Pasewalk

Pasewalk
Rynek
Herb Pasewalku
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Meklemburgia-Pomorze Przednie
Powierzchnia	54,99 km²
Wysokość	15 m n.p.m.
Populacja (31.12.2008) • liczba ludności • gęstość	11 545 210 os./km²
Nr kierunkowy	03973
Kod pocztowy	17309
Tablice rejestracyjne	UER
Podział miasta	2 dzielnice
Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego Pasewalk
Położenie na mapie Niemiec Pasewalk
53°30′N 14°00′E
Strona internetowa

Pasewalk (pol. hist. Pozdawilk, Pozdawołk, Poździewołk) – miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech, w powiecie Vorpommern-Greifswald, siedziba urzędu Uecker-Randow-Tal. Do 3 września 2011 siedziba powiatu Uecker-Randow. Do 3 października 1990, czyli do zjednoczenia Niemiec było położone w okręgu Neubrandenburg w NRD.

Powierzchnia miasta wynosi ok. 55 km², zamieszkuje je ok. 11 959 mieszkańców, gęstość zaludnienia 217 osoby/km². Kod samochodowy dla miasta i całego byłego powiatu Uecker-Randow to UER.
Pasewalk jest położony nad rzeką Uecker na południe od Puszczy Wkrzańskiej i oddalony jest o ok. 30 km od granicy z Polską w Lubieszynie. Miasto stanowi węzeł kolejowy na trasie Stralsund-Berlin i Hamburg-Szczecin, ze stacją Pasewalk.

Demografia

Rozwój demograficzny

Historia

Od początków osady do wojny trzydziestoletniej

Legenda głosi, że osadę założyli w VII–VIII wieku dwaj bracia – piraci, którzy znaleźli schronienie w trudno dostępnym miejscu przecięcia Wkry ze starym szlakiem handlowym. Autor annałów klasztoru Pegau, opisując historię rodziny Wiprechta Starszego, donosi o istnieniu grodu Posduwlc w kraju pomorskim (dokument datowany na rok 1029). Miejsca położenia grodu do dzisiaj nie udało się ustalić. Obok niego istniała osada słowiańska, wtedy już znacząca i zamożna, w której – jak donosi Wiprecht – można było zdobyć "niesłychanie bodatą zdobycz" (praedam incredibilem). W dokumentach średniowiecznych nazwa miasta pojawia się jako "Pozdewolk" (1177, 1178, 1216), "Posduwolc" (1195), "Pozwolc" (1241), "Poswalc" (1260, 1322) i "Poswalk" (1260, 1276, 1355). Pochodzi ona od słowiańskich słów poz (wał obronny) oraz volc (wilk) i oznacza tym samym "gród Wilka". Przydomek "Wilk" odnosi się najprawdopodobniej do księcia brandenburskiego Jarla Wolfa, który około 1000 założył tutaj kasztelanię, później jednak zmuszony został do jej opuszczenia. Nazwa Pasewalk w dzisiejszym brzmieniu pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 1240. Źródła pisane po raz pierwszy nazywają Pasewalk miastem (civitas) w 1276. Pewne jest jednak, że uzyskał on prawa miejskie już wcześniej, przypuszczalnie na początku lat pięćdziesiątych XIII wieku. Pasewalk od początku swego istnienia należał do Pomorza, jednak z uwagi na pograniczne położenie stanowił przedmiot sporów terytorialnych toczonych przez książąt pomorskich z margrabiami brandenburskimi. Nieraz też zmieniała się jego przynależność terytorialna. W 1214 margrabia brandenburski Albrecht II zdobył gród w Pasewalku, już jednak w tym samym roku Waldemar II odbił zajęte margrabiego grody (castra) Szczecin i Pasewalk. W 1250 – na mocy układu z Landin – Barnim I oddał Pasewalk pod panowanie brandenburskie. W 1354 miasto wróciło już na stałe w skład Pomorza. Do wzrostu jego znaczenia przyczyniło się położenie na szlaku handlowym z Magdeburga do Szczecina oraz nad rzeką Wkrą, którą w średniowieczu spławiano towary z Prenzlau do Zalewu Szczecińskiego. W 1272 sprowadzony został do Pasewalku zakon Domonikanów. W lutym 1367 miało miejsce zdarzenie, które zahamowało na wiele lat rozwój Pasewalku: zabity został przez mieszczan i publicznie spalony miejscowy ksiądz Zabel Schünemann, oskarżany przez radę miejską o malwersacje. W odpowiedzi papież obłożył miasto ekskomuniką.W 1373 ekskomunika została cofnięta, w zamin za co miasto zobowiązane zostało do ponoszenia ciężarów w naturze i pieniądzu na rzecz Stolicy Apostolskiej. Od obowiązku tego zwolniło się dopiero w 1532, wraz z przejściem na protestantyzm. W czasie wojny trzydziestoletniej, we wrześniu 1630, miasto zostało spustoszone i prawie całkowicie zniszczone przez wojska cesarskie. Na mocy pokoju westfalskiego włączone zostało w skład Pomorza Szwedzkiego.

