Józef Hen

Józef Hen w roku 1987

Portret Józefa Hena autorstwa Zbigniewa Kresowatego

Józef Hen, właściwie Józef Henryk Cukier (ur. 8 listopada 1923 w Warszawie) – polski pisarz, publicysta, dramaturg, scenarzysta i reportażysta żydowskiego pochodzenia.

Biografia

Urodzony 8 listopada 1923 w Warszawie na Nowolipiu, w rodzinie rzemieślniczej. Tam ukończył gimnazjum im. M. Kryńskiego (mała matura). Jako dziecko współpracowł z założonym przez Janusza Korczaka "Małym Przeglądem".

Wrzesień 1939 roku spędził w Warszawie na Nowolipiu. Stolicę opuścił w listopadzie 1939 roku. Wojnę spędził w Związku Radzieckim. Pracował przy budowie szosy Lwów-Kijów, a potem trafił do Samarkandy w Uzbekistanie. Pomimo dobrej formy fizycznej nie został przyjęty do armii Andersa. W 1944 wstąpił do Wojska Polskiego, opublikował też wtedy pierwszy wiersz (Łódź wierna) w piśmie Głos Żołnierza. W czasie wojny stracił ojca, zabitego w 1945 w Buchenwaldzie, brata Mojżesza (ur. 1920), który zaginął w ZSRR oraz siostrę Mirkę (1917-1942). Wojnę przeżyły matka i siostra Stella (ur. 1915). W 1944 przyjął pseudonim literacki "Hen", który z czasem zaczął mu służyć za nazwisko. Zaraz po wojnie był redaktorem tygodnika Żołnierz Polski. Służbę > Wojskowa zakończył w stopniu kapitana w 1952.

Już w 1947 opublikował pierwszą książkę Kijów, Taszkent, Berlin. Dzieje włóczęgi, która została uznana za obiecujący debiut. Pisał reportaże, nowele, opowiadania, prozę historyczną i powieści dla dorosłych i młodzieży, a także scenariusze filmowe, które niekiedy też reżyserował, m.in. Autobusy jak żółwie. Na podstawie jego utworów nakręcono na początku lat 60. m.in. filmy Krzyż Walecznych, Nikt nie woła, Kwiecień oraz Prawo i pięść. Później sfilmowano też Crimen. Był także autorem scenariusza serialu historycznego Królewskie sny, opublikowanego później także w wersji książkowej. Publikował też m.in. na łamach tygodnika Świat. W latach 1967-69 był zajadle atakowany przez środowisko tzw. "partyzantów". Nawiązał wówczas współpracę z paryską "Kulturą" Jerzego Giedroycia, w której opublikował trzy opowiadania pod pseudonimem Korab ("Western", "Oko Dajana", "Bliźniak").

Wydał m.in. powieść dla dzieci Bitwę o Kozi Dwór (1955), nawiązującą częściowo do Chłopców z Placu Broni Molnára, powieść wojenną Kwiecień (1960), dwie autobiograficzne powieści tworzące cykl "Teatr Heroda" o dojrzewaniu tuż przed II wojną światową i podczas oblężenia Warszawy w 1939 roku ("Przed wielką Pauzą" i "Opór"), liczne zbiory opowiadań, w tym Krzyż Walecznych (1964), literaturę historyczną Crimen. Opowieść jarmarczna (1975) oraz tomy esejów Nie boję się bezsennych nocy (1987) i wspomnień Nowolipie (1991). Inną pozycją w jego dorobku są beletryzowane biografie, wśród nich Ja, Michał z Montaigne (1978) – panorama XVI-wiecznej Europy ujęta na tle życiorysu francuskiego pisarza, myśliciela i eseisty Michela de Montaigne, oraz Błazen - wielki mąż (1998) – obszerny szkic postaci i wielostronnej działalności Tadeusza Boya-Żeleńskiego, przetykany refleksjami autora na temat epoki, która była jego dzieciństwem (powieść ta miała już trzy wydania).

Hen przez lata doczekał się kilkunastu tłumaczeń, w tym na czeski, niemiecki, francuski i rosyjski. Przez długie lata (do 1982) był działaczem Związku Literatów Polskich. Był też członkiem komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich w 2005. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Mieszka w Warszawie. Z małżeństwa z Ireną z domu Lebewal (1922–2010) ma dwoje dzieci: Magdalenę (ur. 1950) i Macieja (ur. 1955).

Odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1998).

W 2009 roku otrzymał Nagrody Literackiej m. st. Warszawy w kategorii "Warszawski twórca".

Dzieła (wybór)

• Kijów, Taszkient, Berlin, Wydawnictwo MON, 1958
• Mgiełka, PIW 1970
• Crimen, LSW 1975, Erica 2011
• Teatr Heroda; Przed wielką pauzą; Opór, Czytelnik 1982 ISBN 83-07-00501-9
• Nie boję się bezsennych nocy, Czytelnik, 1987, ISBN 83-07-01350-X
• Nikt nie woła, Wyd. Literackie, 1990, ISBN 83-08-02201-4
• Nowolipie, Prospero, Łódź 1991, ISBN 83-900822-0-9
• Odejście Afrodyty , Twój styl, 1995
• Błazen – wielki mąż, Iskry, 1998, ISBN 83-207-1611-X
• Ja, Michał z Montaigne... Prószyński i S-ka, 1999, ISBN 83-7180-341-9
• Kwiecień, Nowe Wydawnictwo Polskie Ypsylon, Warszawa 2000 r.
• Mój przyjaciel król, Wydawnictwo Iskry 2003, ISBN 83-207-1739-6
• Milczące między nami, Jeden Świat, 2004, ISBN 979-83-89632-12-7
• Bruliony profesora T., PIW 2006 ISBN 83-06-03006-0
• Prawo i pięść, Świat Literacki, 2006, ISBN 978-83-86646-17-3
• Pingpongista, W.A.B. 2008 ISBN 978-83-7414-426-1
• Dziennik na nowy wiek, W.A.B. 2009, ISBN: 978-83-7414-706-4
• Szóste, najmłodsze i inne opowiadania, W.A.B. 2012, ISBN: 978-83-7747-639-0

Linki zewnętrzne

• Józef Hen w bazie filmpolski.pl
• Krzysztof Masłoń: Józef Hen – literatura, kobiety i sport. [dostęp 11 lutego 2009].
• Włodzimierz Kalicki: Król Staś każe podać baraninę. Rozmowa z Józefem Henem o książce Mój przyjaciel król. [dostęp 11 lutego 2009].