Krzysztof Komeda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krzysztof Komeda Trzciński
Krzysztof Komeda by Zbigniew Kresowaty 2.jpg
Portret Krzysztofa Komedy
(autor: Zbigniew Kresowaty)
Pseudonim Komeda
Data i miejsce urodzenia 27 kwietnia 1931
Polska Poznań
Data i miejsce śmierci 23 kwietnia 1969
Polska Warszawa
Instrument fortepian
Gatunek jazz
Zawód pianista, kompozytor
Aktywność 1956 – 1969
Wytwórnia płytowa Muza, PolJazz
Zespół
Komeda Quintet, Komeda Quartet, Komeda Sextet
Strona internetowa

Krzysztof Komeda, właśc. Krzysztof Trzciński (ur. 27 kwietnia 1931 w Poznaniu, zm. 23 kwietnia 1969 w Warszawie) – polski kompozytor i pianista jazzowy, twórca znanych na całym świecie standardów jazzowych i muzyki filmowej. Pionier jazzu nowoczesnego w Polsce. Najczęściej występował z własnym sekstetem (założonym w 1956). Napisał muzykę do 65 filmów. Pierwszym filmem zilustrowanym muzycznie przez Komedę była etiuda filmowa Romana Polańskiego Dwaj ludzie z szafą (1958), ostatnim zaś również film tego reżysera – Dziecko Rosemary (USA, 1968), ze słynną "Kołysanką" jako motywem przewodnim. Z wykształcenia lekarz laryngolog.

Jako muzyk jazzowy wywarł istotny wpływ na ukształtowanie się oryginalnego stylu, określanego jako polska szkoła jazzu, który już po tragicznej śmierci artysty miał wpływ na rozwój międzynarodowej sceny jazzowej, zwłaszcza awangardy lat 70. XX wieku skupionej wokół wydawnictwa ECM.

Mieszkał m.in. w Częstochowie, Wałbrzychu[1],. Ostrowie Wielkopolskim (matura 1950 w Gimnazjum Męskim, udział w spotkaniach "Klubu Muzyki i Poezji"), Poznaniu (studia medyczne).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Portret Krzysztofa Komedy
(autor: Zbigniew Kresowaty)

Od czwartego roku życia pobierał lekcje gry na fortepianie. W wieku ośmiu lat został przyjęty do konserwatorium poznańskiego, jednak wojna pokrzyżowała plany edukacji muzycznej. Przez lata wojny naukę gry pobierał prywatnie, a po zakończeniu wojny (do 1950) zgłębiał teorię muzyki i grę na fortepianie w szkole państwowej. Podczas zabawy w wojnę napisał na ścianie komęda, co kojarzyło mu się z placówką wojskową[2].

Po skończeniu szkoły średniej rozpoczął (za namową matki) studia medyczne wybierając laryngologię, chcąc dokształcać się w dziedzinie foniatrii. W czasie nauki w szkole średniej w Ostrowie Wielkopolskim jego zainteresowania krążyły wokół muzyki rozrywkowej i tanecznej. Poznał tam Witolda Kujawskiego, absolwenta tej samej szkoły, który był znanym swingującym basistą. Kujawski wprowadził Komedę-Trzcińskiego do jazzu i namówił na wyjazdy muzyczne do Krakowa. W małym mieszkaniu Kujawskiego w Krakowie (publiczne granie jazzu do 1956 roku było przez władze komunistyczne zakazane, jako muzyki niezgodnej z panującymi zasadami socrealizmu w kulturze) odbywały się jam sessions z udziałem takich muzyków, jak Matuszkiewicz, Borowiec czy Walasek. Po dwóch latach nauki przerwał studia medyczne ( które jednak ukończy uzyskując dyplom lekarski w 1956 r.[potrzebne źródło]). W tym też okresie zaczął używać (dla potrzeb występów scenicznych) pseudonimu Komeda, chcąc ukryć swoją fascynację muzyką jazzową przed przełożonymi i współpracownikami z pracy. Jazz, pomimo "odwilży" październikowej 1956 roku, nadal był postrzegany przez władzę bardzo nieufnie.

