Zdzięcioł

Zdzięcioł
Herb Zdzięcioła Flaga Zdzięcioła
Państwo	Białoruś
Obwód	grodzieński
Populacja (2010) • liczba ludności	7800
Położenie na mapie Białorusi Zdzięcioł
53°27′N 25°24′E
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zdzięcioł (biał. Дзя́тлава, Dziatława, ros. Дятлово, Diatłowo, jid. זשעטל, lit. Zietela) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, centrum administracyjne rejonu zdzięciolskiego, 47 km od Lidy. Liczy 7800 mieszkańców (2010).

Historia

Pierwsze wzmianki na temat tej miejscowości pochodzą z 1498 roku, kiedy to została przyznana księciu Konstantemu Ostrogskiemu, na którego polecenie wybudowano drewniany zamek. W XVII wieku Zdzięcioł stał się własnością Lwa Sapiehy, który nakazał wznieść przy głównym placu miasta katolicki kościół, poświęcony w 1646 roku, a odnowiony 1743 roku po pożarze, który strawił znaczną jego część. W styczniu 1708, podczas trwania wielkiej wojny północnej tydzień spędził tu car Rosji Piotr I Wielki. W XVIII w. miasto przeszło w ręce Stanisława Sołtana, który odnowił tu wybudowaną w 1751 barokową rezydencję Radziwiłłów. Po upadku powstania listopadowego dobra zostały skonfiskowane przez zaborcę, w ramach represji za udział w Powstaniu pułkownika wojska polskiego Adama Sołtana. Za II Rzeczypospolitej miasto było siedzibą wiejskiej gminy Zdzięcioł.

Aż do II wojny światowej, ludność miasta była przeważnie pochodzenia żydowskiego. W 1942 roku hitlerowcy zabili około 1500 Żydów ze Zdzięcioła i okolic (zob. getto w Zdzięciole).

W okolicy mieszkała grupa mówiąca dialektem języka litewskiego, obecnie zanikła.

Zabytki

• Kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP Barokowy, fundacji podskarbiego litewskiego Kazimierza Lwa Sapiehy, zbudowany w l. 1624-46. Jest to świątynia jednonawowa, z półkoliście zamkniętym prezbiterium. Trójkondygnacyjna fasada flankowana jest przez dwie czworoboczne wieże nakryte barokowymi hełmami, pomiędzy którymi znajduje się ozdobny szczyt. Wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, a prezbiterium – sklepieniem krzyżowym. W bogatym wyposażeniu wyróżnia się 7 rokokowych stiukowych ołtarzy. Ołtarz główny jest dwukondygnacyjny, ozdobiony figurami świętych, kolumnami, pilastrami, gzymsami, ozdobnymi wazami i kartuszami. Na uwagę zasługują także rokokowa ambona i organy Wacława Biernackiego z początku XX wieku.
• Pałac Radziwiłłów, zbudowany najprawdopodobniej dla ks. Michała Radziwiłła ok. poł. XVIII w., został wzniesiony na miejscu wcześniejszego zamku Ostrogskich. W k. XVIII w. przebudowali go Sołtanowie, a po konfiskacie dóbr pałac został zamieniony przez rosyjskiego zaborcę na koszary kawaleryjskie, a następnie na więzienie. W okresie międzywojennym mieściła się w nim szkoła. Po II wojnie światowej umieszczono tu szpital miejski.

W obecnej postaci jest to budynek dwukondygnacyjny, na planie prostokąta, z płytkim ryzalitem centralnym od frontu, zwieńczonym niskim frontonem o płynnych liniach i znacznie głębszym ryzalitem od strony ogrodu. Elewacje ozdabiają pilastry i rokokowe sztukaterie w postaci motywów heraldycznych, girland i medalionów. Okna ozdobione są nadokiennikami różnych kształtów. Nie zachował się zespół dawnych zabudowań gospodarczych oraz wspaniały park krajobrazowy otaczający niegdyś pałac.

• cmentarz katolicki i kaplica cmentarna z 1813 roku.

Urodzeni w mieście

• Grzegorz Łatuszyński - polski pisarz, krytyk, tłumacz oraz dziennikarz
• Michaił Orda – białoruski działacz młodzieżowy, deputowany do parlamentu tego państwa
• Teofan (Siemieniako) – duchowny Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego pochodzenia białoruskiego, arcybiskup miński i słucki

Linki zewnętrzne

• Zdzięcioł w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIV (Worowo – Żyżyn) z 1895 r.