Poczdam

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Potsdam”. Zobacz też: inne znaczenia
Poczdam
Potsdam
Widok ogólny na Poczdam
Widok ogólny na Poczdam
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Brandenburgia
Burmistrz Jann Jakobs
Powierzchnia 187,27 km²
Populacja 
• liczba ludności
• gęstość

158 902 (31.12.2011)
849 os./km²
Tablice rejestracyjne P
Plan
Plan
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa lokalizacyjna Brandenburgii
PoczdamPotsdam
Poczdam
Potsdam
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
PoczdamPotsdam
Poczdam
Potsdam
Ziemia 52°24′N 13°04′E/52,400000 13,066667Na mapach: 52°24′N 13°04′E/52,400000 13,066667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Poczdam w Wikisłowniku
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Poczdam (niem. Potsdam, dolnołuż. Podstupim, pol. hist. Postąpin[1] i Podstąpin[2]) – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Miasto znane jest głównie ze swoich bardzo cennych zespołów zabytkowych, głównie z zespołu parkowo-pałacowego Sanssouci, wybudowanego w XVIII wieku przez Fryderyka II Wielkiego, który od 1990 r. znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO[3].

Od połowy XIX wieku Poczdam rozwijał się jako centrum kulturalno-naukowe. Obecnie miasto jest jednym ze znaczących ośrodków akademickich we wschodnich Niemczech. Działają tu 3 wyższe uczelnie publiczne oraz ponad 30 instytutów badawczych. Około 15% mieszkańców stanowią studenci – m.in. Uniwersytetu w Poczdamie. W mieście znajduje się najstarsze na świecie studio filmowe Babelsberg, będące siedzibą wytwórni filmowej Universum Film AG[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Poczdam leży na południowy zachód od Berlina, z którym graniczy, znajdując się w środkowym biegu rzeki Haweli. W środowisko naturalnym miasta dominują lasy oraz jeziora, z których największymi są: Templiner oraz Schwielow. Charakterystycznym widokiem są szerokie równiny i wzgórza morenowe. Najwyższym wzniesieniem w Poczdamie jest Kleiner Ravensberg, liczący 114,2 m n.p.m. Z kolei najniższy punkt miasta znajduje się w jego centrum nad brzegiem Haweli i liczy 29 m n.p.m. 75% powierzchni miasta stanowi zieleń, w tym lasy i parki, z kolei grunty rolne stanowią 25%.[5]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Poczdam graniczy z następującymi gminami licząc od północy: Berlinem, Stahnsdorfem, Nuthetalem, Michendorfem, Schwielowsee, Werder (Havel) (wszystkie należą do powiatu Potsdam-Mittelmark), Chyżynem, Wustermarkiem i Dallgow-Döberitzem (wszystkie pozostałe z Powiatu Havelland).

Dzielnice i osiedla miasta[edytuj | edytuj kod]

Do najstarszych dzielnic będących w granicach miasta przed 1945 r. należą: śródmieście (Innenstadt lub Altstadt), przedmieścia: zachodnie i północne (Westliche und Nördliche Vorstadt), Poczdam Północny (Potsdam-Nord) i Południowy (Potsdam-Süd), Babelsberg, Drewitz, Stern oraz Kirchsteigfeld[6]. Po 1990 r. miało miejsce rozszerzenie granic administracyjnych Poczdamu poprzez przyłączenie sąsiednich miejscowości, położony na zachodzie i północy: Eiche, Fahrland, Golm, Groß-Glienicke, Grube, Marquardt, Neu Fahrland, Satzkorn i jako ostatnie w 2003 r. – Uetz-Paaren.

Osiedla na północy Osiedla na południu Dzielnice

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Templiner

Poczdam leży w strefie klimatu umiarkowanego, w którym swoje wpływy zaznaczają klimat atlantycki oraz umiarkowany. Takie ekstremalne zjawiska pogodowe jak: huragany, śnieżyce i gradobicie występują tu niezwykle rzadko.

Amplituda rocznych temperatur jest podobna do średniej krajowej. Sezonowe wahania temperatury są mniejsze niż zwykle w klimacie kontynentalnym, ale wyższe niż w klimacie morskim, charakterystycznym dla regionów przybrzeżnych. Opad jest stosunkowo niski i wynosi 590 mm w skali rocznej. Dla porównania w Barcelonie wynosi on tak samo – 590 mm, a w Monachium 1000 mm.

Zmiany klimatyczne w Poczdamie są analizowane od około 1874 r., to jest od czasu zainstalowania na wzniesieniu Telegrafenberg Instytutu Badawczego ds. Zmian Klimatycznych (Institut für Klimafolgenforschung), który prognozuje, że w ciągu najbliższych kilku dekad dojdzie do wzrostu średniej temperatur oraz spadku opadów w całej Brandenburgii[7].