Druga połowa lat 50 i lata 60.[edytuj | edytuj kod]

Fascynacja jazzem i przyjaźń ze znanymi muzykami wzmocniły związki Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką, co było przyczyną rezygnacji z pracy w klinice w Poznaniu i poświęcenie się pracy muzycznej. Współpracował z pierwszym powojennym, pionierskim zespołem jazzowym – krakowsko-łódzką grupą "Melomani", której filarami byli Jerzy Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski i Witold Kujawski. Grał z różnymi poznańskimi grupami rozrywkowymi m.in. z grupą Jerzego Grzewińskiego, która przekształciła się w zespół dixielandowy. Styl ten jednak nie spełniał aspiracji muzycznych Komedy. Pociągała go przede wszystkim muzyka nowoczesna – "modern jazz". Dzięki tej pasji powstał "Komeda Sextet" (1956). Komeda zaprosił do współpracy Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego i Jerzego Miliana odnosząc spektakularny sukces na I Festiwalu Jazzowym w Sopocie.

"Komeda Sextet" stał się pierwszą polską grupą jazzową grającą muzykę nowoczesną, a jego nowatorskie wykonania utorowały drogę dla jazzu w Polsce. Wraz z saksofonistą Janem "Ptaszynem" Wróblewskim i wibrafonistą Jerzym Milianem, "Sextet" grał jazz nawiązujący do tradycji europejskich i będący syntezą dwóch wówczas najpopularniejszych grup – The Modern Jazz Quartet i The Gerry Mulligan Quartet. Trzciński potrafił odnaleźć sposoby indywidualnej ekspresji jazzu w sobie; połączyć go ze słowiańskim liryzmem i tradycjami muzyki polskiej.

W latach 1956-1962 Komeda wraz ze swoją grupą brał udział w kolejnych krajowych festiwalach, przygotowując zawsze bardzo ambitne programy. Były to także lata pierwszych sukcesów zagranicznych – w Moskwie, Grenoble i Paryżu. Powstało wtedy również przedstawienie "Jazz i poezja" pokazane na Jazz Jamboree '60, a później w Filharmonii Warszawskiej.

W 1958 roku rozpoczęła się przygoda Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką filmową. Powstały utwory do filmów Polańskiego "Nóż w wodzie", Wajdy "Niewinni czarodzieje", Nasfetera "Mój tato" oraz Morgensterna "Do widzenia, do jutra". Okres, który w artystycznej biografii Komedy może być nazywany okresem dojrzewania i doskonalenia jego własnego muzycznego języka, był ukoronowany "Etiudami baletowymi" wykonanymi na Jazz Jamboree '62. Pomimo tego, iż przyjęcie "Etiud" przez krajową krytykę było raczej chłodne, otworzyły one przed Krzysztofem Komedą-Trzcińskim wrota muzycznej Europy .

Portret z tablicy pamiątkowej w Poznaniu – autor Michał Selerowski

Wiosną 1960 r. wyjechał po raz pierwszy do Skandynawii. Wszystkie jego występy w sztokholmskiej "Gyllene Cirkeln" i kopenhaskim "Jazzhus Montmartre", które gościły najbardziej znane gwiazdy amerykańskiego jazzu, okazały się prawdziwym sukcesem. Zainteresowanie muzyką Komedy było tak duże, że firma fonograficzna "Metronome" nagrała longplay z jego muzyką wykonywaną przez międzynarodowy kwintet – Allan Botschinskytrąbka, Jan "Ptaszyn" Wróblewski – saksofon tenorowy, Krzysztof Komeda – fortepian, Roman "Gucio" Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a reżyser duński Henning Carlsen zamówił u niego muzykę do swoich filmów: "Hvad med os", "Kattorna" i "Sult" (oparty na powieści Knuta Hamsuna). Po sukcesach skandynawskich nastąpiły dalsze – na festiwalach jazzowych w Pradze, Bled i Königsbergu, oraz podczas tournée po Bułgarii i obydwu państwach niemieckich. W maju 1967 "Komeda Quartet" w składzie: (Tomasz Stańko – trąbka, Roman Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a ponadto Zbigniew Namysłowski – sax) nagrał "Lirik und Jazz" dla zachodnioniemieckiej wytwórni "Electrola".

