Piwnica pod Baranami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piwnica pod Baranami
Piwnica5.JPG
Scena Piwnicy pod Baranami, Rynek Główny 27
Data założenia 1956
Pochodzenie Polska Kraków
Aktywność od 1956
Współpracownicy
impresariat:
Bogdan Micek
Nagrody
1994
Nagroda Wielka Fundacji Kultury
Commons-logo.svg Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Oficjalna strona kabaretu
Artyści Piwnicy pod Baranami
Piotr Skrzynecki
Piotr Skrzynecki

Piwnica pod Baranamikrakowski kabaret, działający od 1956. W Piwnicy powstawały przez lata piosenki i krótkie formy sceniczne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założony m.in. przez Piotra Skrzyneckiego (właściwie przez kilkoro studentów krakowskich uczelni) w 1956 w piwnicach pałacu Pod Baranami pierwotnie miał być miejscem spotkań krakowskich studentów. Oficjalnie Piwnicę otwarto 26 maja 1956. Wśród założycieli Piwnicy byli także m.in. Bronisław Chromy i Krzysztof Penderecki.

W pierwszych występach udział brali m.in. Piotr Skrzynecki, Joanna Olczakówna, Barbara Nawratowicz, Krzysztof Litwin, Tadeusz Kwinta, Mieczysław Święcicki, Mirosław Obłoński, Wiesław Dymny, Kika Lelicińska, Irena Szaszkiewiczowa, Jan Güntner, Joanna Plewińska, Maria Nowotarska. Kierownikiem literackim i autorką scenografii, „mózgiem i duszą Piwnicy”, była Janina Garycka.

W Piwnicy pod Baranami przez pewien czas występowały zespoły jazzowe Krzysztofa Komedy i Andrzeja Kurylewicza[potrzebne źródło].

W latach sześćdziesiątych pojawili się: Ewa Demarczyk, która wraz z kompozytorem Piwnicy Zygmuntem Koniecznym wypromowała kabaret na całą Polskę, śpiewający poeta Leszek Długosz, kompozytorzy Stanisław Radwan i Andrzej Zarycki, Krystyna Zachwatowicz.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych powstały najsłynniejsze utwory, a zespół zyskał sobie opinię jednej z najlepszych grup artystycznych w kraju. Za teksty służyły dzieła o najróżniejszej tematyce i nastroju: od Pieśni nad pieśniami poprzez wywiad z Ariadną Gierek po opis rozmnażania ślimaków z dawnej encyklopedii.

Po 1976 z Piwnicy odeszło wielu artystów: Ewa Demarczyk, Krystyna Zachwatowicz, Mirosław Obłoński, Krzysztof Litwin, Mieczysław Święcicki. Piotr Skrzynecki przyjął na ich miejsce do kabaretu wiele nowych twarzy – m.in. Aloszę Awdiejewa, Annę Szałapak, Halinę Wyrodek, Olę Maurer, Andrzeja Maja, Marka Grechutę, Jacka Wójcickiego, Grzegorza Turnaua, Tamarę Kalinowską, Ewę Wnukową, Janusza Radogosta Kowalczyka[1], Krzysztofa Janickiego, Beatę Rybotycką, Dorotę Ślęzak, Małgorzatę Górnisiewicz, Zbigniewa Raja, Kazimierza Madeja, Leszka Wójtowicza oraz Konrada Mastyłę. Z monologami i składaną czerwoną trybuną występował Andrzej Warchał[2][3][4].

Muzykę tworzyli obok dotychczasowych kompozytorów Zbigniew Preisner, Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz oraz Zbigniew Raj, później pojawili się także nowi – Adrian Konarski, Dorota Ślęzak i Tomasz Kmiecik.

Okrągłe rocznice powstania kabaretu znane były z hucznych obchodów, m.in. 1966, 1972, 1976, 1986, 1996, 2006. Tradycją stały się też urodziny Piotra Skrzyneckiego, obchodzone po jego śmierci w formie urodzinowych koncertów w Teatrze im. Słowackiego.

Po śmierci Piotra Skrzyneckiego w 1997 Towarzystwo Przyjaciół Piwnicy pod Baranami i artyści kabaretu na wspólnym zebraniu uznali, że Piwnica istnieje nadal i kontynuowali występy[5]. Obecnie o kwestiach finansowych i bytowych kabaretu decyduje Stowarzyszenie Artystów i Sympatyków Piwnicy pod Baranami, na czele którego stanęła architekt Krystyna Styrna-Bartkowicz, wybrana prezesem na Walnym Zgromadzeniu 12 maja 2010[6].

