Waniewo (powiat wysokomazowiecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Waniewo
Fragment miejscowości
Fragment miejscowości
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat wysokomazowiecki
Gmina Sokoły
Liczba ludności (2006) 200
Strefa numeracyjna (+48) 86
Kod pocztowy 18-218
Tablice rejestracyjne BWM
SIMC 0406311
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Waniewo
Waniewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Waniewo
Waniewo
Ziemia 53°04′34″N 22°48′51″E/53,076111 22,814167Na mapach: 53°04′34″N 22°48′51″E/53,076111 22,814167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Waniewowieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, w gminie Sokoły.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Waniewo pochodzi od imienia Wania[1]. Wieś założona prawdopodobnie jako graniczny gród mazowiecki strzegący przeprawy na Narwi. W roku 1447 wzmiankowany most na Narwi. Nazwa miejscowości po raz pierwszy pojawiła się w przekazach z 1447 r. Równocześnie wymienia się w ówczesnych dokumentach istnienie zamku i mostu[2].

Znani właściciele Waniewa:

  • w wieku XV własność książąt litewskich
  • 1501 - król Aleksander Jagiellończyk nadał Waniewo wraz z małą włością Mikołajowi Radziwiłłowi, wojewodzie wileńskiemu[1].
  • 20 czerwca 1510 r. król Polski i wielki książę litewski Zygmunt I Stary pozwolił Mikołajowi Radziwiłłowi osadzić miasto na prawie chełmińskim, a także pobierać myto na nowo zbudowanym moście przez rzekę Narew [3].
  • 1567 -1572- Hieronim Sieniawski, kasztelan kamieniecki
  • Olelkowiczowie, książęta słuccy
  • 1590 - oddana w zastaw Pawłowi Szczawińskiemu, kasztelanowi łęczyckiemu
  • około 1664 - Szczawińscy
  • 1676 - określona jako własność Zofii Rzewuskiej, pisarzowej ziemi łukowskiej
  • 1680 - Wilhelm Orsetti
  • 1832 - ostatni potomek Orsettich sprzedał wieś na rzecz ojczyma, Stefana Rostworowskiego. Własność Rostworowskich do początku wieku XX.

W wykazie dziedziców dóbr, i ich urzędników, sług i sprawców pow. bielskiego z XVI w. znajduje się m.in. Waniewska - księżna, dziedziczka wsi Ospiów - Waniewo (par. Płońska)[4].

Miejscowość nigdy nie rozwinęła się w ośrodek miejski, najprawdopodobniej ze względu na utratę znaczenia przeprawy na Narwi[5]. Miasto zostało założone dla obsługi małych dóbr waniewskich, z dala od głównych dróg komunikacyjnych, a w pobliżu Tykocina, nie miało warunków rozwinięcia się. W rejestrze z 1676 roku Waniewo występuje już, jako wieś[1].

W roku 1827 jedna część miejscowości liczyła 20 domów i 118 mieszkańców, druga 6 domów i 47 mieszkańców.

Pod koniec XIX w. wieś należała do powiatu mazowieckiego, gmina Kowalewszczyzna. We wsi znajdowała się szkółka początkowa, a przy kościele parafialnym istniał szpital dla starców i kalek. Powierzchnia ziemi włościańskiej wynosiła 1092 mórg.

W pobliżu wsi znajdował się folwark Waniewo Poduchowne. W roku 1887 miał 206 morgów powierzchni, w tym 92 morgi ziemi ornej, 99 łąk, i 2 morgi lasu. W folwarku 4 budynki drewniane[6].

W 1891 roku wieś, włościanie, osób 389 (w tym żydzi 22), gospodarzy 59, domy drewniane 48, morgi 804: orne 381, łąki 250, na jednego gospodarza 13,6 morgi. W 1891 roku Waniewo Poduchowne, folwark, osób 5, dom drewniany 1, morgi 210: orne 133, łąki 32, lasy 1[7].

W roku 1921 wyszczególniono:

  • wieś Waniewo. Było tu 49 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 320. mieszkańców (161. mężczyzn i 159 kobiet). Narodowość polską podało 295 osób, a żydowską 25
  • folwark Waniewska Wólka, gdzie naliczono 2 budynki z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 19. mieszkańców (10. mężczyzn i 9 kobiet)[8].

W 1965 roku Waniewo znajdowało się w gromadzie Jeńki w pow. łapskim[1]. A już 1 stycznia 1973 roku w gminie Sokoły[9].