Od 1968 roku Trzciński przebywał w Los Angeles, gdzie pracował z Romanem Polańskim nad muzyką do filmów "Dziecko Rosemary" i Kulika "The Riot". W grudniu tego samego roku, w Los Angeles, uległ tragicznemu wypadkowi: gdy wraz z pisarzem Markiem Hłaską wracał pijany do domu, został przez niego nieumyślnie zepchnięty ze skarpy. Komeda upadł i zranił się poważnie w głowę[3]. Stwierdzono krwiaka mózgu. Przewieziony przez żonę Zofię do kraju – zmarł w szpitalu w Warszawie.

Żona Zofia (ur. 1929, zm. 2009), ślub w 1959 r.

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Artysta przegląda kadry ze swojego życia – pomnik w Poznaniu

Płyty autorskie wydane za życia[edytuj | edytuj kod]

  • Crazy Girl (1962, Muza)
  • Etiudy Baletowe (1963, Metronome)
    • inne tytuły: Ballet Etudes, The Music Of Komeda
  • Jazz Jamboree'64 vol. 2 (1964, Muza)
  • Astigmatic (1966, Muza)
    • z serii: Polish Jazz vol. 5
  • Le Depart (1966, Philips)
  • Meine Süsse Europaische Heimat" (1966, Electrola/Columbia)
  • Cul-De-Sac (1966, Polydor)
  • Rosemary's Baby (1968, Paramount)
  • The Riot (1968)

Płyty wydane pośmiertnie[edytuj | edytuj kod]

Gościnny udział[edytuj | edytuj kod]

  • I Sopot Jazz Festival 1956 (Muza)
  • Jazz Believers (1958, RCA Victor)
  • Jazz Jamboree'60 nr. 4 (1960, Muza)
  • Jazz Jamboree'61 nr. 1 (1961, Muza)
  • Jazz Jamboree'61 nr. 2 (1961, Muza)
  • Jazz Jamboree'61 nr. 4 (1961, Muza)
    • wznowienie
  • Jazz Greetings From The East (1964, Fontana)

Muzyka filmowa[edytuj | edytuj kod]

"Tu mieszkał i tu narodził się jego JAZZ" – przypomnienie postaci artysty w Ostrowie Wlkp., 2010

fab. – fabularny; dok. – dokument; kr. – krótkometrażowy; anim. – animowany; ser. – serial

