Wsola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wsola
Kościół pw. św. Bartłomieja
Kościół pw. św. Bartłomieja
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat radomski
Gmina Jedlińsk
Liczba ludności ok. 1500
Strefa numeracyjna (+48) 48
Kod pocztowy 26-660
Tablice rejestracyjne WRA
SIMC 0625326
Położenie na mapie gminy Jedlińsk
Mapa lokalizacyjna gminy Jedlińsk
Wsola
Wsola
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wsola
Wsola
Ziemia 51°29′12″N 21°07′21″E/51,486667 21,122500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Muzeum Witolda Gombrowicza
Wjazd do Wsoli od strony wschodniej
Zima we Wsoli, ul. Kalinowa

Wsolawieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlińsk.

Do 1954 siedziba gminy Wielogóra. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie radomskim.

Wieś położona 5 km od Radomia i 85 km od Warszawy. Przez miejscowość przebiega droga krajowa 7, będąca częścią międzynarodowej trasy E77.

Przystanek autobusów podmiejskich z Radomia do Jedlińska (ew. Jedlanki) (linia A).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś odnotowana została jako parafia w Liber beneficiorum Jana Długosza (lata gromadzenia danych: 1470-80), gdzie wskazywano na istnienie w 1440 kościoła wsolskiego pod wezwaniem św. Bartłomieja. Tutejsza parafia, fundowana przez ród Ślizów herbu Abdank, erygowana była ok. 1358 Ślizowie, oprócz Wsoli, byli również właścicielami pobliskiego Piastowa. Przez pięć wieków obie wsie dzieliła wspólna historia. Ok. 1480 Jan Kochanowski (dziad poety) poślubił we Wsoli Barbarę Szlizównę, która w wianie wniosła m.in. Czarnolas. W okresie Reformacji wieś stanowiła dziedzictwo szlachty sprzyjającej nowym nurtom. Posiadaczami Wsoli byli wówczas m.in. Anna ze Ślizów Dąbrowska, określana jako heretyczka, Anna Ożarowska, kolatorka walcząca z kościołem o dobra plebańskie, Andrzej Lasota - wielki brat polski oraz Adam Kochanowski - bratanek Jana Kochanowskiego, sędzia lubelski, który w XVI w. zamienił kościół wsolski na zbór ariański braci polskich. Na początku XVII w. Krzysztof Siemieński, kolejny dziedzic Wsoli, wytacza Adamowi Kochanowskiemu wygrany proces o zwrot zawłaszczonych dóbr kościoła wsolskiego. W 1629 Siemieński wznosi na miejscu starego drewnianego kościółka, murowaną świątynię. W 1644 właścicielem Wsoli zostaje Stanisław Witkowski - zięć Jana Kochanowskiego; jego syn, noszący również imię Stanisław, przekazuje Wsolę córce Elżbiecie, która wnosi wieś w posagu Aleksandrowi Adamowi Drzewieckiemu - wojewodzie lubelskiemu. W 1750 Wsola, za sprawą ich córki Konstancji, żony Józefa, kasztelana lubelskiego, staje się dziedzictwem rodu Sołtyków. Właścicielem dóbr stał się m.in. syn Konstancji i Józefa, Kajetan Sołtyk - biskup krakowski, którego porwanie przez Rosjan przyczyniło się do zawiązania konfederacji barskiej. Kolejnymi właścicielami dóbr wsolskich byli: bratanek biskupa Józef - kasztelan małogoski i zawichojski oraz jego syn Franciszek Salezy - senator i kasztelan Królestwa Polskiego. W 1877 syn Franciszka Marceli sprzedaje Wsolę z Piastowem Wincentemu i Annie Grobickim, herbu Trąby. W 1881 z dóbr Piastów zostaje wydzielony folwark Wsola. W 1893 właścicielami Wsoli zostają synowie Wincentego i Anny - Jakub i Aleks, trzeci z synów Piotr, otrzymuje Piastów. W 1912 Jakub Grobicki staje się jedynym właścicielem folwarku Wsola. Dwa lata później ukończona zostaje budowa pałacyku wg projektu łódzkiego architekta Augusta Furuhjelma. W 1920 Jakub Grobicki sprzedaje majątek wsolski Marii Magdalenie Pruszakównie, herbu Leliwa, która cztery lata później udostępnia pałac i folwark swojej bratanicy Aleksandrze z Pruszaków oraz jej mężowi Jerzemu Gombrowiczowi, bratu Witolda Gombrowicza. W 1929 Aleksandra Gombrowicz wykupuje na własność dobra wsolskie na publicznej licytacji zarządzonej przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. W latach 30. XX w. Wsola, podobnie jak i wiele innych majątków w tym okresie, znalazła się w trudnej sytuacji finansowej.Ratunkiem dla ich właścicieli była dzierżawa lub sprzedaż ziemi. Do 1945, kiedy to majątek na mocy Dekretu PKWN przejął na własność Skarb Państwa, Aleksandra Gombrowiczowa sprzedała kolonistom bądź osobom prywatnym 153 ha gruntów. Częstym gościem Aleksandry i Jerzego był Witold Gombrowicz, dla którego pobyty we Wsoli były okazją do wypoczynku, oddania się twórczości pisarskiej a także obserwacji środowiska ziemiańskiego. Ponoć to tu powstał pomysł napisania Ferdydurke[1].

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ulice[edytuj | edytuj kod]

W 2004 sołtys wsi zarządził nadanie nazw ulicom. We Wsoli mieszczą się następujące ulice:

  • Bursztynowa,
  • Gombrowicza,
  • Graniczna,
  • Kalinowa,
  • Krótka,
  • Leśna,
  • Lotnicza,
  • Miła,
  • Pałacowa,
  • Polna,
  • Różana,
  • Słoneczna,
  • Sosnowa,
  • Spacerowa,
  • Spokojna,
  • Sportowa,
  • Stawna,
  • Szkolna,
  • Warszawska.
  • Wrzosowa,

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przy ulicy Szkolnej 1, znajduje się Zespół Szkół Publicznych imienia Witolda Gombrowicza. Szkoła imię nosi od 2003, ponieważ pisarz ten wielokrotnie przebywał we Wsoli, goszcząc w majątku swojego brata – Jerzego. Majątek ten wraz z okazałym, dobrze zachowanym do dziś dworkiem sąsiaduje ze szkołą.

Znane postacie ze Wsoli[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

1,5 km. na wschód od wsi znajduje się uroczysko leśne "Wsola" (pow. 550 ha), będące naturalnym przedłużeniem najdalej na zachód wysuniętej części Puszczy Kozienieckiej. Na początku XX w. powszechnie występowała tu jeszcze jodła. Na dzień dzisiejszy drzewostan uroczyska stanowią młode i niezbyt bogate bory sosnowe. W środku kompleksu znajduje się gajówka Wsola, a za nią na południe rozciąga się dość spore torfowisko Duży Ług, odwadniane przez strumyk wpadający do rzeki Mlecznej, naprzeciwko wsi Owadów[2].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez Wsolę prowadzą następujące szlaki turystyczne:

Przypisy

  1. Muzeum Witolda Gombrowicza we Wsoli. Warszawa: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, 2009, s. 111-129.
  2. 2,0 2,1 2,2 Karol Piasecki, "Puszcza Kozienicka", Wydawnictwo PTTK "Kraj" Warszawa, 1990, ISBN 83-7005-252-5, str. 79-80

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]