Wezuwiusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wezuwiusz
Widok na masyw Wezuwiusza z Pompejów
Widok na masyw Wezuwiusza z Pompejów
Państwo  Włochy
Wysokość 1281 m n.p.m.
Dane wulkanu
Rok erupcji 1944
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Wezuwiusz
Wezuwiusz
Ziemia 40°49′16″N 14°25′32″E/40,821111 14,425556Na mapach: 40°49′16″N 14°25′32″E/40,821111 14,425556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wezuwiusz (łac. Vesuvius, wł. Vesuvio) – jedyny aktywny wulkan na kontynentalnej części Europy, położony na terenie Włoch, na Półwyspie Apenińskim, nad Zatoką Neapolitańską.

Wezuwiusz, zaliczany do stratowulkanów, jest jednym z pięciu najniebezpieczniejszych wulkanów świata. Początki jego aktywności sięgają okresu sprzed około 16 tys. lat. Najbardziej wzmożonym okresem aktywności wulkanu były lata 1631-1872. Według ostatnich pomiarów, jego wysokość wynosi 1281 m n.p.m., głębokość krateru – 230 m, średnica – 550-650 m. Dzisiejszy stożek znajduje się na kalderze utworzonej podczas wybuchu z 79 roku. Szczyt północnej krawędzi kaldery nosi nazwę Monte Somma.

Erupcja Wezuwiusza w 79 r.

Wiek najstarszych skał Wezuwiusza określany jest na ok. 200 tys. lat. Najbardziej znany jest z wybuchu, który nastąpił 24 sierpnia 79 r., w którym zniszczone zostały miasta: Pompeje, Herkulanum i Stabie. Ostatni duży wybuch został odnotowany dnia 13 marca 1944 r.

Obserwatorium[edytuj | edytuj kod]

14. km słup erupcji Wezuwiusza w 1822 r.
Wnętrze krateru Wezuwiusza
Tufy wulkaniczne na zboczu Wezuwiusza

Pomiędzy Ercolano i Torre del Greco na Valle del Salvatore znajduje się obserwatorium wulkanologiczne Osservatorio Vesuviano, położone na wysokości 609 m n.p.m. Jest to najstarsze na świecie obserwatorium zajmujące się obserwowaniem życia wulkanów; zostało ufundowane w 1841 roku przez króla Obojga Sycylii Ferdynanda II. Już w 1809 rząd Burbonów rozważał utworzenie obserwatorium, a prośbę o utworzenie takiego obiektu wystosował również sekretarz Akademii Nauki w Neapolu Teodoro Monticelli w 1829. W końcu 1831 prośba została przyjęta przez króla Ferdynanda II, który polecił fizykowi Macedonio Melloniemu (1798-1854) wybór miejsca i kierowanie pracami. Fizyk był stałym bywalcem w Paryżu i Londynie, gdzie współpracując z naukowcami, propagował naukę o polu magnetycznym i ocieplaniu się klimatu, zajmował się też podstawami fotografii.

10 lipca 1839 król nadał Melloniemu tytuł dyrektora Obserwatorium Vesuviano. Początkowo Melloni chciał zbudować Obserwatorium na Riviera di Chiaia, lecz jego propozycja została odrzucona. W końcu 1841 roku zaczęto budowę obserwatorium na zboczach Wezuwiusza łącznie z drogą, która miała połączyć obserwatorium z Resiną. Fizyk jeszcze w tym samym roku otrzymał środki na zakup aparatury pomiarowej.

W 1845 roku podczas VII Kongresu Naukowców Włoskich zainaugurowano pracę obserwatorium, chociaż nie zostało jeszcze całkowicie ukończone. Podczas kongresu Melloni zaprezentował swoją teorię, iż wulkany takie jak Wezuwiusz-Somma mają bardzo głęboki zbiornik magmowy (teoria bardzo bliska teorii plutonicznej). 16 marca 1848 obserwatorium zaczęło w pełni funkcjonować, jednak Macedonio Melloni, oskarżany o sympatie liberalne, stracił poparcie króla i 6 listopada 1849 został usunięty z funkcji dyrektora.

1852 roku pozwolenie na wykorzystywanie obserwatorium do swoich nauk otrzymał Luigi Palimieri (1807-1896), profesor nauk logicznych i metafizycznych uniwersytetu w Neapolu. Już 8 grudnia 1855 uczony został nominowany dyrektorem obserwatorium. W 1860 Palimieri został profesorem fizyki i meteorologii na uniwersytecie w Neapolu, w ten sposób zrodziła się bardzo bliska współpraca obserwatorium z uniwersytetem. Palimieri nakazał wybudować wieżę do obserwacji meteorologicznych, do której została przeniesiona część aparatury pomiarowej zakupiona przez Melloniego w Paryżu. Luigi Palimieri ufundował gazetę naukową Annali dell'Obsservatorio Vesuviano, którą redagował aż do śmierci, gdzie opisał z bardzo dużą dokładnością wybuchy Wezuwiusza pomiędzy 1855 – 1872, a w szczególności wybuchy z 1855 i 1872 roku. Jest również wynalazcą sejsmografu elektromagnetycznego. Jemu właśnie zawdzięczamy obserwacje Wezuwiusza a także i innych wulkanów na świecie.

