Zapalenie osierdzia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Zapalenie osierdzia
Pericarditis
ICD-10 I30
Ostre zapalenie osierdzia
I30.0 Ostre nieokreślone samoistne zapalenie osierdzia
I30.1 Zapalenie osierdzia zakaźne
I30.8 Inne postacie ostrego zapalenia osierdzia
I30.9 Ostre zapalenie osierdzia, nie określone
ICD-10 I31
Inne choroby osierdzia
I31.0 Przewlekłe zarostowe zapalenie osierdzia
I31.1 Przewlekłe zaciskające zapalenie osierdzia
ICD-10 I32
Zapalenie osierdzia w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
I32.0 Zapalenie osierdzia w chorobach bakteryjnych sklasyfikowanych gdzie indziej
I32.1 Przewlekłe zaciskające zapalenie osierdzia
I32.8 Zapalenie osierdzia w innych chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
Zapalenie osierdzia w EKG
Rozwarstwienie blaszek osierdzia (płyn) w obrazie USG
Płyn w osierdziu w obrazie RTG

Zapalenie osierdzia (łac.pericarditis acuta, ang. acute pericarditis) – stan zapalny blaszek osierdzia, o różnej etiologii, któremu zwykle towarzyszy gromadzenie się płynu pomiędzy blaszkami osierdzia w tak zwanym worku osierdziowym.

Przebieg kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Zapalenie osierdzia może przebiegać jako:

  • zapalenie ostre
  • zapalenie przewlekłe, czyli trwające ponad 3 miesiące
  • zapalenie nawracające

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Zmiany zapalne mogą mieć charakter pierwotny lub wtórny, ogólnie dzieli się je na przyczyny infekcyjne (infekcyjne zapalenie osierdzia), nieinfekcyjne i idiopatyczne (nie można ustalić przyczyny zapalenia).

Częstość występowania[edytuj | edytuj kod]

Najczęstszą przyczyna zapalenia osierdzia, często przebiegająca z jednoczesnym zapaleniem mięśnia sercowego, jest zapalenie o etiologii wirusowej. Zakażenie bakteryjne w dobie antybiotykoterapii występuje bardzo rzadko, z wyjątkiem przypadków gruźliczego zapalenia osierdzia, który jest poważnym problemem u chorych na AIDS, które nieleczone kończą się śmiercią w 85% przypadków. W przebiegu pełnościennego zawału mięśnia sercowego u 5-20% osób dochodzi do zapalenia osierdzia, cechuje się ono jednak skąpoobjawowym przebiegiem i często jest nierozpoznawane. Postać późna pozawałowego zapalenia osierdzia, zwana zespołem Dresslera, pojawia się u poniżej 5% chorych, leczenie trombolityczne zmniejsza tę liczbę poniżej 0,5%. Operacja CABG wiąże się z 20% ryzykiem rozwoju choroby. Zapalenia osierdzia w przebiegu kolagenoz jest częstym objawem współistniejącym – pojawia się u 50% chorych na twardzinę układową i u 30% chorych na reumatoidalne zapalenie stawów i toczeń rumieniowaty układowy. Wysięk w obrębie worka osierdziowego stwierdzany jest także w 5-30% chorych z niedoczynnością tarczycy i 10% z mocznicą. Pourazowe zapalenia osierdzia mogą wystąpić jako powikłania urazów zewnętrznych, od strony przełyku lub w przebiegu przezskórnych zabiegów angioplastycznych. W przypadkach, jeśli objawy zapalenia osierdzia powracają po kilku miesiącach poprawy, mówi się o nawracającym zapaleniu osierdzia.

Objawy kliniczne[edytuj | edytuj kod]