XIX wiek

10 listopada 1862 na stację kolejową w Pasewalku wjechał pierwszy pociąg. W 1863 Pasewalk uzskał stałe połączenia kolejowe z Anklam i Szczecinem.

Zabytki

Miasto do dziś zachowało duże fragmenty murów (2,5 kilometra), dwie bramy miejskie oraz dwie wieże. Pierwsza brama, Mühlentor, powstała na przełomie XIV i XV wieku i wciąż pełni swoją funkcję. W drugiej, Prenzlauer Tor, znajduje się obecnie informacja miejska oraz niewielkie muzeum. Dwie wieże to Pulverturm oraz Kiek in de Mark.

Za najciekawszy zabytek sakralny uważany jest St. Marien Kirche - trzynawowa świątynia gotycka pochodząca z XIV wieku. W mieście znajduje się także kościół pod wezwaniem św. Mikołaja, który najprawdopodobniej powstał w XII wieku. W kolejnych wiekach był wielokrotnie przebudowywany. Najmłodszą pasewalcką świątynią jest kościół pw. św. Ottona z Bambergu. Zbudowany w 1885 roku, jest reprezentantem popularnego w końcu XIX w. neogotyku.

Herb

Herbem miasta są 3 głowy Gryfów na granatowym tle, symbolizujące czasy panowania książąt pomorskich z dynastii Gryfitów: Bogusława V, Barnima V i Warcisława V.

Miasta partnerskie

Miastami partnerskimi Pasewalku są:

• Halen, Belgia
• Norden, Dolna Saksonia
• Police, Polska

Znane osoby związane z miastem

• Petrus Edeling (ur. 1522 w Pasewalku, zm. 16. stycznia 1602 w Kołobrzegu) - teolog luterański, superintendent biskupstwa kamieńskiego.
• Erich Hamann (ur. 27 listopada 1944 w Pasewalku) – piłkarz, w latach 1969-1974 grający na pozycji lewego pomocnika w reprezentacji NRD w piłce nożnej.
• Adolf Hitler - przebywał w 1918 r. przez około sześć miesiecy w wojskowym szpitalu w Pasewalku po czasowym oślepieniu gazem.
• Paul Holz - rysownik niemiecki, urodzony w 1883 r. w Riesenbrück koło Pasewalku.
• Georg von Kameke - (ur. 30 czerwca 1817 w Pasewalku, zm. 12 października 1893 w Berlinie) - pruski generał piechoty.
• Rainer Knaak (ur. 16 marca 1953 w Pasewalku) – niemiecki szachista, arcymistrz od 1975 roku.
• Oskar Picht (ur. 27 maja 1871 w Pasewalku; zm. 15 sierpnia 1945 w Poczdamie) - wynalazca maszyny do pisania alfabetem Braille'a.

Bibliografia

• Eduard Hellmuth Freyberg: Geschichte der Stadt Pasewalk von der ältesten bis auf die neuste Zeit, Pasewalk 1847.
• Kurt Haase: Pasewalk als Garnisonstadt, Husum 1982.
• Friedrich Haut: Pasewalk in der Geschichte, Pasewalk 2004 [1]
• J. Jednacz, Pasewalk czyli mury i kościoły, "Histmag.org", 25 września 2009.
• Carsten Plötz: Pasewalk 1848-1945. Ein Jahrhundert Stadtgeschichte, Verlag Dr. Helmut Maaß, Pasewalk 2005, ISBN 3-938525-01-0.

Linki zewnętrzne

• J. Jednacz, Pasewalk czyli mury i kościoły, "Histmag.org", 25 września 2009.