W 2006 Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w przeszłości na artystów Piwnicy donosiło 10-12 tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa PRL, wśród nich najbardziej aktywny był Michał Ronikier, który działał pod pseudonimem „Zygmunt” i miał wykonywać donosy na innych artystów[7][8]. Dotyczy tego publikacja książkowa pt. Kolacja z konfidentem. Piwnica pod Baranami w dokumentach Służby Bezpieczeństwa autorstwa Stanisława M. Jankowskiego i Jolanty Drużyńskiej z 2006[9].

Jazz w Piwnicy[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec lat 50. Piwnica stała się centrum jazzu w Polsce. Grali tutaj: Jerzy Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski, Krzysztof Komeda, Andrzej Kurylewicz, Jan Ptaszyn Wróblewski, Andrzej Dąbrowski, Wojciech Karolak, Zbigniew Namysłowski, śpiewała Wanda Warska. Środowisko jazzowe wspierali: Jerzy Skarżyński, Leopold Tyrmand i bracia Fersterowie.

W latach 60. rozpoczęli koncerty w Piwnicy: Tomasz Stańko, Zbigniew Seifert, Janusz Muniak, Jan Jarczyk, Janusz Stefański. W latach 70. i 80.: „Beale Street Band”, „Playing Family”, Jarosław Śmietana, Krzysztof Ścierański, Andrzej Cudzich, Marek Bałata, Jazz Band Ball Orchestra i grupa Osjan.

Do tradycji tej powrócono w 1996, organizując cykliczny Letni Festiwal Jazzowy w Piwnicy pod Baranami. W roku 2000 miał miejsce pierwszy zorganizowany przez Aleksandra Glondysa koncert Ellington po krakowsku, w którym utwory Duke’a Ellingtona aranżowali artyści Piwnicy: Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Zbigniew Raj, Andrzej Zarycki[10]. Od początku 2007 reaktywował się Jazz Club pod Baranami – Old Jazz Swinging Stars (grający w czwartki), którym kieruje Marek Andrzej Michalak.

Środowisko Piwnicy[edytuj | edytuj kod]

Środowisko Piwnicy tworzyli poza wyżej wymienionymi postaciami również m.in.: Bronisław Chromy, Anna Dymna, Marian Eile, Zbigniew Książek, Czesław Miłosz, Sławomir Mrożek, Jan Nowicki, Agnieszka Osiecka, Krzysztof Penderecki, Andrzej Szczeklik, Dorota Terakowska, Elżbieta Towarnicka, Jerzy Turowicz, Jerzy Vetulani, Andrzej Wajda, Kazimierz Wiśniak, Leszek Wójtowicz.

Inni artyści mający w swojej historii „piwniczny” epizod, to Konrad Materna, Wiesław Moczulski, Michał Kaniewski, Kazimierz Adamczyk, Andrzej Marchewka, Jacek Kaczmarski

W godzinach południowych i popołudniowych środowisko kabaretu spotyka się w barze Vis-à-vis (obok Piwnicy).

Książki o Piwnicy[edytuj | edytuj kod]

Materiały filmowe o Piwnicy[edytuj | edytuj kod]

Antoni Krauze nakręcił czteroczęściowy film „Piwnica pod Baranami Piotra Skrzyneckiego”.

  • Część I: Przychodzimy, odchodzimy (1956-1964)
  • Część II: Grande Valse Brillante (1964-1976)
  • Część III: Dezyderata (1976-1989)
  • Część IV: Ta nasza młodość (1989-1996)

Wybrane najsłynniejsze pieśni śpiewane w Piwnicy pod Baranami[edytuj | edytuj kod]