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb[edytuj | edytuj kod]

Herb miasta został przyjęty przez radę miejską 27 kwietnia 1994 r. Przedstawia on czerwonego orła spoglądającego w lewą stronę z czarnymi szponami na złotym polu. Tarcza herbową wieńczy corona muralis[8]. Herb wzorowany jest na herbie Marchii Brandenburskiej, używanym od XII w. przez dynastię askańską, przedstawiającego czerwonego orła w pozycji szykującego się do lotu z rozprostowanymi skrzydłami i spoglądającego w lewo. Obecnie używany herb został zaprojektowany w 1957 r. przez Wernera Nerlicha, dyrektora Wyższej Szkoły Zawodowej Reklamy i Projektowania w Berlinie (Fachhochschule für Werbung und Gestaltung Berlin). Najstarszy zachowany wizerunek herbu pochodzi z czasów średniowiecza i występuje w 1450 r. na oficjalnej pieczęci miasta. W 1660 r. zmieniono tło herbu z białego na złote.

Flaga[edytuj | edytuj kod]

Flaga miasta przedstawia prostokąt podzielony na dwa poziome pasy. U góry znajduje się kolor czerwony, zaś u dołu kolor żółty. Na środku znajduje się tarcza z herbem miasta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta i wieki średnie[edytuj | edytuj kod]

Dokument Ottona III z 993 roku

Obszar na którym położony jest dzisiejszy Poczdam był zamieszkiwany przez człowieka prawdopodobnie od epoki brązu. Od VII w. tereny te były zasiedlane przez plemiona Słowian zachodnich. W VIII w. Hawelanie posiadali na obszarze obecnej Brandenburgii 14 grodów, w tym w Poczdamie.

Pierwsza wzmianka źródłowa pochodzi z 3 lipca 993 r. z dokumentu cesarza Ottona III do opactwa w Quedlinburgu. Wymieniana jest tam osada nosząca nazwę Podstąpin (Poztupimi)[9]. Nazwa ta pochodzi zapewne od słów słowiańskich: pod dubimi, które oznaczać miały, iż osada leży wśród dębów[10]. Do dnia dzisiejszego ta pierwotna nazwa zachowała się w języku dolnołużyckim i brzmi Podstupim.

W połowie XII w. władca Saksonii Albrecht Niedźwiedź zorganizował krucjatę połabską w czasie której podbił tereny należące do plemion Słowian zachodnich, tworząc na ich miejscu Marchię Brandenburską, będącą częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W miejscu dawnego grodu zbudowano murowany zamek w pobliżu którego założono osadę pod nazwą Postamp, która po raz pierwszy jest wzmiankowana w 1317 r. W 1345 r. otrzymała ona prawa miejskie. Pozostawało ono małym ośrodkiem handlowym wschodnich Niemiec[11].

Od 1416 r. do zakończenia I wojny światowej i upadku monarchii w Prusach Poczdam znajdował się w rękach dynastii Hohenzollernów. Miasto było niszczone podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) oraz przez dwa wielkie pożary.

Rezydencja władców i rozwój miasta[edytuj | edytuj kod]

Edykt Poczdamski z 1685 r. – gwarantował po raz pierwszy od czasów wojny trzydziestoletniej wolność religijną na terenie Prus

Prawdziwym przełomem w historii Poczdamu było objęcie władzy w Prusach przez Fryderyka Wilhelma I Hohenzollerna zwanego Wielkim Elektorem (1640-1688), który zapoczątkował rządy absolutystyczne. Zdecydował się on na utworzenie w Poczdamie swojej drugiej po Berlinie oficjalnej rezydencji, przebudowując na ten cel pałac miejski oraz nabywając nowe majątki ziemskie w jego pobliżu. Realizację tego planu rozpoczęto w 1660 r.

W celu pozyskania nowych osadników wydał w 1685 r. Edykt poczdamski, gwarantujący swobodę wyznania na terytorium jego państwa. Pozwoliło to na ściągnięcie ok. 20 tysięcy imigrantów z Francji, wyznających kalwinizm tzw. Hugenotów, którzy odznaczając się wysoką wiedzą przyczynili się nie tylko do rozwoju miasta, lecz całego państwa pruskiego.