Tytuł Reżyser Gatunek Rok wydania
Dwaj ludzie z szafą Roman Polański fab. kr. (1958)
Gdy spadają anioły Roman Polański fab. kr. (1959)
Do widzenia, do jutra Janusz Morgenstern fab. (1960)
Niewinni czarodzieje Andrzej Wajda fab. (1960)
Przejażdżka Janusz Nasfeter fab. kr. (1960)
Szklana góra Paweł Komorowski fab. (1960)
Kon-Tiki Andrzej Kondratiuk dok. (1961)
Łańcuch Roman Polański fab. kr. (1961)
Gruby i chudy (Le Gros et le maigre) Roman Polański fab. kr. (1961)
Cmentarz Remu Edward Etler dok. kr. (1961)
Wyrok Jerzy Passendorfer fab. (1961)
Ambulans Janusz Morgenstern fab. kr. (1961)
Nóż w wodzie Roman Polański fab. (1962)
Nad wielką wodą Andrzej Kondratiuk groteska kr. (1962)
Mój stary Janusz Nasfeter fab. (1962)
Ssaki Roman Polański fab. kr. (1962)
Jutro premiera Janusz Morgenstern fab. (1962)
Piegowaty dzień Jerzy Passendorfer dok. kr. (1962)
Rekordzista Stefan Matyjaszkiewicz fab. kr. (1962)
Walter p-38 Edward Etler dok. (1962)
Co z nami? (Hvad med os?) Henning Carlsen fab. (1963)
Kamień Julian Dziedzina dok. (1963)
Kraksa Edward Etler dok. (1963)
Mam tu swój dom Julian Dziedzina fab. (1963)
Niezawodny sposób Andrzej Kondratiuk groteska kr. (1963)
Smarkula Leonard Buczkowski fab. (1963)
Ubranie prawie nowe Włodzimierz Haupe fab. (1963)
Zbrodniarz i panna Janusz Nasfeter fab. (1963)
Kierowcy Edward Etler dok. (1964)
Matura Bogdan Rybczyński dok. (1964)
Okolice peronów Edward Etler dok. (1964)
Pingwin Jerzy Stefan Stawiński fab. (1964)
Prawo i pięść Jerzy Hoffman i J.Skórzewski fab. (1964)
Przerwany lot Leonard Buczkowski fab. (1964)
Najpiękniejsze oszustwa świata cz. II pt. Kolia diamentowa (Les plus belle escroqueries du monde, 2) La Riviere de Diamants) Roman Polański fab. nowela (1964)
Alkohol Edward Etler dok. (1965)
Kattorna Henning Carlsen fab. (1965)
Monolog trębacza Andrzej Kondratiuk groteska kr. (1965)
Sztandar Mirosław Kijowicz anim. kr. (1965)
Twarz wroga Edward Etler dok. (1965)
Uśmiech Mirosław Kijowicz anim. kr. (1965)
Perły i dukaty Józef Hen fab. kr. (1965)
Azyl Grzegorz Lasota dok. (1966)
Bariera Jerzy Skolimowski fab. (1966)
Matnia (Cul-de-sac) Roman Polański fab. (1966)
Klub profesora Tutki Andrzej Kondratiuk ser. (1966)
Kolorowe kłamstwa Andrzej Kondratiuk anim. (1966)
Markiza de Pompadour Józef Hen fab. kr. (1966)
Niekochana Janusz Nasfeter fab. (1966)
Ping-pong Józef Hen fab. kr. (1966)
Rondo Mirosław Kijowicz anim. (1966)
Wieczór przedświąteczny Jerzy Stefan Stawiński fab. (1966)
Z powodu papierosa Edward Etler dok. (1966)
Sult Henning Carlsen fab. (1966)
Klatki Mirosław Kijowicz anim. (1967)
Start (Le depart) Jerzy Skolimowski fab. (1967)
Laterna Magica Mirosław Kijowicz anim. (1967)
Menesker modes og sod music opstar i hjerted Henning Carlsen fab. (1967)
Mia and Roman Roman Polański dok. kr. (1967)
Ręce do góry Jerzy Skolimowski fab. (1967)
The Fearless Vampire Killers: Vampires 101 Roman Polański fab. kr. (1967)
Nieustraszeni pogromcy wampirów Roman Polański fab. (1967)
Wiklinowy kosz Mirosław Kijowicz anim. (1967)
Dziecko Rosemary Roman Polański fab. (1968)
Klub profesora Tutki sezon 2 Andrzej Kondratiuk ser. (1968)
Riot Buzz Kulik fab. (1969)
Dlaczego startuje Jacky? (Qu'est ce qui fait courir Jacky?) Witold Leszczyński, Bronka Ricquier dok. (1969)
Ręce do góry (wersja II) Jerzy Skolimowski fab. (1981)

Upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa w Poznaniu
Tablica pamiątkowa w Szpitalu Klinicznym UM w Poznaniu
Tablica pamiątkowa w Ostrowie Wlkp.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Radliński, Obywatel Jazz, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa 1967

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]