Jedlińsk

	Jedlińsk
	Herb Jedlińska
Województwo	mazowieckie
Powiat	radomski
Gmina	Jedlińsk
Sołtys	Andrzej Langierowicz
Położenie	51° 31' N; 21° 07' E
Ludność; • liczba ludności	; ok. 1700
Strefa numeracyjna; (do 2005)	48
Kod pocztowy	26-660
Tablice rejestracyjne	WRA
	Położenie na mapie Polski; ; Jedlińsk
	Strona internetowa wsi

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 51°31' N 21°07' E51.5166667 21.1166667 (Jedlińsk)

Jedlińsk – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlińsk.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie radomskim.

Miejscowość jest siedzibą gminy Jedlińsk.

Spis treści

1 Położenie
2 Historia
3 Ważne miejsca i zabytki
4 Ulice i place
5 Edukacja
6 Sport
- 6.1 Ośrodki sportowe
- 6.2 Kluby sportowe
7 Znane postacie z Jedlińska
8 Zobacz też
9 Linki zewnętrzne

[edytuj] Położenie

Miejscowość położona przy trasie E77 w odległości 90 km na południe od Warszawy i 10 km na północ od Radomia nad rzeką Radomką i Tymianką.

[edytuj] Historia

Nazwa Jedlińsk wywodzi się od licznych jodeł, otaczających średniowieczną osadę. Miejscowość została zlokalizowana przez Mikołaja Jedlińskiego, dzięki przywilejowi Zygmunta I. Od 1540 roku wieś posiadała prawo miecza. W latach 1560 - 1630 Jedlińsk pełnił rolę ważnego ośrodka arian, którzy prowadzili zbór i szkołę podległą Akademii Rakowskiej. W drugiej połowie XVII i w XVIII wieku miejscowe gimnazjum podlegało Akademii Krakowskiej. Od 1630 roku Jedlińsk był własnością rodziny Witowskich, później Załuskich. Najazd szwedzki w 1655 roku spowodował zniszczenie miasteczka. W roku 1869 Jedlińsk został pozbawiony praw miejskich, stając się niewielką osadą. W roku 1794 koło wsi kwaterował Tadeusz Kościuszko, przemieszczając się z wojskiem w kierunku Warszawy. 11 czerwca 1809 roku odbyła się tu bitwa wojsk Księstwa Warszawskiego z Austriackimi (bitwa pod Jedlińskiem). Mogiła poległych mieści się przy drodze do Woli Gutowskiej.