Pod rządami jego wnuka Fryderyka Wilhelma I Króla Sierżanta (1713-1740) miasto miało stać się ważnym ośrodkiem wojskowym monarchii, w którym ulokowane nowe garnizony wojskowe, co spowodowało konieczność jego rozbudowy o nowe domy mieszkalne. W tym czasie powstały również dwa kościoły garnizonowe: św. Mikołaja (St. Nikolaikirche) i św. Ducha (Heilig-Geist-Kirche), które od tej pory dominowy w architekturze miasta. Utworzono także sierociniec, w którym dzieci znajdowały się pod opieką wojskowych, przechodząc z czasem w szeregi armii. W 1720 r. Rosja i Prusy zawarły traktat w Poczdamie, w którym zobowiązały się do prowadzenia wspólnej polityki wobec I Rzeczypospolitej oraz do utrzymania jej istniejącego ustroju, czyli wolnej elekcji i liberum veto.

Fryderyk II Wielki – inicjator wielkiej przebudowy Poczdamu w połowie XVIII w

Jego syn Fryderyk II Wielki (1740-1786) należący do czołowych władców absolutyzmu oświeconego, doprowadził do reformy państwa. Zdecydował się na całkowitą przebudowę wyglądu ulic i placów miasta. Z jego rozkazu przeprojektowano całkowicie wiele budowli, w tym na Starym Rynku (Alter Markt) nadając im fasadom barokowe elewacje. Przekształcił park Sanssouci w swoją letnią rezydencję w 1745 r., po przebudowie dokonanej przez Georga Wenzlausa von Knobelsdorffa.

W październiku 1806 r. Poczdam został zajęty przez wojska francuskie, którymi osobiście dowodził Napoleon Bonaparte. Odwiedził on przy tym grób Fryderyka II w kościele garnizonowym. Okupacja francuska przyczyniła się do dalszych reform państwa. W 1815 r. Poczdam został stolicą prowincji brandenburskiej. W 1838 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem.

W połowie XIX w. doszło do zwiększenia się napięć w społeczeństwach europejskich przeciwko dotychczasowym ustrojom politycznym. Pierwsze wystąpienia ludności w tzw. Wiośnie Ludów miały miejsce w Wiedniu i Berlinie (Rewolucja marcowa). W ich efekcie król Fryderyk Wilhelm IV zdecydował się przenieść do rzekomo bardziej pokojowo nastawionego Poczdamu, gdzie również doszło do rozruchów zbuntowanych żołnierzy, które zostały krwawo stłumione[12]. Po zdławieniu zamieszek za główny cel władze postawiły sobie pacyfikację nastrojów i przywrócenie starej struktury władzy. W tym czasie nie powstało w mieście żadnych imponujących budowli. Wyjątek stanowił kościół katolicki św. Piotra i Pawła. W 1911 r. założono w dzielnicy Babelsberg pierwszą w Niemczech i na świecie wytwórnię filmową Babelsberg.

W 1914 r. ostatni król Prus i cesarz niemiecki Wilhelm II Hohenzollern ogłosił w Nowym Pałacu deklarację wojny przeciwko Entencie. Po jej zakończeniu i rewolucji listopadowej w 1918 r. Niemcy zostały proklamowane republiką, a sam Wilhelm II udał się na emigrację do Holandii. Poczdam tym samym stracił status oficjalnej rezydencji królewskiej[13].

Czasy Republiki Weimarskiej i III Rzeszy[edytuj | edytuj kod]

5 Marek niemieckich z 1934 r z widokiem na Kościół Garnizonowy

Upadek monarchii Hohenzollernów zapoczątkował nowy okres w dziejach Niemiec, który odznaczał się wyjątkową niestabilnością polityczna oraz wzrostem wpływów skrajnych ugrupowań politycznych. 15 marca 1933 r. w Poczdamie miała miejsce proklamacja powstania III Rzeszy przez Adolfa Hitlera. 21 marca w poczdamskim kościele garnizonowym odbyło się posiedzenie Reichstagu bez udziału socjaldemokratów i komunistów[14], transmitowane przez radio na całe Niemcy, na którym prezydent Paul von Hindenburg powierzył przywódcy NSDAP misje utworzenia nowego rządu.

W końcowej fazie II wojny światowej Poczdam był kilkakrotnie bombardowany przez samoloty alianckie. Szczególnie dotkliwy był nalot z 14 kwietnia 1945 r. W ich wyniku zniszczeniu uległa znaczna cześć miasta, w tym zabytkowe śródmieście. 27 kwietnia 1945 r. do Poczdamu wkroczyła Armia Czerwona, co oznaczało koniec działań wojennych dla miasta.

W podzielonych Niemczech[edytuj | edytuj kod]

Most Glienicke – miejsce wymiany szpiegów między NRD a Berlinem Zachodnim

W sierpniu 1945 odbyła się w Poczdamie, w pałacu Cecilienhof konferencja Wielkiej Trójki kończąca II wojnę światową.

