrofie zginęło 3 członków załogi w tym kapitan por. Bonifacy Hędzlewski. Macierzystym lotniskiem samolotu był wojskowy port lotniczy w Powidzu koło Gniezna. Bombowiec był zmuszony do awaryjnego lądowania w polu z powodu pożaru, jednak zahaczył o stogi lnu i rozbił się[8].

W latach 70. XX wieku Pakość odwiedził I sekretarz PZPR Edward Gierek.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Brama cmentarza wpisana do rejestru zabytków

Do najważniejszych zabytków w mieście można zaliczyć:

  • XVII-wieczna kalwaria fundacji Działyńskich z 25 kaplicami;
  • dawny zespół klasztorny reformatów, obecnie franciszkanów, zbudowany w XVII w. z wykorzystaniem murów XIV-wiecznego zamku Leszczyców;
  • ratusz z 1907;
  • most kolejowy;
  • kamienice na starym mieście;
  • gmach Gimnazjum;
  • zabytkowe obiekty przemysłowe;
  • cmentarze.

Gospodarka i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Most na Noteci oraz kładka dla pieszych
Kolej linowa

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Drogi: Pakość jest węzłem komunikacyjnym o dużym znaczeniu. Krzyżują się tu drogi:

Obecnie trwają prace, które mają na celu poprawienie sytuacji pieszych i kierowców. Jest tu sygnalizacja świetlna, a DW 255 ma w przyszłości zostać poprowadzona obrzeżami miasta, co pozwoli zmniejszyć ruch w centrum.

Kolej:

 Osobny artykuł: Pakość (stacja kolejowa).

W Pakości znajduje się czynna towarowa kolej linowa Janikowo - Pakość – Piechcin, która transportuje kamień z Piechcina do Zakładów Sodowych w Janikowie[9].

W Pakości codzienne zatrzymuje się kilkadziesiąt autobusów m.in. PKS oraz pakoskiego przewoźnika: Matbud. Autobusy kursują do Bydgoszczy, Torunia, Piechcina, Barcina, Żnina, Inowrocławia, Kościelca, Janikowa oraz Mogilna.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się tu kilka sklepów sieciowych. Przemysł zlokalizowany jest wokół miasta. Największym pakoskim zakładem pracy jest najważniejsza baza logistyczna hipermarketów Polomarket, która zatrudnia kilkaset osób. Są tu również m.in.: betoniarnia i fabryka wag. Zlokalizowane są tu turbiny (elektrownie) wiatrowe.

Ośrodek kultu religijnego[edytuj | edytuj kod]

Kaplica Weronika
Kaplica Wniebowzięcie NMP
 Osobny artykuł: Kalwaria Pakoska.

Kalwaria Pakoska jest to zespół 25 kaplic pasyjnych w Pakości wraz z klasztorem franciszkanów pw. św. Bonawentury, nazywana Kujawską Jerozolimą. Ufundowana w 1628, jest drugim tego typu zespołem sakralnym po Kalwarii Zebrzydowskiej, powstałym na ziemiach polskich. W 1671 sprowadzono relikwie drzewa Krzyża Świętego (jest to obecnie największa cząstka relikwii Krzyża Świętego w Polsce). Ich kult potwierdził uroczyście bp Stanisław Dziannota 12 września 1671. Stacje upamiętniające wydarzenia z Golgoty znajdują się na Wzgórzu Ludkowskim.

Co roku do Pakości przybywają dziesiątki tysięcy pielgrzymów na nocną drogę krzyżową. Założenie topograficzne Kalwarii Pakoskiej w sposób pośredni opiera się na topografii miejsc świętych w Jerozolimie (usytuowanie ostatnich stacji Drogi Krzyżowej na wzniesieniu, most na Cedronie itp.). Na kalwarię składa się 26 stacji, w tym dwa kościoły − klasztorny św. Bonawentury i Ukrzyżowania.

  • 25 kaplic kalwaryjskich w Pakości:
    • Wniebowstąpienie Pańskie,
    • Ogród Oliwny,
    • Judasz,
    • Wniebowzięcie NMP,
    • Potok Cedron,
    • Brama Jerozolimska,
    • Annasz,
    • Pożegnanie z Matką,
    • Wieczernik,
    • Kajfasz – Więzienie,
    • Piłat,
    • Herod,
    • Włożenie Krzyża,
    • Pierwszy upadek,
    • Spotkanie z Matką,
    • Szymon z Cyreny,
    • Weronika,
    • Drugi upadek,
    • Płaczące niewiasty,
    • Trzeci upadek,
    • Obnażenie z szat,
    • Przybicie do Krzyża,
    • Kościół Ukrzyżowania,
    • Zdjęcie z Krzyża,
    • Grób Pański.

Poza Drogą Krzyżową głównym celem pielgrzymek są relikwie Krzyża Świętego, sprowadzone tu z Ziemi Świętej w XVII wieku[10].

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Klasztor franciszkanów

Kościół rzymskokatolicki

Znajduje się tu klasztor franciszkanów. Zakonnicy opiekują się relikwiami Krzyża Świętego.

