Order Krzyża Wojskowego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Order Krzyża Wojskowego
Awers
Awers Krzyża Kawalerskiego
Awers
Awers - Gwiazda do Krzyża Wielkiego
Baretka
Baretka
Ustanowiono 18 października 2006
Dewiza MILITO PRO PATRIA
(Walczę dla Ojczyzny)
Wielkość (bez korony):
45 mm (kl. I i II)
38 mm (kl. III)
Powyżej Order Odrodzenia Polski
Poniżej Order Krzyża Niepodległości
Powiązane Krzyż Wojskowy
Wojskowy Krzyż Zasługi
Morski Krzyż Zasługi
Lotniczy Krzyż Zasługi
Wojskowa odznaka "Za Rany i Kontuzje"
Sznur orderowy Orderu Krzyża Wojskowego

Order Krzyża Wojskowego (OKW) – polski order wojskowy przyznawany żołnierzom Sił Zbrojnych i osobom cywilnym za wybitne zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych. Stanowi najwyższe z odznaczeń wojskowych, nadawanych w Polsce za czyny bojowe w czasie pokoju.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

Order ustanowiono ustawą z dnia 18 października 2006 roku o zmianie ustawy z dnia 16 października 1992 roku o orderach i odznaczeniach. Zmiana została wprowadzona w życie 10 listopada 2006 roku. Równocześnie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej zmienił rozporządzeniem z dnia 21 października 2006 roku rozporządzenie z dnia 10 listopada 1992 roku w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń.

Zgodnie z treścią wyżej wymienionej ustawy "Order Krzyża Wojskowego jest nagrodą za wybitne czyny bojowe połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami kraju w czasie pokoju". W precedencji polskich odznaczeń zajmuje miejsce za Orderem Odrodzenia Polski i przed Orderem Krzyża Niepodległości. Order Krzyża Wojskowego posiada 3 klasy: klasę I – Krzyż Wielki, klasę II – Krzyż Komandorski oraz klasę III – Krzyż Kawalerski, a jego nazwa nawiązuje do dawnej nazwy Orderu Virtuti Militari.

Nadawanie[edytuj | edytuj kod]

Order Krzyża Wojskowego nadaje i wręcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, z inicjatywy własnej lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów albo Kapituły Orderu. Prezydent ma również prawo do pozbawienia Orderu osoby nim odznaczonej. Kapituła Orderu stoi na straży jego honoru i składa się z Kanclerza Kapituły oraz 5 członków, w tym zastępcy Kanclerza oraz sekretarza Kapituły. Kanclerza i członków Kapituły powołuje Prezydent spośród Kawalerów Orderu na okres 5 lat. Pierwszą Kapitułę powołał Prezydent RP 31 marca 2009, a nominacje wręczył 15 maja 2009. W jej skład weszli:

  • gen. broni Bronisław Kwiatkowski – Kanclerz Orderu, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego II klasy od 11 listopada 2006;
  • sierż. szt. Zbigniew Siekierski - zastępca Kanclerza Orderu, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego III klasy od 8 maja 2007;
  • mjr Adam Wiak - sekretarz Kapituły, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego III klasy od 8 maja 2007;
  • mjr Adam Zbigniew K. - członek Kapituły, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego III klasy od 11 listopada 2006;
  • por. Tomasz Paweł Nowicki - członek Kapituły, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego III klasy od 8 maja 2007;
  • sierż. Łukasz Paweł S. - członek Kapituły, Kawaler Orderu Krzyża Wojskowego III klasy od 11 listopada 2006.

Po śmierci gen. broni Bronisława Kwiatkowskiego w katastrofie smoleńskiej na stanowisku Kanclerza Orderu zaistniał wakat. W dniu 9 sierpnia 2011 Prezydent RP powołał na funkcję Kanclerza gen. bryg. Andrzeja Reudowicza[1]. Uroczystość wręczenia aktu powołania odbyła się 14 września 2011 w siedzibie BBN-u[2].