W latach 1947-1952 Poczdam był stolicą nowo utworzonego landu Brandenburgia, a po jego likwidacji przez władze NRD w 1952 r. siedzibą okręgu Potsdam[15]. Komunistyczne władze NRD miały ambiwalentny stosunek do dziedzictwa historycznego Poczdamu. Z jednej strony uznawano je za dumę narodową i osiągnięcia kulturalne narodu niemieckiego, z drugiej strony świadczyły one o jego militarnej i imperialistycznej przeszłości od której się odcinano. W 1951 r. utworzono pierwszą państwową wyższą uczelnię – Wyższą Szkołę Pedagogiczną im. Karla Liebknechta (Pädagogische Hochschule Karl Liebknecht). Ze względu na poważne braki mieszkaniowe zdecydowano się na budowę nowych osiedli mieszkaniowych w południowej części miasta.

Wraz z utworzeniem NRD i RFN rozpoczęła się blokada Berlina Zachodniego, która nasiliła się po 1961 r., tj. wybudowaniu Muru Berlińskiego. W czasie zimnej wojny przejście w pobliżu Mostu Glienicke (Glienicker Brücke) używane było do wymiany szpiegów.

Zjednoczenie i stolica kraju związkowego[edytuj | edytuj kod]

Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 i utworzeniu kraju związkowego Brandenburgia Poczdam został jego stolicą. Pojawiło się kilka koncepcji rewitalizacji zabytkowego centrum miasta oraz odbudowy kościoła garnizonowego. Już w 1990 r. spora część krajobrazu kulturowego miasta została wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. W 1993 r. hucznie obchodzono 1000-lecie miasta. Poczdam zgłosił swoja kandydaturę do prestiżowego tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2010 r., jednak przegrał z Essen.

Rozwój terytorialny miasta na przestrzeni wieków[edytuj | edytuj kod]

Poczdam w XVIII w. – litografia

Do końca XIX w. Poczdam był stosunkowo niewielkim miastem. Składał się on ze: śródmieścia, czyli Potsdam-Innenstadt oraz pięciu przedmieść (Vorstadt): Teltower, Brandenburger, Berliner, Jäger i Nauener. Wzrost liczby ludności spowodował przyłączenie sąsiednich miejscowości i tak jego powierzchnia wzrosła z 8,93 w 1836 r. do 13,5 km² w 1905 r. W 1928 r. park Sanssouci i pałace królewskie wraz z dużą częścią wyspy Tornow (dziś Hermannswerder), jak również sześć osiedli wraz z Brauhaus i Telegrafenberg zostały włączone do obszaru miasta, który wynosił już 32,06 km². W 1935 r. jego obszar powiększono o Bornim, Bornstedt, Eiche i Nedlitz, a 1939 r. o przemysłowe miasteczko Babelsberg i pobliskie wioski. Na krótko w latach 1952-2003 część z nich uzyskała samodzielność w ramach reformy administracyjnej w NRD, po czym w większości wróciły do miasta.

Data Przyłączone miejscowości
1 kwietnia 1926 dobra ziemskie Plantagenhaus, Potsdam-Gut i Tornow z powiatu Zauch-Belzig
1 sierpnia 1935 Bornim, Bornstedt, Eiche i Nedlitz
1 kwietnia 1939 Babelsberg, Drewitz, Bergholz-Rehbrücke (należy obecnie do gminy Nuthetal), Geltow (obecnie część gminy Schwielowsee), Wildpark-West (obecnie część Schwielowsee), Golm, Grube, Schlänitzsee, Nattwerder, Fahrland, Neu Fahrland, Krampnitz i Sacrow
11 czerwca 1950 Wilhelmshorst (obecnie w gminie Michendorf)
5 grudnia 1993 Eiche und Grube (z Nattwerder i Schlänitzsee)
26 października 2003 Fahrland (z Kartzow i Krampnitz), Golm, Groß Glienicke, Marquardt, Neu Fahrland, Satzkorn i Uetz-Paaren

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności Poczdamu od XVI wieku

Poczdam od pierwszej wzmianki historycznej w X w. do okresu nowożytnego pozostawał małym miasteczkiem z niewielką liczbą ludności. W wyniku działań wojennych w czasie wojny trzydziestoletniej i związanego z nimi głodu liczba mieszkańców spadła do zaledwie 700 w 1660 r. W XVIII i XIX w. wraz z rozwojem miasta rosła jego liczba ludności osiągając w 1900 r. liczbę 60 tysięcy. Po przyłączeniu nowych dzielnic 1 kwietnia 1939 r. liczba mieszkańców wzrosła o dodatkowe 30 tysięcy. W czasie II wojny światowej liczba mieszkańców ponownie spadła. W ciągu kolejnych kilkunastu lat udało się zwiększyć liczbę mieszkańców.

