Pasewalk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pasewalk
Rynek, St. Marien
Rynek, St. Marien
Herb
Herb Pasewalku
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Meklemburgia-Pomorze Przednie
Powierzchnia 54,99 km²
Wysokość 15 m n.p.m.
Populacja (31.12.2008)
• liczba ludności
• gęstość

11 545
210 os./km²
Nr kierunkowy 03973
Kod pocztowy 17309
Tablice rejestracyjne UER
Podział miasta 2 dzielnice
Położenie na mapie Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Mapa lokalizacyjna Meklemburgii-Pomorza Przedniego
Pasewalk
Pasewalk
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Pasewalk
Pasewalk
Ziemia 53°30′N 14°00′E/53,500000 14,000000Na mapach: 53°30′N 14°00′E/53,500000 14,000000
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Pasewalk – miasto w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech, w powiecie Vorpommern-Greifswald, siedziba Związku Gmin Uecker-Randow-Tal. Do 3 września 2011 siedziba powiatu Uecker-Randow. Wcześniej, za czasów NRD, miasto znajdowało się w granicach okręgu Neubrandenburg.

Powierzchnia miasta wynosi ok. 55 km², zamieszkuje je ok. 11 959 mieszkańców, natomiast gęstość zaludnienia wynosi 217 osoby/km². Kod samochodowy dla miasta i całego byłego powiatu Uecker-Randow to UER.
Pasewalk jest położony nad rzeką Wkrą na południe od Puszczy Wkrzańskiej i oddalony jest o ok. 30 km od granicy z Polską w Lubieszynie. Miasto stanowi węzeł kolejowy na trasie Stralsund-Berlin i Hamburg-Szczecin, ze stacją Pasewalk.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój demograficzny[1][2][edytuj | edytuj kod]

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

W dokumentach średniowiecznych nazwa miasta pojawia się jako Pozdewolk (1177, 1178, 1216), Posduwolc (1195), Pozwolc (1241), Poswalc (1260, 1322) i Poswalk (1260, 1276, 1355). Pochodzi ona od słowiańskich słów poz (wał obronny)[potrzebne źródło] oraz volc (wilk) i oznacza tym samym „gród Wilka”. Przydomek Wilk odnosi się najprawdopodobniej do księcia brandenburskiego Jarla Wolfa, który około 1000 założył tutaj kasztelanię, później jednak zmuszony został do jej opuszczenia. Nazwa Pasewalk w dzisiejszym brzmieniu pojawia się po raz pierwszy w dokumencie z 1240. W języku polskim słowiańska nazwa miasta rekonstruowana jest jako Pozdawilk[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pasewalk ca. 1615
Mühlentor (Brama Młyńska)

Od początków osady do wojny trzydziestoletniej[edytuj | edytuj kod]

Legenda głosi, że osadę założyli w VII–VIII wieku dwaj bracia – piraci, którzy znaleźli schronienie w trudno dostępnym miejscu przecięcia Wkry ze starym szlakiem handlowym[4]. Autor annałów klasztoru Pegau, opisując historię rodziny Wiprechta Starszego, donosi o istnieniu grodu Posduwlc w kraju pomorskim (dokument datowany na rok 1029). Miejsca położenia grodu do dzisiaj nie udało się ustalić. Obok niego istniała osada słowiańska, wtedy już znacząca i zamożna, w której – jak donosi Wiprecht – można było zdobyć "niesłychanie bodatą zdobycz" (praedam incredibilem). Źródła pisane po raz pierwszy nazywają Pasewalk miastem (civitas) w 1276. Pewne jest jednak, że uzyskał on prawa miejskie już wcześniej, przypuszczalnie na początku lat pięćdziesiątych XIII wieku. Pasewalk od początku swego istnienia należał do Pomorza, jednak z uwagi na pograniczne położenie stanowił przedmiot sporów terytorialnych toczonych przez książąt pomorskich z margrabiami brandenburskimi. Nieraz też zmieniała się jego przynależność terytorialna. W 1214 margrabia brandenburski Albrecht II zdobył gród w Pasewalku, już jednak w tym samym roku Waldemar II odbił zajęte margrabiego grody (castra) Szczecin i Pasewalk[5]. W 1250 – na mocy układu z Landin – Barnim I oddał Pasewalk pod panowanie brandenburskie. W 1354 miasto wróciło już na stałe w skład Pomorza. Do wzrostu jego znaczenia przyczyniło się położenie na szlaku handlowym z Magdeburga do Szczecina oraz nad rzeką Wkrą, którą w średniowieczu spławiano towary z Prenzlau do Zalewu Szczecińskiego. W 1272 sprowadzony został do Pasewalku zakon Dominikanów. W lutym 1367 miało miejsce zdarzenie, które zahamowało na wiele lat rozwój Pasewalku: zabity został przez mieszczan i publicznie spalony miejscowy ksiądz Zabel Schünemann, oskarżany przez radę miejską o malwersacje. W odpowiedzi papież obłożył miasto ekskomuniką. W 1373 ekskomunika została cofnięta, w zamian za co miasto zobowiązane zostało do ponoszenia ciężarów w naturze i pieniądzu na rzecz Stolicy Apostolskiej. Od obowiązku tego zwolniło się dopiero w 1532, wraz z przejściem na protestantyzm. W czasie wojny trzydziestoletniej, we wrześniu 1630, miasto zostało spustoszone i prawie całkowicie zniszczone przez wojska cesarskie. Na mocy pokoju westfalskiego włączone zostało w skład Pomorza Szwedzkiego.