8 lipca 2014 te same osoby zostały powołane w skład Kapituły na kolejną kadencję[3][4].

Zgodnie z zasadami nadawania Order Krzyża Wojskowego może otrzymać:

  • Krzyż Wielki:
    • dowódca jednostki wojskowej za nadzwyczajne czyny bojowe albo wybitną inicjatywę, połączoną z umiejętnym i skutecznym dowodzeniem operacją lub akcją bojową;
  • Krzyż Komandorski:
    • dowódca jednostki wojskowej za umiejętne i skuteczne dowodzenie podczas operacji lub akcji bojowej,
    • oficer za czyn zapewniający sukces operacji lub akcji bojowej,
    • oficer sztabu za współpracę z dowódcą, jeżeli współpraca ta w sposób wybitny przyczyniła się do sukcesu operacji lub akcji bojowej,
    • podoficer albo szeregowy posiadający już Krzyż Kawalerski za czyn wybitnego męstwa połączony z narażeniem życia;
  • Krzyż Kawalerski:
    • dowódca lub inny żołnierz za śmiały czyn bojowy albo osobiste męstwo w akcji bojowej,
    • osoba cywilna za okazanie niezwykłego męstwa i odwagi,
    • jednostka wojskowa wybitnie zasłużona w bojach.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Oznaką Orderu Krzyża Wojskowego jest równoramienny krzyż kawalerski, którego ramiona pokryte są granatową emalią, a w środku znajduje się srebrzony orzeł państwowy w koronie. Rewers krzyża składa się ze Szczerbca skierowanego ostrzem w dół (na ramionach pionowych), dwuwierszowego napisu "MILITO PRO PATRIA" ("WALCZĘ DLA OJCZYZNY", na ramionach poziomych) oraz daty "MMVI" i numeru Orderu danej klasy (na ramieniu dolnym). Krzyż wieńczy u góry korona Chrobrego, zawieszona na granatowej wstędze z dwoma symetrycznie położonymi przy bokach karmazynowymi pasami.

Cechami odróżniającymi odznaki poszczególnych klas są:

  • sposób noszenia: na szyi w klasie I i II, na lewej piersi w klasie III
  • wymiar krzyża bez korony: 45 mm w klasie I i II, 38 mm w klasie III
  • szerokość wstęgi: 45 mm w klasie I i II, 40 mm w klasie III
  • szerokość pasów na wstędze: 10 mm w klasie I i II, 9 mm w klasie III
  • odległość pasów od krawędzi wstęgi: 4 mm w klasie I i II, 3 mm w klasie III
  • wykończenie obramowania awersu i ramion rewersu: pozłacane w klasie I, posrebrzane w klasie II i III.

Dodatkowo oznaką klasy I jest gwiazda orderowa złożona z 8 pęków srebrnych promieni o średnicy 87 mm wraz z nałożonym Krzyżem Wielkim. Gwiazdę orderową nosi się na lewej piersi poniżej innych odznak orderów i odznaczeń. Natomiast żołnierze jednostek wojskowych wyróżnionych Krzyżem Kawalerskim mogą nosić sznur naramienny o łącznej długości 1510 mm z granatowego jedwabiu, przerabiany karmazynem i zakończony ołówkiem ze srebrzonego metalu.

Granatowo-karmazynową rozetkę posiadają klasy I i II, przy czym rozetka w klasie I jest ułożona na złotym galoniku. W klasie III zamiast rozetki występuje wstążeczka (o szerokości 4 mm) wzorowana na wstędze orderowej. Kolory baretki są identyczne ze wstęgą Orderu III klasy. Dla odróżnienia na baretkę klasy I lub II nałożona jest odpowiednia rozetka. Podobnie do Krzyża Wojennego Virtuti Militari oznaki wszystkich posiadanych klas Orderu Krzyża Wojskowego można nosić jednocześnie.