  • gorączka
  • ból w klatce piersiowej:
    • zlokalizowany w okolicy przedsercowej lub zamostkowej, promieniujący do pleców, do okolicy łopatki
    • nasila sie w pozycji leżącej, zmniejsza się na siedząco i w pochyleniu do przodu
    • często z towarzyszącym mu kaszlem i dusznością
  • tarcie osierdziowe, słyszalne w trakcie osłuchiwania serca, najlepiej słyszalne w trakcie zatrzymanego wydechu u chorego w pozycji siedzącej w przodopochyleniu lub w pozycji kolankowo-łokciowej. Tarcie osierdziowe składa się z trzech faz: jednego dźwięku słyszalnego w skurczu i dwóch w rozkurczu. Zazwyczaj słyszalne jest na nad niewielkim obszarem klatki piersiowej, najczęściej przy lewym brzegu mostka w II-III międzyżebrzu. Przyciśniecie głowicy stetoskopu do skóry może wzmocnić słyszalny dźwięk tarcia osierdziowego. Nie jest objawem stałym, pojawia się i zanika.
  • w przypadku szybkiego narastania objętości płynu w osierdziu – objawy zagrażającej tamponady serca
  • w przypadku etiologii infekcyjnej często współistnieją objawy zapalenia mięśnia sercowego, które wysuwają się na pierwszy plan
  • podwyższenie wskaźników stanu zapalnego, takich jak OB, CRP, podwyższona leukocytoza, może dojść do podwyższenia poziomu troponin, co świadczy o jednoczesnym zajęciu mięśnia serca
  • EKG – charakterystycznym objawem elektrokardiograficznym jest poziome uniesienie odcinka ST i równoczesne obniżenie odcinka PQ
  • RTG klatki piersiowej – w przypadku nagromadzenia dużej ilości płynu (ponad 250 ml) obserwuje się butelkowatą sylwetkę serca
  • echokardiografia – metoda z wyboru do rozpoznania (wykrywa nawet niewielką ilość płynu, u osób z tak zwanym suchym zapaleniem osierdzia jest nieskuteczna) i monitorowania leczenia
  • Tomografia komputerowa jest konieczna do oceny gęstości płynu w osierdziu, celem wykluczenia ropniaka osierdzia
  • niekiedy konieczne jest wykonanie biopsji osierdzia i badanie płynu osierdziowego celem ustalenia rozpoznania (np. nowotwory)
  • w przypadkach przewlekłego zapalenie osierdzia występuje ból w klatce piersiowej, uczucie niemiarowego bicia serca, utrata apetytu, utrata masy ciała

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie zapalenia osierdziowego jest uzależnione przede wszystkim od ilości nagromadzonego płynu i szybkości jego narastania.

  • w przypadku niewielkiej ilości płynów wprowadza się leczenie przyczynowe, w zależności od etiologii, oraz leczenie objawowe oparte na niesterydowych lekach przeciwzapalnych; w przypadku nieskuteczności takiego postępowania do leczenia włącza się inne leki nieswoiste (patrz niżej); dopiero brak skuteczności powoduje konieczność rozważenia nakłucia osierdzia, czyli perikardiocentezę
  • w przypadku dużej ilości płynu, jednak bez objawów tamponady serca, po wdrożeniu leczenia, konieczne jest stałe monitorowanie echokardiograficzne i w przypadku braku regresji ilości płynów obowiązuje wykonanie perikardiocentezy
  • w przypadkach tamponady serca – perikardiocenteza

Leki nieswoiste[edytuj | edytuj kod]

Perikardiocenteza[edytuj | edytuj kod]

  • tamponada serca
  • znaczne nagromadzenie płynu w osierdziu, utrzymujące się ponad tydzień i niereagujące na stosowane leczenie
  • podejrzenie ropnego zapalenia osierdzia
  • podejrzenie nowotworowego zapalenia osierdzia

Leczenie swoiste[edytuj | edytuj kod]

  • ropne zapalenie osierdzia – konieczna antybiotykoterapia oraz otwarty drenaż worka osierdziowego z płukaniem worka osierdziowego; jako postępowanie wspomagające może być stosowane doosierdziowe podawanie antybiotyków
  • leki przeciwprątkowe w przypadku tła gruźliczego
  • mocznicowe zapalenie osierdzia wymaga zwykle zwiększenie częstości dializ, co zwykle prowadzi do ustąpienia dolegliwości
  • zespół Dresslera – wystarczającym leczeniem jest stosowanie kwasu acetylosalicylowego lub ibuprofenu

Leczenie postaci przewlekłych[edytuj | edytuj kod]

Przewlekłe zapalenie osierdzia wymaga perikardiocentezy, a w przypadku jej nieskuteczności koniecznym może się okazać stały drenaż osierdzia w oparciu o wytworzenie okna osierdziowo-opłucnego.

Nawracające zapalenie osierdzia[edytuj | edytuj kod]

Nawroty ostrego zapalenia osierdzia leczy się jak zapalenie ostre. Nawrotom zapobiega się przewlekle stosując niesterydowe leki przeciwzapalne, kolchicynę lub, w przypadkach opornych, glikosteroidy. Dawki leków stopniowo się zmniejsza i następnie odstawia. W przypadku nawrotu objawów do leczenia może być dodana azatiopryna lub cyklofosfamid.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.