Artykuł na medal

Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Admirał Fłota Sowietskowo Sojuza Kuzniecow
Admirał Fłota Sowietskowo Sojuza Kuzniecow
Historia
Stocznia Zakład nr 444 (Ukraińska SRR)
Położenie stępki 22 lutego 1983
Wodowanie 4 grudnia 1985
 WMF ZSRR
Nazwa Tbilisi / Leonid Breżniew / Admirał Kuzniecow
Wejście do służby 20 stycznia 1991
 WMF Rosji
Nazwa Admirał Kuzniecow
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 45900 ton (standardowa)
58.500 (pełna)
Długość pokład startowy: 304,5 metra
Szerokość pokład startowy: 70 metrów
Napęd
8 zbiorników ciśnieniowych
4 turbin parowych 200.000 KM
4 wały napędowe
Prędkość 30 węzłów
Zasięg 3.850 Mm @ 29 węzłów
Załoga 1.960 osób (200 oficerów) oraz
626 osób personelu lotniczego
40 osób personelu flagowego

Admirał Kuzniecow, pełna nazwa: Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow (ros. Адмирал флота Советского Союза Кузнецов) – radziecki, następnie rosyjski lotniskowiec, znajdujący się w służbie od 1991 do chwili obecnej; klasyfikowany w ZSRR i Rosji jako ciężki krążownik lotniczy (TAWKR). W toku budowy nosił kolejno nazwy: „Riga”, „Leonid Breżniew” i „Tbilisi”. Jest to jedyny klasyczny lotniskowiec ukończony dla marynarki ZSRR lub Rosji i największy lotniskowiec zbudowany w Europie lub należący do państw europejskich[a][1]. „Admirał Kuzniecow” przenosi do 30 samolotów i śmigłowców i wyróżnia się tym, że jako jedyny zbudowany lotniskowiec przystosowany jest do operowania z niego samolotów odrzutowych konwencjonalnego startu bez użycia katapulty[b]. Mimo dużych rozmiarów (długość 306,45 m i wyporność maksymalna 61 390 t) okręt ten dysponuje umiarkowaną siłą bojową, znacznie mniejszą od amerykańskich lotniskowców, porównywalną w praktyce z lekkimi lotniskowcami dla samolotów pionowego startu i lądowania, co wynikło głównie z braku konsekwencji w trakcie jego projektowania i rezygnacji z zastosowania katapult dla samolotów.

Projektowanie[edytuj | edytuj kod]

Jedynymi okrętami przystosowanymi do przenoszenia samolotów w marynarce ZSRR była w latach 70. seria okrętów projektu 1143 i pochodnych (typu Kijew), klasyfikowanych jako ciężkie krążowniki lotnicze (TAKR – tiażołyj awianiesuszczij kriejsier, w Rosji – TAWKR[2]), a za granicą jako lekkie lotniskowce. Bazujące na nich myśliwce pionowego startu i lądowania Jak-38 miały jednak bardzo ograniczone możliwości, co ograniczało uniwersalność okrętów. Prowadzono prace nad klasycznym dużym lotniskowcem proj. 1153 Orieł, lecz w październiku 1978 projekt ten został anulowany[3]. Jeszcze jednak w listopadzie 1977 władze radzieckie poleciły rozpocząć prace projektowe nad mniejszym lotniskowcem klasyfikowanym jako ciężki krążownik lotniczy, mogącym przenosić samoloty pionowego startu i lądowania, a także klasyczne samoloty, startujące za pomocą katapulty[3]. Projekt bazował częściowo na okrętach typu Kijew, co wyrażało się w numerze projektu – 11435 (lub 1143.5) – lecz miał być od nich większy. Mimo mniejszej wielkości i mocy bojowej od lotniskowców amerykańskich, jednostka taka miała w założeniu być wystarczająca, aby zapewnić osłonę rejonów patrolowania atomowych okrętów podwodnych uzbrojonych w rakiety balistyczne, stanowiących najważniejszy komponent strategiczny radzieckiej floty, na dalekiej północy – Morzu Barentsa i Oceanie Lodowatym, a także umożliwić walkę z lotnictwem, okrętami nawodnymi i podwodnymi[3]. Prace projektowe prowadziło Newskie Biuro Projektowo-Konstrukcyjne (NPKB), które początkowo opracowało pięć wariantów, w tym jeden z napędem atomowym (niezaakceptowanym)[3].