Autorem insygniów Orderu Krzyża Wojskowego jest artysta plastyk Andrzej Heidrich.[5]

Odznaki Orderu Krzyża Wojskowego
Klasa Krzyż Wielki Krzyż Komandorski Krzyż Kawalerski
Krzyż
(awers i
rewers)
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Wielki.png
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Komandorski.png
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Kawalerski 2.png
Baretka Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego
Rozetka
lub
wstążka
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Wielki rozetka.png
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Komandorski rozetka.png
Order Krzyza Wojskowego Krzyz Kawalerski wstazka.png

Barwy wstążki Orderu Krzyża Wojskowego (w układzie poziomym) posiada wojskowa odznaka "Za Rany i Kontuzje". Umieszcza się na niej srebrne pięcioramienne gwiazdki za odniesione obrażenia.

Wojskowa odznaka "Za Rany i Kontuzje"
Wojskowa odznaka Za Rany i Kontuzje
z jedną gwiazdką
Wojskowa odznaka Za Rany i Kontuzje dwukrotnie ranny
z dwiema gwiazdkami
Wojskowa odznaka Za Rany i Kontuzje trzykrotnie ranny
z trzema gwiazdkami

Nadania[edytuj | edytuj kod]

Prezydentura Bronisława Komorowskiego (od sierpnia 2010 - do 31 grudnia 2014)[6]:

I klasa
Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego
II klasa
Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego
III klasa
Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego
Razem
2014 0 3 5 8
2013 0 16 19 35
2012 0 1 9 10
2011 0 10 24 34
2010 0 1 5 6
Razem 0 31 62 93


Marszałek Bronisław Komorowski w czasie, gdy pełnił obowiązki Prezydenta (kwiecień-lipiec 2010)[7]:

I klasa
Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego
II klasa
Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego
III klasa
Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego
Razem
2010 0 0 3 3
Razem 0 0 3 3


Prezydentura Lecha Kaczyńskiego (2006 - 2010)[8]:

I klasa
Krzyż Wielki Orderu Krzyża Wojskowego
II klasa
Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Wojskowego
III klasa
Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego
Razem
2010 0 0 0 0
2009 0 8 17 25
2008 0 3 9 12
2007 0 7 11 18
2006 0 1 8 9
Razem 0 19 45 64


Kawalerowie[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Krzyża Wojskowego.
  • Kawalerowie Orderu Krzyża Wojskowego I klasy – Krzyża Wielkiego

