Tove Jansson

Tove Jansson
Tove Jansson z figurkami Muminków w 1956
Imiona i nazwisko	Tove Marika Jansson
Data i miejsce urodzenia	9 sierpnia 1914 w Helsinkach (Finlandia)
Data i miejsce śmierci	27 czerwca 2001 w Helsinkach (Finlandia)
Narodowość	fińska
Dziedzina sztuki	literatura, malarstwo
Styl	literatura dziecięca
Ważne dzieła	cykl o Muminkach
Muzeum artysty	Muzeum „Dolina Muminków” w Tampere, Finlandia
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Tove Marika Jansson (ur. 9 sierpnia 1914 w Helsinkach, zm. 27 czerwca 2001 tamże) – fińska pisarka szwedzkojęzyczna, malarka, ilustratorka i rysowniczka komiksowa, znana najbardziej jako autorka książek o Muminkach.

Biografia

Dziesięcioletnia Tove Jansson (1923)

Grób Tove Jansson na cmentarzu Hietaniemi w Helsinkach

Ojciec, Viktor Jansson był rzeźbiarzem, a matka, Signe Hammarsten-Jansson – projektantką. Jej bracia również byli artystami: Per Olov Jansson fotografem, Lars Jansson autorem i rysownikiem komiksowym. Rysowała dla satyrycznego pisma "Garm".

W latach 1930-1933 studiowała malarstwo w Sztokholmie, później w Akademii Sztuki Ateneum w Helsinkach. Studiowała również w Paryżu.

Tove Jansson mieszkała w Helsinkach, ale większość czasu spędzała z dala od swojego atelier, na wyspie Klovharu w Zatoce Fińskiej, która stała się tłem dla jej książek. Pisarka była lesbijką. Przez 40 lat, aż do śmierci, żyła ze swoją partnerką, graficzką Tuulikki Pietilä. Pietilä była autorką wielu rysunków do jej książek. Jej i partnerki wspólne podróże oraz pobyt na wyspie zostały utrwalone na taśmach filmowych. Na ich podstawie nakręcono kilka filmów o ich wspólnym życiu. Tuulikki Pietilä była też pierwowzorem jednej z postaci z książek Tove Jansson – Too-tiki występującej w Zimie Muminków i Opowiadaniach z Doliny Muminków.

2 grudnia 1976 r. w Ambasadzie PRL w Helsinkach odebrała z rąk Kanclerza Cezarego Leżeńskiego przyznany jej w 1975 roku na wniosek dzieci Order Uśmiechu oraz legitymację z numerem 133.

Twórczość

Publikacja pierwszej powieści Jansson, Małe trolle i duża powódź, napisanej w 1939, miała miejsce w 1945 (wyd. polskie 1995), jednak największą sławę przyniosły jej utwory przedstawiające świat Doliny Muminków. Kometa nad Doliną Muminków ukazała się w 1946, odnosząc znaczący sukces, podobnie jak kolejne powieści z serii. Dolina Muminków w listopadzie, ostatnia z cyklu, została wydana w 1980.

Seria o Muminkach zyskała szczególną popularność dzięki unikatowej atmosferze świata w niej przedstawionego, bezpośredniemu i humorystycznemu językowi, bez przesadnego moralizatorstwa, niespotykanemu dotąd w literaturze dziecięcej, a także ilustracjom autorstwa samej Jansson.

Oprócz cyklu o Muminkach Jansson jest także autorką książek dla dorosłego odbiorcy, twórczynią dzieł plastycznych (obrazów i fresków) i ilustratorką książek, takich jak m.in. Hobbit, czyli tam i z powrotem Tolkiena, czy Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla.

Tove Jansson została uhonorowana Nagrodą Szwedzkiej Akademii w 1994 (nagrody takie otrzymali również m.in. Astrid Lindgren i Ingmar Bergman). W 1966 została odznaczona Medalem Hansa Christiana Andersena – międzynarodową nagrodą dla twórców książek dla dzieci. Książki o Muminkach zostały przetłumaczone na 34 języki i wydane w milionach egzemplarzy. Po fińskim eposie Kalevala i utworach literackich pisarza Miki Waltari są one najczęściej tłumaczonymi dziełami literatury fińskiej. Fińskim wydawcą książek Tove Jansson jest Schildts Forlags Ab.

Muminki

Seria o Muminkach składa się z 9 części:

• Małe trolle i duża powódź (Smatrollen och den stora översvämningen), Tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1995
• Kometa nad Doliną Muminków (Kometen kommer), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1977
• W Dolinie Muminków (Trollkarlsen hatt), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska; Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1964
• Pamiętniki Tatusia Muminka (Muminpappans memoarer), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1978
• Lato Muminków (Farlig midsommar), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1967
• Zima Muminków (Trollvinter), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1969
• Opowiadania z Doliny Muminków (Det osynliga barnet), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1968
• Tatuś Muminka i morze (Pappan och havet), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1977
• Dolina Muminków w listopadzie (Sent i november), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1980

Inne książki wydane w Polsce

• Książka o Mimbli, Muminku i Małej Mi - Co było potem? (Hur gick det sen) 1952, tłumaczenie Ewa Kozyra-Pawlak, EneDueRabe 2011
• Kto pocieszy Maciupka? (Vem ska trösta Knyttet?) 1960, tłumaczenie Teresa Chłapowska, Nasza Księgarnia 1980
• Niebezpieczna podróż (Den farliga resan) 1977, tłumaczenie Teresa Chłapowska, Nasza Księgarnia 1986
• Kamienne pole (Stenåkern) 1984, tłumaczenie Teresa Chłapowska, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1989
• Podróż z małym bagażem, Wydawnictwo Waza 1994, wybór i przekład Teresa Chłapowska, zbiór 12 opowiadań wybranych z wydań szwedzkich: Lyssnerskan (1971), Resa med latt bagage (1989) i Rent spel (1989)
• Lato (Sommarboken), tłumaczenie Zygmunt Łanowski, Nasza Księgarnia 1980
• Córka rzeźbiarza (Bildhuggarens dotter), zbiór opowiadań, tłumaczenie Teresa Chłapowska, wydawnictwo Słowo/Obraz/Terytoria 1999

Linki zewnętrzne

• Biografia autorki (ang.)
• Polska strona o Muminkach i Tove Jansson