1872 podczas wybuchu wulkanu grupa studentów została zalana lawą i straciła życie. Palimieri, który w tym czasie pojechał do Neapolu po instrumenty pomiarowe, powróciwszy zajął się dokładnymi pomiarami podczas wybuchu wulkanu i nawet wtedy, kiedy obserwatorium zostało w bardzo niebezpieczny sposób otoczone lawą, pozostał na swoim stanowisku. Za ten bohaterski czyn zostaje nominowanym senatorem Królestwa Włoskiego w 1876 roku.

W 1903 roku dyrektorem obserwatorium na krótko został Eugenio Semmola, potem geolog Raffaele Vittorio Matteucci. W 1911 – 1914 dyrektorem zostaje Giuseppe Mercalli (1850-1914), twórca klasyfikacji erupcji wulkanicznych (Skala Mercallego).

Kolejnymi dyrektorami byli fizycy i geofizycy, Alessandro Malladra i Giusepppe Imbó, który rozbudował obserwatorium zakupując nowoczesny sprzęt do pomiarów geofizycznych oraz przepowiedział wybuch Wezuwiusza w 1944.

Dzisiaj obserwatorium przez całą dobę rejestruje wszystkie ruchy sejsmiczne we wnętrzu wulkanu jak i trzęsienia ziemi, współpracując przy tym nad wieloma projektami z wulkanologami z całego świata, a w jego muzeum można oglądać wystawy ukazujące osiągnięcia wulkanologów w ciągu ostatnich 2000 lat.

Ważniejsze erupcje[edytuj | edytuj kod]

Nagranie przedstawiające erupcje Wezuwiusza w 1944 (ang.)

Ważniejsze erupcje

Data Typ erupcji
24 sierpnia 79 eksplozywna (wybuch)
472 efuzywno-eksplozywna
512 nieznany
26 lutego 685 efuzywna (wylew)
787 efuzywno-eksplozywna
968 nieznany
27 stycznia 1037 nieznany
29 maja 1139 eksplozywna
1500 eksplozywna
16 grudnia 1631 efuzywno-eksplozywna
3 lipca 1660 eksplozywna
13 kwietnia 1694 efuzywna
25 maja 1698 efuzywno-eksplozywna
28 lipca 1707 efuzywno-eksplozywna
20 maja 1737 efuzywno-eksplozywna
23 grudnia 1760 efuzywno-eksplozywna
19 października 1767 efuzywno-eksplozywna
8 sierpnia 1779 eksplozywna
15 czerwca 1794 efuzywno-eksplozywna
22 października 1822 efuzywno-eksplozywna
23 sierpnia 1834 efuzywno-eksplozywna
6 lutego 1850 efuzywno-eksplozywna
1 maja 1855 efuzywna
8 grudnia 1861 efuzywno-eksplozywna
15 listopada 1868 efuzywna
13 marca 1944 efuzywna

Świat przyrody[edytuj | edytuj kod]

Stoki masywu Wezuwiusza są od 5 czerwca 1995 objęte kompleksową ochroną jako park narodowy. Ma on na celu nie tylko ochronę żyjących tam gatunków roślin i zwierząt oraz unikatowych w skali europejskiej form geologicznych ale również stanowisk archeologicznych i tradycyjnych sposobów wykorzystania gospodarczego stoków wulkanu.

Rośliny[edytuj | edytuj kod]

Ogólna liczba gatunków roślin na terenie parku narodowego wynosi około 906 gatunków. Dolne partie stoków Wezuwiusza porastają sztucznie nasadzone mieszane lasy złożone z pinii i zimozielonych dębów ostrolistnych, zaś Monte Somma porasta mieszany las złożony z różnych gatunków dębów, olch, klonów i kasztanów jadalnych oraz rzadkich tu brzóz.

Leżące pola lawy są kolonizowane przez różnorodne, rzadkie gatunki takie jak:

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Fauna parku jest równie bogata.

Gromadę ssaków reprezentują takie zwierzęta jak:

W parku można spotkać ponad 100 gatunków ptaków, w tym gniazdują w nim między innymi:

Zimują między innymi:

Na przelotach pojawiają się:


Wśród gadów można wymienić:

Uprawy[edytuj | edytuj kod]

Stoki wulkanu już od czasów starożytnych wykorzystywane były gospodarczo. Żyzne gleby wulkaniczne sprawiły, że można tu znaleźć bardzo zróżnicowane uprawy. W sadach owocowych rosną morele, pomidory i wiśnie. Na stokach, głównie Monte Somma znaleźć można winnice. Z warzyw uprawia się głównie koper, fasolę oraz brokuły

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Wezuwiusz w Wikisłowniku