Od czasu zjednoczenia Niemiec w 1990 r. liczba mieszkańców spadła do 130 tys. w 1999 r. Od 2000 r. obserwuje się stały napływ ludności w wyniku imigracji i przyłączenia nowych obszarów. Obecnie szacuje się, że rocznie przybywa ok. 1500 nowych mieszkańców[16]. Demografię miasta cechuje wyjątkowo wysoki wskaźnik urodzeń i niski śmiertelności. W 2004 r. Poczdam odnotował najwyższy przyrost naturalny ze wszystkich stolic krajów związkowych. Na początku 2008 r. liczba ludności przekroczyła 150 tysięcy, co przyjęła z zadowoleniem tutejsza rada miejska, która przyjęła prognozę, iż do 2020 r. liczba mieszkańców będzie wynosiła ok. 164, 5 tysiąca[17].

Oprócz stale zameldowanych mieszkańców w mieście żyje obecnie ok. 7000 osób, które posiadają w Poczdamie drugie miejsce zameldowania[18]. Średnia wieku mieszkańców wynosi 41,2 roku, co za Moguncją (41,0) i Kilonią (41,1) stanowi trzecią pod względem młodości ludności, populację w Niemczech. Cudzoziemcy stanowią 4,5% mieszkańców, co daje liczbę ok. 6 000. Są to głównie obywatele krajów z Europy Wschodniej i Środkowej[19].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Kościół ewangelicki św. Mikołaja na Starym Rynku.

Chrześcijaństwo na terenie Poczdamu charakteryzuje się współistnieniem wielu wspólnot wyznaniowych. Poczdam początkowo należał do parafii katolickiej w Spandau, które z kolei od 949 r. wchodziło w skład diecezji brandenburskiej. W 1541 r. elektor brandenburski doprowadził do sekularyzacji Kościoła katolickiego na terenie swojego władztwa i postępując z nauki reformatorów wprowadził wyznanie luterańskie jako jedyne w Brandenburgii. Od 1723 r. w życiu miasta obecna była wspólnota hugenotów, którzy posiadali jedną wspólnotę z siedzibą w kościele francuskim.

Kościół francuski jest wyrazem tolerancji religijnej w Prusach w XVIII w.

W 1817 r. doszło w Prusach do zawarcia unii między wyznaniami ewangelickimi, w wyniku której powstał Kościół ewangelicko-unijny, którego głową był każdorazowy władca pruski. Po upadku monarchii w 1918 r. przekształcił się on w Kościół Ewangelicki Starej Unii Pruskiej (Evangelische Kirche der Altpreußischen Union), a następnie po zakończeniu II wojny światowej, w 1947 r. w Kościół Ewangelicki Berlińsko-Brandenburski (Evangelische Kirche in Berlin-Brandenburg). W 2004 r. dołączyły do niego parafie z Kościoła Ewangelickiego śląskich Górnych Łużyc (Evangelische Kirche der schlesischen Oberlausitz), tworząc wspólny Kościół Ewangelicki Berlina, Brandenburgii i śląskich Górnych Łużyc (Evangelische Kirche in Berlin-Brandenburg-schlesische Oberlausitz).

W Poczdamie jako mieście garnizonowym od XVIII w. byli obecni katolicy. W 1868 r. powstał kościół św. Piotra i Pawła. W 1821 r. utworzono dla katolików w Brandenburgii Delegaturę książęco-biskupią Brandenburgii i Pomorza (Fürstbischöfliche Delegatur für Brandenburg und Pommern), którą w 1930 r. przekształcono w pełnoprawną diecezje berlińską, wchodzącą w skład metropolii wrocławskiej. Po II wojnie światowej została ona podporządkowana bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. W 1994 r. po zjednoczeniu została wyniesiona do rangi metropolii, do której należy poczdamska parafia katolicka.

Istnieje też kilka niezależnych Kościołów takich jak Ewangelicka Jednota Braterska, która posiada duszpasterstwo na terenie miasta. Obecnie Poczdam zamieszkuje ponad 30 tysięcy ewangelików, reprezentujących 20% ogólnej populacji. Spośród nich około 25 000 należy do 22 protestanckich wspólnot. 5000 mieszkańców należy do dwóch parafii katolickich działających na terenie miasta[20].