W sierpniu 1890 roku w Jedlińsku wybuchł groźny pożar. Gazeta Radomska zamieściła obszerną relację o tej sytuacji: Straszliwa klęska nawiedziła wczoraj Jedlińsk. Całą osadę w niepełna godzinę zmienił pożar w zgliszcza i popiół. W redakcji owego czasopisma nie dowierzano nadchodzącym pogłoskom. Gdy dano znać redakcji: że Jedlińsk stoi w płomieniach, że cały spłonął wyjechaliśmy natychmiast nie wierząc fatalnej wiadomości i przypuszczając, że jest fantazją! Dziennikarze po przybyciu zredagowali: Sterczące kominy sto blisko domów i niedopałki tyluż zabudowań gospodarskich przekonały nas, że wiadomość o katastrofie jest prawdziwą, iż nieszczęście jest straszne. Według opowiadania pogorzelców pożar wybuchł około godziny 12- tej w południe, podczas nabożeństwa. Pożar w niedzielę rozprzestrzenił się. Zaatakował zabudowania mieszczan. W Jedlińsku był dzień uroczysty, rocznica poświęcenia kościoła obchodzona odpustem. W chwili, gdy kapłan, jak zwykle przed sumą wychodził z procesją ze świątyni niosąc Najświętszy Sakrament rozległ się złowieszczy krzyk: gore! pali się! ratunku! Tłum ludu jak fala w oka mgnieniu rzucił się w kierunku pożaru. Tymczasem nieszczęsny żywioł szalał i huczał zamieniając wszystko w perzynę. Pożar dostał się do centralnej części miejscowości: palił się dom Pieniążka w samym środku miasteczka. W chwilę potem, w parę minut zaczęły płonąć domy i zabudowania w dwóch innych ulicach. Pożar szerzył się z tak błyskawiczną szybkością, że w 15 minut kilkadziesiąt domów stało już w płomieniach, a w pół godziny później drugie kilkadziesiąt było w ogniu. Miejscowa ludność rzuciła się do ratunku swojego mienie i życiowy wielopokoleniowy dorobek: O ratunku domu Pieniążka, o ujarzmieniu niszczącego żywiołu nie mogło być mowy, bo każdy ratować chciał swoje mienie- swój dom stojący już w płomieniach. Wynoszono z domów przedmioty, składając je na ulicach. Ogień niszczył również i te resztki dobytku. W końcu zaczęła płonąć cała osada. Zdołano zaledwie ocalić rzeczy cenniejsze i trochę dobytku. Sprzęty wynoszone na rynek i ulice spaliły się, ratować ich było niepodobieństwem z powodu żaru piekielnego, niemożliwego dostępu i w obce faktu, że największy nawet pośpiech był jeszcze za powolny - przy szybkości płomieni ogarniających wszystko i zagrażających życiu. Relacja dziennikarzy z Jedlińska w niedzielne południe wyglądała następująco: Spłonęła poczta, sąd i urząd gminy, bożnica i do sto domów mieszkalnych z zabudowaniami, stodoły zapełnione zbożem, sklepy spożywcze z towarami i zapasami obuwia itd. Uratowano kasę gminną i dokument gminy. Z domu wójta gminy p. Radlińskiego nie pozostało ani śladu! Korespondent Gazety Radomskiej pokazał obraz Jedlińska po ogromnym pożarze: W śród zgliszcz dymiących widzisz tu i owdzie zwęglone zwłoki krów, gęsi, trzody i drobiu- niedopałki sprzętów. Setki rodzin rozłożyło się obozem nad rzeką i z niemą rozpaczą spogląda na popioły swego mienia- sterczące kominy i walące się resztki ścian i przepierzeń murowanych. W bezpośredniej relacji dziennikarskiej przekazano: Świątynia i plebania ocalały cudem! Dom organisty już zaczął się palić- zdołano go uratować. Dwory z okolicznych wsi przyszły miasteczku pomóc w walce z ogniem. Sikawki i narzędzia gminne na miejsce wypadku nadesłali: pp. Grobicki z Piastowa, właściciel Jedlanki i pp. Bekerman z Firleja. Stwierdzono, że przyczyną pożaru jest podpalenie.

Od 1994 roku w Jedlińsku działa Towarzystwo Miłośników Ziemi Jedlińskiej, dzięki któremu powstało Muzeum Ziemi Jedlińskiej imienia księdza Jana Kloczkowskiego.

Do dziś mieszkańcy Jedlińska obchodzą obrzęd ludowy, zwany ścięcie śmierci, wywodzący się z 1778 roku, który odbywa się co roku w ostatni wtorek przed Wielkim Postem.

[edytuj] Ważne miejsca i zabytki

Kościół Apostołów Piotra i Andrzeja w Jedlińsku - założony przez Stanisława Witowskiego, kasztelana brzezińskiego, wzniesiony staraniem jego syna Stanisława, kasztelana sandomierskiego. W 1655 roku został zrujnowany przez Szwedów. Odnowił go Aleksander Józef Załuski, wojewoda rawski. W 1752 roku gruntownie restaurował i przekształcił biskup Andrzej Stanisław Załuski.
Cmentarz parafii rzymskokatolickiej św. Andrzeja Apostoła - został założony w 1798 roku. Spoczywają tu m.in. rodziny dziedziczne Jedlińska.

[edytuj] Ulice i place

W Jedlińsku znajdują się następujęce ulice:

Rynek
Energetyków
Gołębiowskiego
Jaśminowa
Konopnickiej
Kościuszki
Krótka
Lipowa
Ogrodowa

Piaskowa
Pocztowa
Polna
Prusa
Stawna
Targowa
Warecka
Warszawska
Świętego Wojciecha