nadawanie Orderu w tej klasie nie zostało rozpoczęte

  • Kawalerowie Orderu Krzyża Wojskowego II klasy – Krzyża Komandorskiego
Lp. Imię i nazwisko Stopień Data Uwagi
1. Bronisław Kwiatkowski gen. dyw. 2006-11-11[9]
2. Łukasz Kurowski por. 2007-08-15[10] pośmiertnie
3. Bartosz Orzechowski ppor. 2007-10-05[11] funkcjonariusz BOR
pośmiertnie
4. Grzegorz Gers mjr 2007-11-09[12]
5. Mirosław Opara kpt.
6. Radosław Pankiewicz mjr
7. Marek Tomaszycki gen. bryg.
8. Paweł Wachowicz kpt.
9. Ireneusz Bartniak gen. bryg. 2008-04-30[13]
10. Tadeusz Buk gen. dyw.
11. Jerzy Biziewski gen. bryg. 2008-08-04[14]
12. Mariusz Pawluk ppłk 2009-04-27[15]
13. Mirosław Polakow ppłk 2009-08-10 [16]
14. Piotr Raczyński kpt.
15. Daniel Ambroziński kpt. 2009-08-11[17] pośmiertnie
16. Rajmund Andrzejczak płk 2009-11-06[18][19]
17. Artur Sarzyński mjr
18. Waldemar Skrzypczak gen. broni w rezerwie
19. Dariusz Zwolak mł. chor.
20. Andrzej Przekwas gen. bryg. 2010-11-16[20]
21. Andrzej Reudowicz gen. bryg. 2011-05-05[21]
22. Bogusław Pacek gen. dyw. 2011-08-02[22]
23. Sławomir Wojciechowski gen. bryg. 2011-11-08[23]
24. Rafał Lis mjr 2012-08-11[24]
25. Krzysztof Woźniak mjr 2013-01-25[25] pośmiertnie
26. Bogdan Tworkowski gen. bryg. 2013-05-15[26]
27. Marcin Fitas płk 2013-08-01[27]
28. Maciej Siudak płk
29. Jarosław Górowski ppłk
30. Andrzej Tuz gen. bryg. 2013-08-07[28]
31. Cezary Podlasiński gen. bryg. 2014-06-03[29]
32. Mariusz Czernia ppor. 2014-07-28 [30]
33. Marek Sokołowski gen. bryg.
oraz czterech żołnierzy Jednostki Wojskowej GROM
  • Kawalerowie Orderu Krzyża Wojskowego III klasy – Krzyża Kawalerskiego
Lp. Imię i nazwisko Stopień Data Uwagi
1. Mariusz Korner mł. chor. szt. 2006-11-11[9][31]
2. Tomasz Murkowski sierż. pośmiertnie
3. Mariusz Sawicki st. kpr.
4. Łukasz Sikora sierż.
5. Zbigniew Ulaszewski st. plut.
6. Piotr Nita st. szer. 2007-02-09[32] pośmiertnie
7. Tomasz Jura kpr. 2007-04-23[33] pośmietnie
8. Marcin Trelka mł. chor. 2007-04-25[34]
9. Tomasz Nowicki por. 2007-05-08[35]
10. Zbigniew Siekierski st. sierż.
11. Adam Wiak kpt.
12. Jerzy Gut ppłk 2007-08-15[36]
13. Marcin Markiewicz por.
14. Andrzej Filipek sierż. 2007-11-05[37] pośmiertnie
15. Jarosław Miller por. 2007-11-09[12]
16. Roland Rusiecki kpt.
17. Jacek Domański st. szer. 2008-02-28[38]
18. Hubert Kowalewski kpr. pośmiertnie
19. Szymon Słowik st. kpr. pośmiertnie
20. Grzegorz Politowski kpr. 2008-04-09[39] pośmiertnie
21. Robert Marczewski por. 2008-06-25[40] pośmiertnie
22. Paweł Brodzikowski kpr. 2008-08-22[41] pośmiertnie
23. Waldemar Sujdak plut. pośmiertnie
24. Paweł Szwed kpr. pośmiertnie
25. Emil Uran st. szer.
26. Paweł Legencki sierż. 2009-04-27[15] pośmiertnie