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Meczet zbudowany w 1841 r. był i jest w rzeczywistości wodociągiem

Na obszarze Poczdamu działają obecnie dwie gminy żydowskie. Jedna z nich podlega pod Radę Centralna Żydów w Niemczech, a druga nadzorowana jest przez rabina ruchu Chabad-Lubavitch i liczy ok. 350 członków. ponadto w Poczdamie mieści się jedyne w Niemczech seminarium dla rabinów. Stara Synagoga została splądrowana w 1938 r. podczas nocy kryształowej, jednak nie została zniszczona przez nazistów. W 1945 r. uległa destrukcji w wyniku nalotów alianckich. Od tego czasu pojawiają się głosy nad budową nowego miejsca modlitw. Jako miejsce jej lokalizacji od 2007 r. wymienia się działkę budowlana przy Schloßstrasse, w miejscu gdzie obecnie znajduje się biurowiec z czasów NRD[21].

Inne wyznania[edytuj | edytuj kod]

Obecnie prawie 80% mieszkańców miasta nie należy do żadnego związku wyznaniowego. Odsetek ten znacznie wzrósł w czasach NRD. Tak jak w większości miast nowych landów na wschodzie nie ma danych szacunkowych na temat liczby osób wyznających islam czy buddyzm. W Poczdamie powstał pierwszy meczet na terenie Prus, który został tu postawiony w pierwszej połowie XVIII w. z rozkazu króla Fryderyka II Wielkiego dla żołnierzy z jego gwardii pochodzenia tureckiego.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Stary Ratusz w centrum miasta
Stadthaus w Poczdamie – siedziba rady miejskiej

Na czele miasta od 1345 r. stał urzędnik zwany konsulem, a od 1450 r. burmistrzem. Rada miejska istnieje w mieście od 1465 r. W XVI i XVII w. liczyła ona pięciu rajców, w tym burmistrza. Silny wpływ na radę miejską miał zawsze władca pruski. Od 1722 r. w skład magistratu Starego i Nowego Miasta wchodził sędzia oraz dyrektor miasta jako jego zarządca. W 1809 r. Poczdam otrzymał status powiatu miejskiego, którego władzą ustawodawczą była wybieralna rada miejska na czele z nadburmistrzem. W czasach III Rzeszy wszyscy członkowie rady i magistratu wywodzili się z NSDAP. Po zakończeniu II wojny światowej w radzieckiej strefie okupacyjnej odtworzono radę miejską na czele której stał burmistrz. Członkami rady byli wyłącznie ludzie z listy Frontu Narodowego.

Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 r., Rada Miasta ponownie wybierana jest w sposób demokratyczny w wyborach bezpośrednich, równych i tajnych. Istnieje pluralizm polityczny. Liczy 56 radnych. Jest ona głównym organem miasta i reprezentuje jego obywateli. Obecna Rada Miejska została wybrana we wrześniu 2008 r. Od 1990 r. mieszkańcy mają prawo bezpośredniego wyboru nadburmistrza.

W skład rady miejskiej wchodzą przedstawiciele następujących ugrupowań[22]: Lewica – 17 radnych, SPD – 15, CDU – 7, Związek 90/Zieloni – 5, FDP – 3, FAMILIE – 2, BürgerBündnis e. V. – 2, Aktionsbündnis N/W – 1, DVU – 1, bezpartyjni – 3.

Ostatnie wybory nadburmistrza miały miejsce w 2002 r. Żaden z kandydatów nie mógł wygrać bezwzględną większością głosów. W związku z tym odbyła się II tura wyborów pomiędzy Jannem Jakobsem (SPD) a Hansem-Jürgenem Scharfenbergiem (PDS). Ostatecznie wybory wygrał niewielką większością głosów Jakobs. Władzę w mieście sprawuje koalicja SPD z CDU, Związkiem 90/Zielonymi i Aktionsbündnis N/W.

Nadburmistrzowie
(Oberbürgermeister)
1809–1945
Nadburmistrzowie
(Oberbürgermeister)
od 1945 roku
Przewodniczący Rady Miasta
(Vorsitzender der Stadtverordnetenversammlung)
1809–1821 Jakob Brunner 1945: dr Friedrich Bestehorn 1990–1993: dr Helmut Przybilski (SPD)
1821–1844: Wilhelm St. Paul 1945: Heinz Zahn 1994–2008: Birgit Müller (Die Linke)
1844–1848: Wilhelm Krüger 1945–1950: Walter Paul[23] od 2008: Peter Schüler (Związek 90/Zieloni)
1848–1851: B. Gobbin 1951–1957: Kurt Promitz
1851–1878: Alexander Beyer 1957–1961: Wilhelm Rescher
1878–1897: Reinhold Boie SED)
1897–1905: Richard Jaehne 1984–1989: Wilfried Seidel
1906–1923: Kurt Vosberg 1989–1990: Manfred Bille
1924–1934: dr Arno Rauscher 1990–1998: dr Horst Gramlich (SPD)
1934–1945: Hans Friedrichs (NSDAP) 1998–2002: Matthias Platzeck (SPD)
od 2002: Jann Jakobs (SPD)