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny

Pierwszy, znany z dokumentów, być może parafialny kościół, najprawdopodobniej pw. św. Anny istniał w wieku XV.

W roku 1511 Mikołaj Radziwiłł jako wojewoda wileński ufundował i uposażył kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, oraz św. św. Katarzyny, Barbary, Doroty, Mikołaja i Marcina.

Biskup pomocniczy łucki Stanisław Łoza w roku 1639 konsekrował zapewne kolejny kościół drewniany. Staraniem proboszcza Andrzeja Błockiego, kanonika łuckiego w roku 1671 nastąpiło odnowienie erekcji kościoła spowodowane obrabowaniem go w czasie wojen szwedzkich.

Obecny, neoromański kościół murowany, wzniesiony został w latach 1870-1877. Odbudowany ze zniszczeń wojennych w latach 1946-1950[5]. jest siedzibą parafii Wniebowzięcia NMP. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Łapy.

Szkoła[edytuj | edytuj kod]

W 1922 roku 4. klasowa szkoła powszechna, liczyła 197 uczniów. W 1923 r. liczyła 187 uczniów, 1924-211, 1925-170, 1930-180. W 1931-180.

Nauczyciele:1932 r. Pawecka Maria przybyła, 1932-34, Półbrat Adam kier., 1938 Kochański Mieczysław p.o.kier., 1941 Grochowska Anna, Grochowski Aleksander, Grochowski Mirosław, Filonik Adam[10].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Układ przestrzenny[edytuj | edytuj kod]

Układ przestrzenny miasta

Rozplanowanie przestrzenne Waniewa datuje się na początek XVI wieku. Jego podstawą są dwie równoległe ulice: Waniewo i Psia powstałe z rozgałęzienia szlaku do Tykocina. Ulice dobiegają do rynku, leżącego u przeprawy przez rzekę Narew.Ulica Rybacka wiodła bezpośrednio do przeprawy z rynku, a ulica Konowrót łącząca ulicę Waniewo z Psią prowadziła w kierunku Kowalewszczyzny. Ulica Kościelna była wewnętrzną ulicą jurydyki kościelnej. Układ przestrzenny jest stosunkowo dobrze zachowanym przykładem XVI wiecznej urbanistyki.

Drugim elementem rozplanowania Waniewa jest system przeprawowy oraz rezydencja Orsettich w Śliwnie z bogatą kompozycją kanałową.[11]

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Figura NMP Niepokalanej

Obiekty archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Narew w Waniewie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 S. Andrzejewski, M. Siuchniński, Miasta polskie w tysiącleciu, tom pierwszy. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków 1965 r. s. 292.
  2. J. Rudnicki, Zabytki Ziemi Łomżyńskiej, historia miasta i wsi, rysunki zabytków wraz z opisami portrety i życzliwych osób zasłużonych, tom II, Rajgród 2001 r. s. 190-193.
  3. J. Maroszek, Wielcy panowie i magnateria na Podlasiu. Rozdział VII z Historia Województwa Podlaskiego pod redakcją A. Cz. Dobrońskiego. Instytut Wydawniczy Kreator, Białystok 2010 r. s. 70.
  4. Wypisy heraldyczne z Ksiąg Poborowych XVI w. woj. podlaskie - dostępne na stronie:Stankiewicze.com
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Katalog zabytków sztuki, Województwo łomżyńskie, Pod redakcją M. Kałamajskiej-Saeed, Ciechanowiec, Zambrów, Wysokie Mazowieckie i okolice, PAN Instytut Sztuki, Warszawa 1986 r. s. 78-81.
  6. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom XII. Warszawa 1892 r. s. 937.
  7. W. Jemielity, Jubileusz 500-lecia Parafii Waniewo, Wydawca Parafia Waniewo, Waniewo 2011 r. s. 6.
  8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo Białostockie, Powiat Wysokie Mazowieckie, Gmina Kowalewszczyzna, Tom V. Warszawa 1924 r. s. 110.
  9. W. Jemielity, Podziały administracyjne powiatów wysokomazowieckiego i łapskiego w latach 1919 –1990 z Studia Łomżyńskie, tom VII, Łomża 1996 r. s. 120-121.
  10. W. Jemielity, Szkoły powszechne w województwie białostockim w latach 1919-1939. Łomża 1991 r. s. 93.
  11. B. Stypułkowska, Wiekowe Waniewo - Z sokołem w herbie pod redakcją A. Cz. Dobrońskiego, J. Czajkowskiej. Sokoły 2006 r. s. 111.
  12. Diecezja Łomżyńska: WANIEWO

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]