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

10 listopada 1862 na stację kolejową w Pasewalku wjechał pierwszy pociąg. W 1863 Pasewalk uzskał stałe połączenia kolejowe z Anklam i Szczecinem.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Miasto bronione w 1945 uległo znacznym zniszczeniom.

Zabytki[6][edytuj | edytuj kod]

Miasto do dziś zachowało duże fragmenty murów (2,5 kilometra), dwie bramy miejskie oraz dwie wieże. Pierwsza brama, Mühlentor, powstała na przełomie XIV i XV wieku i wciąż pełni swoją funkcję. W drugiej, Prenzlauer Tor, znajduje się obecnie informacja miejska oraz niewielkie muzeum. Dwie wieże to Pulverturm (Wieża Prochowa) oraz Kiek in de Mark (Patrz w Marchię - od konieczności zachowywania czujności przed możliwymi najazdami brandenburskimi).

Za najciekawszy zabytek sakralny uważany jest St. Marien Kirche - trzynawowa świątynia gotycka pochodząca z XIV wieku. W mieście znajduje się także kościół pod wezwaniem św. Mikołaja, który najprawdopodobniej powstał w XII wieku. W kolejnych wiekach był wielokrotnie przebudowywany. Najmłodszą pasewalską świątynią jest kościół pw. św. Ottona z Bambergu. Zbudowany w 1885 roku, jest reprezentantem popularnego w końcu XIX w. neogotyku.

Herb[edytuj | edytuj kod]

Herbem miasta są 3 głowy Gryfów na granatowym tle, symbolizujące czasy panowania książąt pomorskich z dynastii Gryfitów: Bogusława V, Barnima V i Warcisława V.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miastami partnerskimi Pasewalku są:

Znane osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Carsten Plötz: Pasewalk 1848-1945. Ein Jahrhundert Stadtgeschichte, s. 112.
  2. G. Kratz: Die Städte der Provinz Pommern: Abriß ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden, Berlin 1865, s. 291.
  3. ks. Stanisław Kozierowski: Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. T. Zeszyt IIA. Poznań: 1937.
  4. C. Plötz: Pasewalk 1848-1945 (...), s. 11.
  5. Ex Annalibus Waldemarianis et Vitescolensibus, ediert von Geirg Waitz, in MGH SS 29, Hannover 1892, s. 180.
  6. J. Jednacz, Pasewalk czyli mury i kościoły, "Histmag.org", 25 września 2009.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Eduard Hellmuth Freyberg: Geschichte der Stadt Pasewalk von der ältesten bis auf die neuste Zeit, Pasewalk 1847.
  • Kurt Haase: Pasewalk als Garnisonstadt, Husum 1982.
  • Friedrich Haut: Pasewalk in der Geschichte, Pasewalk 2004 [1]
  • J. Jednacz, Pasewalk czyli mury i kościoły, "Histmag.org", 25 września 2009.
  • Carsten Plötz: Pasewalk 1848-1945. Ein Jahrhundert Stadtgeschichte, Verlag Dr. Helmut Maaß, Pasewalk 2005, ISBN 3-938525-01-0.
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]