27. Piotr Mikułowski sierż. pośmiertnie
28. Grzegorz Kaliciak kpt. 2009-04-28[42]
29. Krzysztof Kaśkos por. 2009-07-13[43] w rezerwie
pośmiertnie
30. Artur Żukowski st. chor. w rezerwie
pośmiertnie
31. Leszek Giergielewicz ppor. 2009-08-10[16]
32. Łukasz Goździk st. sierż.
33. Marcin Poręba sierż. 2009-09-07[44] pośmiertnie
34. Artur Pyc kpr. 2009-09-10[45] pośmiertnie
35. Piotr Marciniak kpr. 2009-09-11[46] pośmiertnie
36. Szymon Graczyk kpr. 2009-10-12[47] pośmiertnie
37. Radosław Szyszkiewicz kpr. pośmiertnie
38. Wojciech Czech st. chor. 2009-11-06[48]
39. Andrzej Kasperuk st. chor.
40. Paweł Mateńczuk st. chor. szt.
41. Marcin Wyszyński st. sierż.
42. Michał Kołek kpr. 2009-12-21[49] pośmiertnie
43. Miłosz Górka plut. 2010-06-15[50] pośmiertnie
44. Grzegorz Bukowski kpr. 2010-06-18[51] pośmiertnie
45. Paweł Stypuła plut. 2010-06-29[52] pośmiertnie
46. Dariusz Tylenda st. kpr. 2010-08-09[53] pośmiertnie
47. Tomasz Kloc mł. chor. szt. 2010-08-11[54] w stanie spoczynku
48. Jacek Wiśniewski st. szer.
49. Kazimierz Kasprzak chor. 2010-09-29[55] pośmiertnie
50. Adam Szada-Borzyszkowski sierż. 2010-10-19[56] pośmiertnie
51. Marcin Pastusiak sierż. 2011-01-25[57] pośmiertnie
52. Jarosław Maćkowiak mł. chor. 2011-06-06[58] pośmiertnie
53. Krzysztof Kwaśnik chor. 2011-06-15[59]
54. Paweł Poświat sierż. 2011-08-01[60] pośmiertnie
55. Szymon Sitarczuk sierż. 2011-08-24[61] pośmiertnie
56. Rafał Nowakowski sierż. 2011-10-10[62] pośmiertnie
57. Mariusz Robert Deptuła sierż. 2011-10-26[63] pośmiertnie
58. Marcin Piotr Krawczyński mjr 2011-12-23[64]
59. Krystian Banach sierż. 2011-12-23[65] pośmiertnie
60. Piotr Ciesielski mł. chor. pośmiertnie
61. Łukasz Krawiec sierż. pośmiertnie
62. Marcin Szczurowski sierż. pośmiertnie
63. Marek Tomala sierż. pośmiertnie
64. Paweł Baron ppor. 2012-08-11[24]
65. Sebastian Bartkowski st. sierż.
66. Marek Górski chor.
67. Marek Kaszowski st. chor.
68. Jarosław Latała st. szer.
69. Marcin Pikula st. szer.
70. Andrzej Sinkiewicz mł. chor.
71. Mariusz Zając sierż.
72. Paweł Ordyński sierż. 2013-03-22[66] pośmiertnie
73. Jan Kiepura st. chor. 2013-06-11[67] pośmiertnie
74. Łukasz Sroczyński st. chor. 2013-08-07[68] pośmiertnie
75. Mirosław Łucki st. chor. szt. 2013-08-27[69] pośmiertnie
76. Sylwester Janik st. chor. 2013-09-04[70] pośmiertnie
77. Tomasz Ciach kapr. 2014-07-28[30]
78. Karol Cierpica ppor.
79. Mirosław Rybak szer.
80. Rafał Zieliński ppor.
81. Rafał Celebudzki st. chor. 2014-09-17[71] pośmiertnie
oraz dziewięciu żołnierzy Jednostki Wojskowej GROM
oraz ośmioro żołnierzy 1 PSK, w tym dwóch żołnierzy odznaczonych pośmiertnie. – luty 2011[72]
w tym żołnierz Jednostki Wojskowej Formoza

