Tove Jansson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tove Jansson
Tove Jansson 1956.jpg
Tove Jansson z figurkami Muminków (1956)
Imiona i nazwisko Tove Marika Jansson
Data i miejsce urodzenia 9 sierpnia 1914
w Helsinkach
Data i miejsce śmierci 27 czerwca 2001
w Helsinkach
Narodowość fińska
Dziedzina sztuki literatura, malarstwo
Styl literatura dziecięca
Ważne dzieła cykl o Muminkach
Muzeum artysty Muzeum „Dolina Muminków” w Tampere
Odznaczenia
Medal Pro Finlandia Order Uśmiechu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Tove Jansson w Wikicytatach

Tove Marika Jansson (ur. 9 sierpnia 1914 w Helsinkach, zm. 27 czerwca 2001 tamże) – fińska pisarka szwedzkojęzyczna, malarka, ilustratorka i rysowniczka komiksowa, znana najbardziej jako autorka książek o Muminkach.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dziewięcioletnia Tove, 1923
Grób Tove Jansson na cmentarzu Hietaniemi w Helsinkach

Ojciec, Viktor Jansson był rzeźbiarzem, a matka, Signe Hammarsten-Jansson – projektantką. Jej bracia również byli artystami: Per Olov Jansson fotografem, Lars Jansson autorem tekstów i rysownikiem komiksowym. Rysowała dla satyrycznego pisma "Garm".

W latach 1930-1933 studiowała malarstwo w Sztokholmie, później w Akademii Sztuki Ateneum w Helsinkach. Studiowała również w Paryżu.

Tove Jansson mieszkała w Helsinkach, ale większość czasu spędzała z dala od swojego atelier, na wyspie Klovharu w Zatoce Fińskiej, która stała się tłem dla jej książek.

Pisarka była lesbijką. Przez 40 lat, aż do śmierci, żyła ze swoją partnerką, graficzką Tuulikki Pietilä. Pietilä była autorką wielu rysunków do jej książek. Ich wspólne podróże oraz pobyt na wyspie zostały utrwalone na taśmach filmowych, które stały się podstawą kilku filmów o ich życiu.

Tuulikki Pietilä była pierwowzorem jednej z postaci z książek Tove Jansson – Too-tiki występującej w Zimie Muminków i Opowiadaniach z Doliny Muminków[1].

2 grudnia 1976 w Ambasadzie PRL w Helsinkach odebrała z rąk kanclerza Cezarego Leżeńskiego przyznany jej w 1975, na wniosek dzieci, Order Uśmiechu oraz legitymację z numerem 133.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Publikacja pierwszej powieści Jansson, Małe trolle i duża powódź, napisanej w 1939, miała miejsce w 1945 (wyd. polskie 1995), jednak największą sławę przyniosły jej utwory przedstawiające świat Doliny Muminków. Kometa nad Doliną Muminków ukazała się w 1946, odnosząc znaczący sukces, podobnie jak kolejne powieści z serii. Dolina Muminków w listopadzie, ostatnia z cyklu, została wydana w 1980.

Seria o Muminkach zyskała szczególną popularność dzięki unikatowej atmosferze świata w niej przedstawionego, bezpośredniemu i humorystycznemu językowi, bez przesadnego moralizatorstwa, niespotykanemu dotąd w literaturze dziecięcej, a także ilustracjom autorstwa samej Jansson.

W latach 1947-1948 oraz 1954-1959 Jansson stworzyła (czasem współtworzyła z bratem Larsem) 22 komiksy o przygodach Muminków. Później seria była kontynuowana przez Larsa Janssona, który był samodzielnym autorem kolejnych 52 komiksów.

Oprócz cyklu o Muminkach Jansson jest także autorką książek dla dorosłego odbiorcy, twórczynią dzieł plastycznych (obrazów i fresków) i ilustratorką książek, takich jak m.in. Hobbit, czyli tam i z powrotem Tolkiena, czy Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla[2].

Tove Jansson została uhonorowana Nagrodą Szwedzkiej Akademii w 1994 (nagrody takie otrzymali również m.in. Astrid Lindgren i Ingmar Bergman). W 1966 została odznaczona Medalem Hansa Christiana Andersena – międzynarodową nagrodą dla twórców książek dla dzieci. Książki o Muminkach zostały przetłumaczone na 34 języki i wydane w milionach egzemplarzy. Po fińskim eposie Kalevala i utworach literackich pisarza Miki Waltariego są one najczęściej tłumaczonymi dziełami literatury fińskiej. Fińskim wydawcą książek Tove Jansson jest Schildts Forlags Ab.