W Poczdamie swoją siedzibę ma rząd kraju związkowego Brandenburgia w dzielnicy Babelsberg oraz Landtag Brandenburgii (parlament krajowy).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Problemy lokalne[edytuj | edytuj kod]

Widok na prace archeologiczne na miejscu w którym rozpocznie się odbudowa Pałacu Miejskiego

Przedmiotem długoletnich dyskusji i sporów jest kwestia rewitalizacji zabytkowego centrum miasta, a w szczególności odbudowy zniszczonych podczas II wojny światowej zabytków. Po 1990 r. zrealizowano na obszarze Poczdamu kilka dużych projektów budowlanych, w tym wybudowano nowy dworzec kolejowy z galerią handlową, jednak były to bardzo kontrowersyjne budowle ze względu na ich lokalizację oraz architekturę.

Obecnie spory wzbudza kwestia odbudowy Pałacu Miejskiego na Starym Rynku, którą zaakceptował w 2005 r. rząd Brandenburgii, z przeznaczeniem obiektu na siedzibę parlamentu krajowego (landtagu). Ostatecznie po konsultacjach publicznych uzgodniono, że budowa rozpocznie się w 2010 r. Kolejne kontrowersyjne wzbudza rekonstrukcja Kościoła Garnizonowego, w którym ma zostać stworzone w przyszłości centrum pojednania, które mieścić się będzie w większości w oryginalnej fasadzie budowli.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Poczdamski Park Technologiczny w Golm
Zabytkowe centrum Poczdamu, w tle Brama Naueńska

Gospodarka Poczdamu rozwija się obecnie bardzo dobrze. Stopa bezrobocia jest niższa niż średnia dla nowych krajów związkowych z byłej NRD i wynosi obecnie około 10%. Średni dochód na mieszkańca jest jednym z najwyższych wśród wszystkich dużych miast z nowych landów, a tuż za Jeną i Dreznem[24]. Podatki od dochodów w 2005 r. wynosiły ponad 44 mln euro, co stawia je na poziomie porównywalnym z Heidelbergiem.[25] Zadłużenie publiczne wynosi wyłącznie 260 € na osobę i należy do najniższych w Niemczech[26].

Na tak korzystny obraz gospodarki miejskiej złożyło się kilka czynników. Przede wszystkim gospodarkę centralnie planowaną na obszarze miasta cechowało lepsze zarządzanie nastawione na rozwój usług, a nie na przemysł i produkcję. Spowodowało to po zjednoczeniu Niemiec bardziej łagodniejsze przejście z gospodarki centralnie planowanej na gospodarkę wolnorynkową.w porównaniu do innych miast NRD. Transformację ułatwiło także istnienie w Poczdamie kilku ośrodków badawczych, które dawały obywatelom wyższy stopień wykształcenia oraz dostosowywały się do potrzeb zmieniającej się gospodarki rynkowej. Nie bez znaczenia było też korzystne położenie miasta, na granicy z Berlinem i co za tym idzie w pobliżu autostrad i lotniska.

W Poczdamie działa około 6000 firm, należących do małych i średnich przedsiębiorstw[27]. W mieście znajduje się kilka instytutów badawczych należących do czołówki niemieckich ośrodków biotechnologicznych, z którym związana jest działalność 160 firm i 3200 bezpośrednich pracowników. Z przemysłem tym związane jest 12 000 osób pracujących w regionie[28].

Wśród większych indywidualnych inwestorów prywatnych przybyłych w ciagu ostatnich lat należą między innymi: Oracle Corporation, która przeniosła 2001 r. tutaj swoją siedzibę. Obok niej w Poczdamie jedną ze swoich central ma Volkswagen AG. Również konsorcjum Toll Collect przeniosło swoją siedzibę do Berlina i Poczdamu. Największym prywatnym inwestorem jest Hasso Plattner, który zainwestował ponad 200 milionów euro w centrum zaawansowanych technologii[29].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Widok na dworzec kolejowy Potsdam Hauptbanhof
Rzeki i kanały w Poczdamie
S-Bahn linii 1 łączy Berlin z Poczdamem