W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafie należą do metropolii gnieźnieńskiej, archidiecezji gnieźnieńskiej[11].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

[12]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa Ośrodek Kultury i Turystyki. Do jego dyspozycji jest sala widowiskowa z możliwością przekształcenia w salę kinową. Organizowane są imprezy cykliczne np. Dni Pakości. W Pakości działa też biblioteka publiczna, z której mogą korzystać nie tylko mieszkańcy miasta, ale także gminy. Wiele imprez kulturalnych organizują miejscowi franciszkanie. Działa tu zespół ludowy "Pakościanie"[13].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Plan Kalwarii Pakoskiej

Baza noclegowa to Hotel w Pakości, który działa przy OKiT. Co roku odbywa się tu nocna droga krzyżowa po alejkach Kalwarii Pakoskiej, która jest jedną z największych atrakcji miasta. Są tu relikwie Krzyża św., do których przybywają pielgrzymi z całej Polski. Jest tu duże zaplecze dla sportów wodnych.

Media[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

W mieście działa gazeta "Wiadomości Pakoskie", która opisuje najciekawsze zdarzenia z życia miasta i okolicy. Jest wydawana co miesiąc.

Telewizja i Radio[edytuj | edytuj kod]

W regionalnym paśmie TVP nadawany jest cyklicznie program o Kalwarii Pakoskiej. Informacje w radiu możemy uzyskać, dzięki lokalnej rozgłośni:"Polskie Radio Pomorza i Kujaw" (Radio PiK)

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

O bezpieczeństwo mieszkańców i turystów w Pakości dba kilka organizacji i służb[14][15]:

Rodzaj Służby Służba Jednostki Dowódca
Ratownicza Ochotnicza Straż Pożarna Jednostka Operacyjno-Techniczna (KSRG) Pakość dh. Andrzej Idziaszek
Ratownicza Ośrodek Zdrowia Przychodnia Rejonowa w Pakości ---
Porządkowa Policja Komenda Policji komisarz Przemysław Tulibacki
Porządkowa Straż Ochrony Kolei Posterunek w Pakości (funkcjonariusze dojeżdżają) ---

Dodatkowo mieści się tu pogotowie gazowe, a miasto jest monitorowane.

Architektura i urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Anioł z Kalwarii w Pakości
Zabytkowy Ratusz

Stare Miasto składa się z zabytkowych kamieniczek przy rynku i ulicach odchodzących od niego. Wart wyróżnienia w tej części miasta jest Ratusz z 1907 roku. Jest tu też Klasztor Franciszkanów, osiedla domków jednorodzinnych i blokowisko. Miasto ma małą powierzchnie jak na taką liczbę mieszkańców co powoduje, że zabudowa jest bardzo zwarta.

Pomniki i miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

W Pakości znajdują się tablice pamiątkowe, pomniki i mogiły związane z Powstaniem Wielkopolskim i znanymi mieszkańcami miasta.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkoła średnia znajduje się w podpakoskim Kościelcu, ponieważ w większości kształci rolników. Lokalizacja we wsi daje możliwości do lepszego kształcenia[16].

  • Przedszkola
    • Przedszkole Miejskie w Pakości
  • Szkoły Podstawowe
    • Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich w Pakości
    • Szkoła podstawowa w Kościelcu Kujawskim
  • Gimnazja
    • Gimnazjum im Ewarysta Estkowskiego w Pakości
  • Szkoły Ponadgimnazjalne
    • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Kościelcu Kujawskim pod Pakością
  • Szkoły wyższe
    • Filia Uniwersytetu Trzeciego Wieku WSG Bydgoszcz w Pakości

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Pakoskie

Co roku w mieście odbywa się Puchar Polski w Nordic-Walking. Planowana jest budowa nowoczesnego basenu i dalsza modernizacja stadionu miejskiego (dobudowanie zadaszonej trybuny)[17].

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Działają tu:

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży nad dwoma jeziorami. Daje to szerokie możliwości do uprawiania sportów wodnych, a w szczególności żeglarstwa oraz wędkarstwa.W Łącku (wieś pod Pakością) jest stanica żeglarska, planowane jest wybudowanie stanicy żeglarskiej na Noteci, ale pod Pakością. Są tu dwa boiska "Orlik 2012". Miasto dysponuje też innym zapleczem sportowym np. halą sportową.

Związani z Pakością oraz honorowi obywatele[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasto utrzymuje stosunki międzynarodowe z różnymi regionami za granicą, jednak tylko jedno miasto ma status partnerskiego. Miasta partnerskie:

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w mieście i gminie Pakość funkcje uchwałodawczą sprawuje Rada Miejska składająca się z 15 radnych, na czele których stoi przewodniczący Rady Miejskiej-Tadeusz Grupa. Organem wykonawczym jest Burmistrz, w kadencji 2010-2014-Wiesław Kończal.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Historyczna przynależność polityczno–administracyjna Pakości
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna
1818-1919 Królestwo Prus Królestwo Prus Prowincja poznańska, powiat mogilnicki
1919-1939 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogileński
1939-1945 III Rzesza okupacja niemiecka/III Rzesza Kraj Warty, Rejencja inowrocławska
1939-1945 Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne Okręg Poznań AK, Samodzielny Obwód Mogilno AK
1945-1950 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogieński
1950-1954 województwo poznańskie, powiat mogileński
1955-1975 Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo bydgoskie, powiat inowrocławski
1975-1989 województwo bydgoskie, rejon inowrocławski
1989-1998 Rzeczpospolita Polska
od 1999 województwo kujawsko-pomorskie, powiat inowrocławski, gmina Pakość


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

A. Warschauer, Geschichte der Stadt Pakosch, Posen 1905 (Kopia cyfrowa w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej)