Oradea

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 47°03'N 21°56'E / 47.05, 21.933

Oradea
Herb Flaga
Herb Oradei Flaga Oradei
Państwo Rumunia Rumunia
Okręg Bihor
Mer Ilie Bolojan
Powierzchnia 115,56 km²
Położenie 47° 03' N
21° 56' E
Wysokość 119 m n.p.m.
Ludność (grudzień 2007)
• liczba ludności
• gęstość
• aglomeracja
205 077
1 910 os./km²
260 000
Nr kierunkowy 59
Kod pocztowy 3700
Tablice rejestracyjne BH
Podział miasta 6 dzielnic
Położenie na mapie Rumunii
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Oradea"
Oradea
Strona internetowa
Teatr
Ratusz

Oradea (węg. Nagyvárad[1]) - miasto w Rumunii w okręgu Bihor, stolica krainy historycznej Kriszana. Miasto liczy, zgodnie ze spisem ludności z 2002 roku, 206 527 mieszkańców. Natomiast liczba mieszkańców całego zespołu miejskiego wynosi ok. 220 tys. Oradea należy do najlepiej rozwiniętych miast w Rumunii. Merem miasta jest od 2000 roku Petru Filip z partii Centrum.

Nazwa miasta w różnych językach:

Spis treści

[edytuj] Geografia

Miasto położone jest w pobliżu granicy z Węgrami (13 km) nad rzeką Crişul Repede (Szybki Keresz).

[edytuj] Historia

(ksż)
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Miasto pod łacińską nazwą Varadinum istniało tutaj z pewnością już w XI stuleciu. W 1093 r. król węgierski Władysław I Święty doprowadził do powstania tutaj biskupstwa. Miasto stało się jednym z ważniejszych grodów Królestwa Węgier, a jego katedra miejscem pochówku królów Stefan II, Zygmunt Luksemburski, Maria Andegaweńska[7], Andrzej II[potrzebne źródło]. W Katedrze przechowywany jest także relikwiarz z drzazgą czaszki św. króla Władysława[8]. Po kanonizacji Władysława w 1192 roku stało się również znanym celem pielgrzymek (m.in. w 1412 roku do grobu swojego imiennika pielgrzymował król Polski Władysław Jagiełło[potrzebne źródło]).

Rozwój miasta zahamowało jego zniszczenie podczas najazdu tatarskiego w 1241 r. Oradea długo odzyskiwała dawne znaczenie. W mieście pracował Georg von Peurbach, skutkiem czego była Tabula Varadiensis. od 1445 biskupem Waradynu był Jan Vitéz, protektor Grzegorza z Sanoka. Losy w 1541 rzuciły ją w granice Księstwa Siedmiogrodzkiego, zależnego od Imperium Osmańskiego. Od XVIII wieku - już w granicach państwa Habsburgów - zaczęła odzyskiwać swą świetność. To wówczas wiedeński architekt Franz Anton Hillebrandt zaprojektował przebudowę miasta w stylu barokowym. Rozkwit przyniósł miastu wiek XIX, gdy Oradea stała się ważnym centrum gospodarczym i kulturalnym.

[edytuj] Gospodarka

Przez wieki Oradea należała do najbogatszych miast Siedmiogrodu. Po roku 1989, w Oradei doszło do szerokich zmian ekonomicznych, które dotyczyły głównie sektora usług, ze względu na znaczący rynek konsumencki.

Bezrobocie w Oradei wynosi ok. 6% i jest nieco mniejsze niż średnia krajowa, jednak większe niż w całym regionie Bihor (ok. 2%). Miasto wytwarza ok. 63% całej produkcji przemysłowej regionu Bihor, chociaż zamieszkuje go zaledwie 34,5% mieszkańców regionu.

Główne działy gospodarki to:

  • przemysł meblowy
  • przemysł tekstylny i odzieżowy
  • przemysł obuwniczy
  • przemysł spożywczy

W roku 2003, w Oradei powstał pierwszy hipermarket - Lotus Market.