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Poczdam jest podłączony do sieci autostrad. Miasto jest otoczone od zachodu i południa przez tzw. Berliner Ring (autostradową obwodnicę Berlina) – A10. Przez wschodnią granicę miasta przebiega autostrada A115, która jest znana Berlinie pod nazwą AVUS. Przez miasto przebiega kilka ważnych dróg krajowych: B1, B2 i B273. Poczdam leży na trasie niemiecko-holenderskiej wakacyjnej Oranier Route.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Poczdam posiada rozbudowaną komunikację miejską w skład której wchodzą linie: autobusowe, tramwajowe i szybka kolej miejska. Pierwsze dwie są zarządzane przez miejską spółkę Potsdam GmbH, która prowadzi również 200 regionalnych linii autobusowych w Poczdamie i w powiecie Potsdam-Mittelmark oraz powiecie Havelland. We wszystkich środkach komunikacji obowiązuje jedna stawka przewozowa ustalana przez Zarząd Transportu Miejskiego w Berlinie i Brandenburgii (VBB).

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiega kilka linii kolejowych w kierunkach: Berlina, lotniska Berlin-Schönefeld, Jüterbogu, Dessau, Brandenburgu an der Havel, Hennigsdorfu i Senftenbergu. Trasa Berlin-Poczdam była pierwszą linią kolejową na terenie Prus. W 1845 r. otwarto linię kolejową na odcinku Berlin-Poczdam-Magdeburg. Poczdam nie posiada osobnego węzła kolejowego, wchodząc w skład Berlińskiego Pierścienia Zewnętrznego (Berliner Außenring). Do najważniejszych stacji kolejowych należą: Potsdam-Charlottenhof, Potsdam Griebnitzsee, Potsdam Medienstadt Babelsberg.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Transport wodny, z uwagi na dużą liczbę kanałów oraz jeziora (Tiefer See, Templiner See, Schwielowse, Großer Zernsee, Schlänitzsee) odchodzących od drogi wodnej Hawela - Łaba, jest ożywiony, zarowno towarowy, jak i statków wycieczkowych oraz jachtów turystycznych. W mieście znajduje się port rzeczny, przystanie żeglugi turystycznej oraz szereg marin.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Bliskość Berlina zapewnia dosyć dobre połączenie z lotniskami. Najbliższe lotnisko to Berlin-Tegel jest oddalone o 25 km, zaś port lotniczy Berlin-Schoenefeld o około 40 km.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Opole Polska 1973
 Bobigny Francja 1974
 Jyväskylä Finlandia 1985
 Bonn Nadrenia Północna-Westfalia 1988
 Perugia Włochy 1990
 Sioux Falls Stany Zjednoczone 1990
 Luzern (Lucerna) Szwajcaria 2002

Przypisy

  1. S. Kozierowski, 1934. Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej. Poznań: Nauka i Praca Mapa.
  2. Antoni Rehman: Niżowa Polska opisana pod względem fizyczno-geograficznym. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1904, s. 343.
  3. Lista niemieckich obiektów na liście UNESCO.
  4. Oficjalna strona studia Babelsberg (po niemiecku).
  5. Zahlen und Fakten in Potsdsm (po niemiecku).
  6. Podział miasta na dzielnice na oficjalnej stronie Poczdamu.
  7. Informacje z niemieckiej wikipedii.
  8. Opis herbu na stronie rządu brandenburskiego.
  9. Tekst dokumentu cesarza Ottona III z 993.
  10. Stephan Hormes, Atlas der wahren Namen – Ethymologische Karte Europa, Kalimedia Verlag, ISBN 978-3-9810301-4-3.
  11. Informacje o początkach miasta na oficjalnej stronie internetowej Poczdamu.
  12. 1848 / Kapitel II / Thema 4.
  13. Potsdam.de – 1871 – Aufschwung.
  14. Zebranie to nie mogło odbyć się w Berlinie, ponieważ gmach parlamentu spłonął miesiąc wcześniej.
  15. Informacja na stronie rządowej Brandenburgii.
  16. Statystyki zaczerpnięte ze strony Urzędu Miasta w Poczdamie.
  17. Prognoza liczby ludności do 2020 roku.
  18. Informacje Urzędu Miasta w Poczdamie.
  19. Dane Urzędu Miasta za 2004 rok.
  20. Dane za Urzędem Miasta w Poczdamie.
  21. Projekt nowej synagogi w Poczdamie.
  22. Rada Miasta Poczdamu od 2008 roku.
  23. Potsdam 1945 – 1989.
  24. Stan na 2005 rok.
  25. Artykuł z Maerkische Allgemeine.
  26. Artykuł z Maerkische Allgemeine.
  27. Informacje na stronie interaktywnego Poczdamu.
  28. Informacja na oficjalnej stronie miasta.
  29. Artykuł w Hochschulanzieger.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]