[edytuj] Edukacja

Obecnie w miejscowości, przy ulicy Marii Konopnickiej 2, znajduje się plac, w którym mieści się Publiczna Szkoła Podstawowa i Publiczne Gimnazjum. Szkołę (obecnie oddzielnie gimnazjum i szkoła podstawowa) założyli Arianie przebywający w Jedlińsku w latach 1560 – 1630. Sprowadzili do niej nauczycieli z Rakowa. W 1630 roku chorąży łęczycki Stanisław Witowski kupił Jedlińsk, usunął Arian z miasta, a szkołę oddał pod nadzór Akademii Krakowskiej. Wówczas nauczycielami szkoły byli: Sebastian Fafrowicz, Fabian Czaplic, Wojciech Zabłocki, Jan Złomański, Wincenty Ujazdowski i Piotr Struszewski. W 1794 roku ksiądz Michał Dmowski ufundował szkółkę elementarną przy kościele, która istniała do 1815 roku. Przez kolejne dziewięć lat mieszczanie sami szukali nauczycieli i opłacali ich, aż w 1824 roku z poręki rządu przysłano do Jedlińska nauczyciela Tomasza Kozłowskiego. Po nim uczył Antoni Ziębiński, mieszkaniec Jedlińska. Wtedy szkoła znajdowała się w jego domu. Po 16 latach Kurator Okręgu Naukowego Warszawskiego nominował na nauczyciela tej szkoły Karola Zieleniewskiego. Następnie uczył tu Michał Wereszczyński, później zaś Tomasz Barabasz, a po nim Paweł Jopkiewicz, Wincenty Przybyłowski, Stanisław Pytkowski i Szymon Wolski. W 1870 roku do szkoły chodziło 80 dzieci z Jedlińska i trzech okolicznych wsi: Woli Gutowskiej, Piaseczna i Lisowa. Za naukę dzieci włościanie płacili nauczycielowi 30 rubli rosyjskich i 50 kopiejek. W 1885 roku wybudowano nowy budynek szkolny - drewniany z jedną dużą salą szkolną i mieszkaniem dla nauczyciela. Nauka odbywała się w nim do wybuchu pożaru w 1890 roku. Pracę nad budową nowej szkoły rozpoczęto dopiero w 1927 roku. W nowym budynku były cztery sale lekcyjne, kancelaria i pokój nauczycielski, a dalsze dwie sale lekcyjne dobudowano w 1938 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy zajęli część szkoły, robiąc w jednej sali warsztat do remontu samochodów, w drugiej mieszkanie dla mechaników. Dzieci uczyły się na tajnych kompletach w prywatnych mieszkaniach, nawet w stodole u pana Salewskiego. W 1945 roku po zakończeniu wojny, kierownikiem szkoły została miejscowa nauczycielka Wacława Ziębicka. Budynek szkolny był zniszczony, toteż nauka odbywała się w pomieszczeniach wynajętych u miejscowej ludności. Remontem budynku szkolnego zajął się Komitet Rodzicielski i przy dużej pomocy ludności przywrócono szkole dawny wygląd. W latach 1952 – 1955 kierownictwo szkoły objęła Helena Jurkowska. Przez następne trzy lata kierownikiem był Edward Wrona. Od 1958 do 1972 roku szkołą kierował Kazimierz Foremniak. Wtedy przeprowadzono remont kapitalny istniejącej części i dobudowano 3 pomieszczenia, które przeznaczono na szatnię, umywalnię i bibliotekę. Ważnym wydarzeniem dla oświaty była przeprowadzona w 1999 roku reforma. Zlikwidowane zostały ośmioklasowe szkoły podstawowe i na ich bazie z dniem 1 września 1999 roku w Jedlińsku powstały sześcioklasowa szkoła podstawowa i trzyletnie gimnazjum.

W latach 2000 - 2002 trwała rozbudowa budynku szkolnego w Jedlińsku. Dobudowano 10 sal lekcyjnych, świetlicę, bibliotekę z czytelnią, szatnie i salę gimnastyczną o wymiarach 36 m x 18 m z zapleczem dla potrzeb Publicznego Gimnazjum w Jedlińsku. Wyremontowano część starego budynku szkolnego i uzyskano dodatkowo pięć sal lekcyjnych oraz pokój nauczycielski dla gimnazjum.

[edytuj] Sport

[edytuj] Ośrodki sportowe

W Jedlińsku mieści się Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji (GOSiR). Na jego terenie mieszczą się:

boisko piłkarskie - główny obiekt Berty Jedlińsk;
boisko do koszykówki;
boisko do piłki siatkowej plażowej;
korty tenisowe;
domki kempingowe.

[edytuj] Kluby sportowe

Na terenie miejscowości mieści się siedziba i boisko klubu piłkarski - GKS Berta Jedlińsk, powstałego w 1946 jako LKS Berta. Klub posiada niebiesko-granatowe barwy. Przed sezonem 2004/2005 "Berta" złączyła się z piątoligowcem – Mirax Bierwce. Obie drużyny jako Mirax Berta w sezonie 2005/2006 rozgrywały swe mecze w piątej lidze mazowieckiej (południe). Po nieudanej grze jesienią, drużyna wycofała się z rozgrywek. Klub wznowił grę w sezonie 2006/2007 od B-klasy, którą wygrał i w sezonie 2007/2008 gra w A-klasie. Aktualna nazwa klubu z Jedlińska to LKS Jedlińsk.