Lida

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lida
Herb
Herb Lidy
Państwo  Białoruś
Obwód grodzieński
Burmistrz Alieksandr Nikołajewicz Ostrowskij
Wysokość 142 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

97 600[1]
Nr kierunkowy +375 (154)
Kod pocztowy 231300
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Lida
Lida
Ziemia 53°53′N 25°18′E/53,883333 25,300000Na mapach: 53°53′N 25°18′E/53,883333 25,300000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Lida w Wikisłowniku
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś
Zamek w Lidzie
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lidzie
Ulica Sowiecka
Lodowisko w mieście

Lida (biał. Ліда, lit. Lyda) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, siedziba rejonu lidzkiego, w latach 1921–1939 w Polsce, w województwie nowogródzkim, siedziba powiatu lidzkiego.

Niegdyś miasto powiatowe w granicach I Rzeczypospolitej. Była miastem królewskim Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej[2].

W BSSR i Białorusi centrum rejonu lidzkiego. Przemysł maszynowy, obuwniczy, chemiczny, spożywczy; węzeł kolejowy.

Obecnie Lidę zamieszkują w 45% Białorusini, 40% – Polacy, a 15% – Rosjanie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto założył w 1323 roku wielki książę litewski Giedymin. Lida była stolicą księstwa lidzkiego, którym władał książę Giedymin, a po jego śmierci syn Olgierd i jego synowie Jagiełło i Witold. Zamek był potężną twierdzą wielokrotnie szturmowaną przez Krzyżaków – tylko raz zdobyty w 1384 roku. Inne ataki były bezskuteczne aż do 1655 roku, gdy zajęli go kozacy Zołotarenki. Zamek został spalony przez Szwedów w czasie wojny północnej (1702 i 1710 rok). W okresie międzywojennym poddany renowacji. Zamek gościł dwukrotnie wygnanych z Ordy Tatarskiej chanów: Tochtamysza (1396-99), Hadżi Gireja (1434-43).

W wiekach XIV-XVI Lida była jednym z pięciu największych miast Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1590 roku uzyskała prawa miejskie.

Jesienią 1918 roku w mieście powstała Samoobrona Ziemi Lidzkiej – polska organizacja wojskowa mająca na celu obronę Lidy przed bolszewikami. Jej organizatorem był ppor. Wacław Szukiewicz. Po opuszczeniu miasta przez wojska niemieckie na przełomie 1918 i 1919 roku Samoobrona przejęła władzę w Lidzie i podjęła walkę z nadchodzącą Armią Czerwoną[3]. W styczniu 1919 roku oddziały polskie wyszły z miasta na ratunek atakowanemu przez bolszewików Wilnu. W konsekwencji Lida została zajęta przez bolszewików bez walki. Odbita przez regularne Wojsko Polskie w czasie ciężkich walk 16–17 kwietnia 1919 roku. Po zdobyciu miasta nastąpił pogrom, w którym, z udziałem żołnierzy polskich zamordowano 39 Żydów[4][5].

7 czerwca 1919 roku miasto wraz z całym powiatem lidzkim weszło w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej jednostki administracyjnej[6]. Latem 1920 roku Lida została ponownie zajęta przez bolszewików, ponownie odbita przez Polaków 30 września 1920. W 1921 roku formalnie weszła w skład II Rzeczyspospolitej.

Przed 1939 rokiem w mieście stacjonowały 77. Pułk Piechoty (żołnierze mieli znak niedźwiadka na naramiennikach) i 5. Pułk Lotniczy.

Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Lida oraz powiatu lidzkiego w województwie nowogródzkim. 1 kwietnia 1938 roku włączono do miasta wieś Roślaki[7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • zamek w Lidzie z 1323 roku zbudowany przez litewskiego księcia Giedymina na planie czworoboku z dwiema wieżami w stylu gotyckim.
  • kościół katolicki w Lidzie zbudowany w 1770 r. w stylu barokowym, funkcjonujący bez przerwy. Jest to świątynia trójnawowa, z czworobocznym prezbiterium i barokowym szczytem fasady. Charakteryzuje się bogato wyposażonym wnętrzem (rzeźby, freski, ornamenty stiukowe). W bocznym ołtarzu lewej nawy umieszczono cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem.
  • kościół pijarów (obecnie cerkiew prawosławna), klasycystyczny, w kształcie rotundy. Zbudowany w latach 1797-1825. Spalony w 1842 roku. W 1863 roku w ramach represji po powstaniu styczniowym zamieniony na cerkiew prawosławną. W 1922 roku wrócił do pijarów. Został zamknięty w 1958 roku – była w nim hala sportowa, planetarium, muzeum – w 1991 roku kino. W 1995 roku został przekazany prawosławnym. Obok dzwonnica.
  • klasztor pijarów z kolegium pijarskim – zamknięty w 1843 roku W okresie międzywojennym szkoła handlowa. W pobliżu dzwonnica.
  • cmentarz katolicki w Lidzie (stary cmentarz) z 1797 roku przy ul. Engelsa.
  • koszary 77 pułku piechoty, pomiędzy ulicami ks. Skorupki i Koszarową.
  • browar z 1876 roku
  • budynek Gimnazjum im. hetmana Karola Chodkiewicza z 1929 roku, proj. arch Jerzy Beill, styl funkcjonalistyczny. Obecnie Lidzki Koledż Pedagogiczny.
  • budynek Poczty Polskiej z 1938 roku w stylu funkcjonalistycznym

Do 1940 roku w Lidzie mieściła się jedna z największych w Europie żydowskich szkół rabinicznych.

W Lidzie działa organizacja TKPZL Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lidzkiej. Organizacja zajmuje się poszerzaniem kultury polskiej.

Rozgrywa się tam część akcji powieści Sergiusza Piaseckiego Zapiski oficera Armii Czerwonej.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludzie związani z Lidą[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Lidą.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]