Muminki[edytuj | edytuj kod]

Seria książek o Muminkach składa się z 9 części:

  • Małe trolle i duża powódź (Smatrollen och den stora översvämningen), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1995
  • Kometa nad Doliną Muminków (Kometen kommer), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1977
  • W Dolinie Muminków (Trollkarlsen hatt), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska; Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1964
  • Pamiętniki Tatusia Muminka (Muminpappans memoarer), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1978
  • Lato Muminków (Farlig midsommar), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1967
  • Zima Muminków (Trollvinter), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1969
  • Opowiadania z Doliny Muminków (Det osynliga barnet), tłumaczenie polskie Irena Szuch-Wyszomirska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1968
  • Tatuś Muminka i morze (Pappan och havet), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1977
  • Dolina Muminków w listopadzie (Sent i november), tłumaczenie polskie Teresa Chłapowska, Wydawnictwo "Nasza Księgarnia", Warszawa 1980

Komiksy o Muminkach, ukazywały się w następującej kolejności:

  • Mumintrollet och jordens undergång (rok wydania oryginału: 1947/48) (powszechnie uznawane za część zerową, brak polskiego wydania)
  • Mumintrollet (1954/55), Rabusie (wydane w Polsce w albumie Muminki i Marsjanie, Egmont 2006)
  • Muminfamiljen (1955), Życie rodzinne (Wyspa Muminków, Egmont 2006)
  • Mumin på Rivieran (1955), Muminki na Riwierze (Muminki na Riwierze, Egmont 2006)
  • Den ensliga ön (1955), Wyspa Muminków (Wyspa Muminków, Egmont 2006)
  • Den farliga vintern (1955), Niebezpieczna zima (Nowy dom Muminka, Egmont 2005)
  • Låtsaslek (1956), Zabawa w udawanie (Zabawa w udawanie, Egmont 2006)
  • Mumin bygger ett hus (1956), Nowy dom Muminka (Nowy dom Muminka, Egmont 2006)
  • Mumin börjar ett nytt liv (1956), Nowe życie Muminków (Nowy dom Muminka, Egmont 2005)
  • Mumin blir kär (1956), Zakochany Muminek (Wyspa Muminków, Egmont 2006)
  • Mumindalen blir djungel (1956), Dżungla w Dolinie Muminków (Muminki i morze, Egmont 2005)
  • Mumin och marsmänniskorna (1957), Muminki i Marsjanie (Muminki i Marsjanie, Egmont 2006)
  • Mumin och havet (1957), Muminki i morze (Muminki i morze, Egmont 2005)
  • Föreningsliv i Mumindalen (1957), Związkowcy w Dolinie Muminków (Lampa Muminka, Egmont 2007)
  • Mumintrollet i vilda västern (brak polskiego wydania)
  • Snorkfröken i rokoko (1958), Panna Migotka w dobie rokoko (Lampa Muminka, Egmont 2007)
  • Mumin och medborgarkänslan (brak polskiego wydania)
  • Mumin och kometen (brak polskiego wydania)
  • Mumin och den gyllene svansen (1958), Złoty ogon Muminka (Tatuś Muminka i szpiedzy, Egmont 2006)
  • Muminvinter (brak polskiego wydania)
  • Mumin till sjöss (1959), Muminki zostają marynarzami (Muminki na Riwierze, Egmont 2006)
  • Klåttdjurets frieri (1959), Zaloty nieboraka (Zabawa w udawanie, Egmont 2006)

Inne książki wydane w Polsce[edytuj | edytuj kod]

  • Książka o Mimbli, Muminku i Małej Mi - Co było potem? (Hur gick det sen. 1952), tłumaczenie Ewa Kozyra-Pawlak, EneDueRabe 2011
  • Kto pocieszy Maciupka? (Vem ska trösta Knyttet?. 1960), tłumaczenie Teresa Chłapowska, Nasza Księgarnia 1980
  • Niebezpieczna podróż (Den farliga resan. 1977), tłumaczenie Teresa Chłapowska, Nasza Księgarnia 1986
  • Kamienne pole (Stenåkern. 1984), tłumaczenie Teresa Chłapowska, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza 1989
  • Podróż z małym bagażem, Wydawnictwo Waza 1994, wybór i przekład Teresa Chłapowska, zbiór 12 opowiadań wybranych z wydań szwedzkich: Lyssnerskan (1971), Resa med latt bagage (1989) i Rent spel (1989)
  • Lato (Sommarboken. 1972), tłumaczenie Zygmunt Łanowski, Nasza Księgarnia 1980
  • Córka rzeźbiarza (Bildhuggarens dotter. 1968), zbiór opowiadań, tłumaczenie Teresa Chłapowska, wydawnictwo Słowo/Obraz/Terytoria 1999
  • Uczciwa oszustka (Den ärliga bedragaren. 1982), tłumaczenie Halina Thylwe, Nasza Księgarnia 2013[3]

Biografie Tove Jansson[edytuj | edytuj kod]

  • Boel Westin: Tove Jansson. Mama Muminków. przekład Bogumiła Ratajczak. Warszawa: Marginesy, listopad 2012. ISBN 978-83-93375-87-5.

Przypisy

  1. Pat Najsłynniejsze pary lesbijskie, serwis Homoseksualizm.org.pl, dostęp 2009-07-05
  2. Lewis Carroll: Alicja w Krainie Czarów. Ilustracje Tove Jansson, przekład i posłowie Elżbieta Tabakowska. Kraków: Wydawnictwo Bona, 2012. ISBN 978-83-62836-44-4.
  3. Tove Jansson: Uczciwa oszustka. przekład Halina Thylwe. Warszawa: Nasza Księgarnia, 2013, seria: Kontrapunkt. ISBN 978-83-10-11967-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]