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Akt powołania (skan). bbn.gov.pl. [dostęp 15 września 2011].
  2. Gen. bryg. A. Reudowicz Kanclerzem OKW. bbn.gov.pl, 14 września 2011. [dostęp 15 września 2011].
  3. Wręczenie aktów powołań do Kapituły Orderu Krzyża Wojskowego. prezydent.pl, 8 lipca 2014. [dostęp 10 lipca 2014].
  4. Uroczystość wręczenia aktów powołań do Kapituły Orderu Krzyża Wojskowego. bbn.gov.pl, 8 lipca 2014. [dostęp 10 lipca 2014].
  5. Krzysztof Majak: Od pół wieku projektuje polskie banknoty. Andrzej Heidrich: Narysowałem Świerczewskiego bez czapki... [wywiad]. naTemat.pl. [dostęp 15 marca 2015].
  6. Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka odznaczeń nadanych przez Prezydenta RP. [dostęp 15 marca 2015].
  7. Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka odznaczeń nadanych przez Marszałka Sejmu. [dostęp 26/01/2014].
  8. Kancelaria Prezydenta RP: Statystyka odznaczeń nadanych przez Prezydenta RP. [dostęp 26/01/2014].
  9. 9,0 9,1 M.P. z 2007 r. Nr 18, poz. 209
  10. M.P. z 2007 r. Nr 86, poz. 935
  11. M.P. z 2008 r. Nr 05, poz. 57
  12. 12,0 12,1 M.P. z 2008 r. Nr 15, poz. 159
  13. M.P. z 2008 r. Nr 94, poz. 809
  14. M.P. z 2009 r. Nr 17, poz. 220
  15. 15,0 15,1 M.P. z 2009 r. Nr 40, poz. 636
  16. 16,0 16,1 M.P. z 2010 r. Nr 15, poz. 154
  17. M.P. z 2010 r. Nr 15, poz. 156
  18. M.P. z 2010 r. Nr 28, poz. 345
  19. M.P. z 2010 r. Nr 28, poz. 346
  20. M.P. z 2011 r. Nr 20, poz. 207
  21. M.P. z 2011 r. Nr 73, poz. 720
  22. M.P. z 2011 r. Nr 103, poz. 1032
  23. M.P. z 2012 r. poz. 284
  24. 24,0 24,1 M.P. z 2012 r. poz. 976
  25. M.P. z 2013 r. poz. 374
  26. M.P. z 2013 r. poz. 615
  27. M.P. z 2013 r. poz. 917
  28. M.P. z 2013 r. poz. 922
  29. M.P. z 2014 r. poz. 969
  30. 30,0 30,1 M.P. z 2014 r. poz. 1023
  31. M.P. z 2007 r. Nr 18, poz. 210
  32. M.P. z 2007 r. Nr 36, poz. 414
  33. M.P. z 2007 r. Nr 44, poz. 517
  34. M.P. z 2007 r. Nr 45, poz. 530
  35. M.P. z 2007 r. Nr 52, poz. 599
  36. M.P. z 2007 r. Nr 86, poz. 934
  37. M.P. z 2008 r. Nr 11, poz. 117
  38. M.P. z 2008 r. Nr 71, poz. 640
  39. M.P. z 2008 r. Nr 80, poz. 703
  40. M.P. z 2008 r. Nr 95, poz. 819
  41. M.P. z 2009 r. Nr 21, poz. 258
  42. M.P. z 2009 r. Nr 41, poz. 648
  43. M.P. z 2010 r. Nr 7, poz. 59
  44. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 265
  45. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 272
  46. M.P. z 2010 r. Nr 27, poz. 274
  47. M.P. z 2010 r. Nr 28, poz. 313
  48. M.P. z 2010 r. Nr 28, poz. 347
  49. M.P. z 2010 r. Nr 31, poz. 412
  50. M.P. z 2010 r. Nr 52, poz. 704
  51. M.P. z 2010 r. Nr 52, poz. 708
  52. M.P. z 2010 r. Nr 52, poz. 712
  53. M.P. z 2010 r. Nr 62, poz. 811
  54. M.P. z 2010 r. Nr 62, poz. 814
  55. M.P. z 2011 r. Nr 3, poz. 24
  56. M.P. z 2011 r. Nr 12, poz. 124
  57. M.P. z 2011 r. Nr 39, poz. 435
  58. M.P. z 2011 r. Nr 79, poz. 799
  59. M.P. z 2011 r. Nr 83, poz. 841
  60. M.P. z 2011 r. Nr 98, poz. 988
  61. M.P. z 2011 r. Nr 107, poz. 1083
  62. M.P. z 2012 r. poz. 195
  63. M.P. z 2012 r. poz. 234
  64. M.P. z 2012 r. poz. 436
  65. M.P. z 2012 r. poz. 437
  66. M.P. z 2013 r. poz. 481
  67. M.P. z 2013 r. poz. 853
  68. M.P. z 2013 r. poz. 923
  69. M.P. z 2013 r. poz. 942
  70. M.P. z 2014 r. poz. 308
  71. M.P. z 2014 r. poz. 1106
  72. Prezydent z wizytą w Lublińcu. prezydent.pl, 18 lutego 2011. [dostęp 18 lutego 2011].