  • „A rivederci” – wyk. Zbigniew Raj
  • „Akt abolicji” – wyk. Zbigniew Raj
  • „Ballada o cudownych narodzinach Bolesława Krzywoustego” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Białe zeszyty” – wyk. Anna Szałapak
  • „Betlejem Polskie” – wyk. Anna Szałapak
  • „Całą noc padał śnieg” – wyk. Beata Rybotycka
  • „Czarne anioły” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Czas” – wyk. Beata Rybotycka, Grzegorz Turnau
  • Dezyderata” – wyk. zespół
  • „Duet miłosny pchły i słonia” – wyk. Anna Szałapak, Zbigniew Preisner
  • „Do polityka” – wyk. Anna Szałapak
  • „Do przyjaciół gówniarzy” – wyk. Zbigniew Raj
  • „Grajmy Panu” – wyk. Anna Szałapak
  • „Grande valse brillante” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Groszki i róże” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Ja na rozbitej płynę łodzi” – wyk. Zbigniew Raj
  • „Jaka szkoda” – wyk. Leszek Długosz
  • „Jaki śmieszny” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Jęczmienny łan” – wyk. Mieczysław Święcicki
  • „Jurgowska karczma” – wyk. Leszek Długosz
  • „Leokadia” – wyk. zespół
  • „Karuzela z Madonnami” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Kolęda dla nieobecnych” – wyk. Beata Rybotycka
  • „Kolęda na koniec wieku” – wyk. Jacek Wójcicki
  • „Kołysanka” – wyk. Anna Szałapak
  • „Konie Apokalipsy” – wyk. Jacek Wójcicki
  • „Marszałek Koniew” – wyk. Jacek Wójcicki
  • „Matka Boska Częstochowska” – wyk. Ola Maurer
  • „Moja litania” – wyk. Leszek Wójtowicz
  • „Muszę coś zrobić...” – wyk. Dorota Ślęzak
  • „Niech pan zajmie mi miejsce” – Zbigniew Raj
  • „O groblach, na groblach” – wyk. Ola Maurer, B. Rybotocka, R. Jędrzejczyk
  • „Pocałunki” – wyk. Tamara Kalinowska
  • Plac na Groblach” – wyk. Grzegorz Turnau
  • „Przychodzimy, odchodzimy” – wyk. zespół
  • „Samotność” – wyk. Ewa Demarczyk/Mirosław Obłoński
  • „Sekretarka” – wyk. Anna Szałapak
  • „Skrzypek Hercowicz” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Spanioletta” – wyk. zespół
  • „Szewczyk” – wyk. Ola Maurer
  • „Taki pejzaż” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Ta nasza młodość” – wyk. Halina Wyrodek
  • „Tarantula” – wyk. Ewa Wnukowa
  • „To się nie zdarzy” – wyk. Anna Szałapak
  • „Tomaszów” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Ucisz serca” – wyk. Anna Szałapak
  • „Walc” – wyk. Tamara Kalinowska
  • Wiersze Baczyńskiego” – wyk. Ewa Demarczyk
  • „Wieśniacze życie” – wyk. zespół
  • „Wszystko było tak dobrze” (Przyjemny nastrój) – wyk. zespół
  • „Wszystko się jeszcze da odkręcić” – wyk. Rafał Jędrzejczyk
  • „Zaklinanie, czarowanie” – wyk. Anna Szałapak
  • „Zegarek” – wyk. Anna Szałapak

Przypisy

  1. http://filmpolski.pl/fp/index.php/1139284 Nota biograficzna.
  2. http://filmpolski.pl/fp/index.php/8/Warcha%C5%82 Nota biograficzna.
  3. Małgorzata I. Niemczyńska: Człowiek z czerwoną walizeczką. gazeta.pl, 30 maja 2008. [dostęp 9 stycznia 2011].
  4. Jerzy Armata: Ta nasza młodość... Zmarł Andrzej Warchał. gazeta.pl, 16 maja 2008. [dostęp 9 stycznia 2011].
  5. Na podstawie: J. Olczak-Ronikier, Piwnica pod Baranami, czyli koncert ambitnych samouków, Warszawa 2002, s. 336.
  6. Nowy duch (i władze) Piwnicy, Dziennik Polski.
  7. PRZEGLĄD MEDIÓW – 3 października 2006 r. (pol.). ipn.gov.pl, 2006-10-03. [dostęp 2013-12-07].
  8. SB nie umiała pokonać Piwnicy pod Baranami (pol.). wiadomosci24.pl, 2006-10-03. [dostęp 2013-12-07].
  9. Kolacja z konfidentem. Piwnica Pod Baranami w dokumentach Służby Bezpieczeństwa (pol.). onet.pl. [dostęp 2013-12-07].
  10. Ellington po krakowsku | Dziennik Polski.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Na mapach: 50°03′41,52″N 19°56′08,31″E/50,061533 19,935642