[edytuj] Demografia

[edytuj] Rys historyczny

  • 1910: 69.000 (narodowość rumuńska: 5.6%, narodowość węgierska: 91.10%)
  • 1920: 72.000 (R: 5%, W: 92%)
  • 1930: 90.000 (R: 25%, W: 67%)
  • 1966: 122.634 (R: 46%, W: 52%)
  • 1977: 170.531 (R: 53%, W: 45%)
  • 1992: 222.741 (R: 64%, W: 34%)

[edytuj] Stan obecny

Skład etniczny według spisu z 2002 roku:

[edytuj] Dzielnice

Miasto dzieli się na następujące dzielnice (rum. cartiere):

[edytuj] Komunikacja

Komunikację w Oradei zapewnia przedsiębiorstwo OTL. Składają się na nią 3 linie tramwajowe (1R, 1N, 2, 3R, 3N) i większa ilość linii autobusowych. W mieście znajdują się 3 dworce kolejowe Główny, Wschodni (Est) i Zachodni (Vest). Vest mieści się w dzielnicy Ioşia, a dworzec Główny (zwany też po prostu Oradea) mieści się w centrum miasta, koło dzielnicy Vie.

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Architektura

Architektura Oradei jest mieszanką między budowlami ery socjalistycznej oraz barokową i secesyjną architekturą z czasów monarchii austro-węgierskiej. Po upadku reżimu Ceausescu doszło do znacznych zaniedbań, jednak od roku 2002, kiedy Rumunia weszła w okres boomu gospodarczego doprowadzono do renowacji zabytkowej architektury.

[edytuj] Zabytki i turystyka

Główne atrakcje turystyczne to zabytkowe centrum miasta oraz uzdrowiska Băile Felix i Băile 1 Mai, położone w pobliżu miasta.

  • Muzeul Ţării Crişurilor - sławne muzeum barokowe z 365 oknami, obecnie nie czynne, a zbiory są transportowane w inne miejsce.
  • Catedrala barocă - największa barokowa katedra w Rumunii
  • Cetatea Oradea - Twierdza Oradea w formie pięciokąta, obecnie budynek Instytutu Sztuk Pięknych miejscowego uniwersytetu.
  • Biserica cu Lună - wyjątkowy na miarę europejską kościół z mechanizmem zegarowym wskazującym fazy księżyca
  • Pasajul "Vulturul Negru" pasaż hotelu "Czarny Orzeł"
  • Muzeul "Ady Endre" - muzeum i dom jednego z największych węgierskich poetów
  • Teatrul de Stat - Teatr Narodowy, zbudowany przez 2 austriackich architektów, którzy stworzyli setki znaczących budowli w wielu krajach Europy
  • 100 kościołów, 3 synagogi i największy zbór baptystyczny w Europie wschodniej

[edytuj] Miasta partnerskie

[edytuj] Źródła

  1. ↑ Nazwa przyjęta jako druga urzędowa, obok rumuńskiej, w 2001: HOTĂRÂRE pentru aprobarea Normelor de aplicare a dispoziţiilor privitoare la dreptul cetăţenilor aparţinând unei minorităţi naţionale de a folosi limba maternă în administraţia publică locală, cuprinse în Legea administraţiei publice locale nr. 215/2001. Monitorul Oficial al Românei, Anul XIII, Nr. 781, 7 decembrie 2001.
  2. ↑ Mapa "Kraje Korony Węgierskiej" Ed. Hözla geogr. zakład w Wiedniu. w atlasie Geograficznym wyd.1893 nakładem "Wędrowca" w Warszawie.
  3. ↑ S. Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami. T.15, str. 138 - Warszawa 1903
  4. ↑ Łukasz Galusek, Alexandru Dumitru, Tomasz Poller Transylwania Twierdza rumuńskich Karpat Wydawnictwo Bezdroża, Kraków 2002
  5. ↑ Wielka Encyklopedia Powszechna PWN tom 8, 1966 str 274
  6. ↑ Vide ad. 2
  7. ↑ Nieuźródłowiona kategoryzacja na en:Wiki Burials at Oradea Cathedral, Crişana
  8. ↑ en:Wiki Baroque Palace of Oradea

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Oradea
Wikisłownik
Zobacz hasło Oradea w Wikisłowniku
p • d • e
Dzielnice Oradei
Herb Oradei
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Oradea”
Utwórz książkę