Na skutek m.in. braku doświadczeń z okrętami lotniczymi i różnych koncepcji w radzieckich kręgach sztabowych i politycznych, z których część była nieprzychylna lotniskowcom, projekt podlegał licznym zmianom. Zwolennikiem budowy lotniskowca z dużymi możliwościami uderzeniowymi był m.in. dowódca marynarki wojennej admirał Siergiej Gorszkow, który forsował projekt okrętu o standardowej wyporności 65.000 ton, zabierającego 52 samoloty[3]. W 1980 minister obrony Dmitrij Ustinow zdecydował jednak, zgodnie ze stanowiskiem Sztabu Generalnego, że okręt przede wszystkim powinien zostać wyposażony w nowo projektowane samoloty pionowego startu i lądowania Jak-41 (Jak-141), w związku z czym zdecydował pomniejszyć go o 10.000 ton i zrezygnować z katapult, zachowując możliwość startu samolotów o klasycznym starcie przy użyciu tzw. skoczni (w terminologii rosyjskiej: trampoliny) – podwyższonego pokładu dziobowego[3]. Doprowadziło to do dalszych opóźnień w pracach projektowych. Mimo to, odpowiednio zmieniony projekt wstępny lotniskowca z lipca 1980 (z 46 samolotami i śmigłowcami, skocznią i jedną katapultą) nie został zaakceptowany[4]. W międzyczasie, żeby „uchronić” Stocznię Czarnomorską w Nikołajewie od zajęcia na potrzeby innych projektów, zwolennicy lotniskowców przeforsowali w grudniu 1980 rozpoczęcie tam budowy drugiego krążownika lotniczego projektu 11434, z perspektywą wprowadzenia zmian w trakcie budowy (rozpoczęte sekcje zostały później jednak złomowane)[5].

„Kuzniecow” w Murmańsku, 2004

Nowe prace nad lotniskowcem wyszły od rozwoju konstrukcji ostatniego okrętu typu Kijew („Baku”, projektu 11434), a prowadzono je pod oznaczeniem projektu 114342. We wrześniu 1981 minister Ustinow zdecydował ponownie powiększyć wyporność okrętu o 10.000 t, po czym wprowadzono dalsze zmiany, czerpiąc przy tym z wyników prac nad niezaakceptowanym projektem 11435[4]. Napęd i nadbudówka pozostały analogiczne do „Baku”. Zaakceptowany postanowieniem Rady Ministrów 7 maja 1982 ostateczny projekt otrzymał ponownie oznaczenie 11435 (1143.5)[4]. Na skutek powolnego tempa rozwoju samolotu Jak-41, który nie osiągnął gotowości do produkcji, skupiono się na pokładowych wersjach najnowszych myśliwców klasycznego startu, Su-27K (późniejszy Su-33) oraz MiG-29K (ostatecznie nie przyjęty na uzbrojenie). Dla eksperymentów z samolotami pokładowymi i szkolenia załóg samolotów, zbudowano kosztem 140 milionów rubli specjalny kompleks NITKA w Nowo-Fiodorowce w rejonie sackim na Krymie, uruchomiony w 1982, w którym na lądzie odwzorowano pokład lotniskowca z trampoliną[6].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania do budowy lotniskowca, z numerem stoczniowym S-105, wiązały się z koniecznością modernizacji i powiększenia pochylni „0” największej stoczni w Nikołajewie (zakład nr 444, Ukraińska SRR), w celu dostosowania jej do budowy okrętów o wyporności podczas wodowania do 40 000 t, która została rozpoczęta jeszcze dla potrzeb niezrealizowanego projektu 1153 Orieł[7]. Ceremonia oficjalnego rozpoczęcia budowy (położenia stępki), z udziałem adm. Gorszkowa, odbyła się 1 września 1982. Początkowo okrętowi nadano nazwę „Riga” (Ryga), nawiązując do poprzednich okrętów lotniczych nazywanych od głównych miast ZSRR, lecz 26 listopada 1982 zmieniono ją na „Leonid Brieżniew”, na cześć zmarłego w tym czasie I sekretarza partii KPZR Breżniewa. Budowa odbywała się z montowanych osobno 22 dużych sekcji o masie do 1400 ton (po raz pierwszy w ZSRR). Datą faktycznego położenia stępki, tj. ułożenia pierwszej zmontowanej sekcji, była 22 lutego 1983[7]. Okręt wodowano 4 grudnia 1985 (przy wyporności 32 000 t). Matką chrzestną przy wodowaniu była naczelniczka jednego z biur stoczni L. Szałygina[8]. W dalszej kolejności trwało wyposażanie okrętu, przeciągające się m.in. z powodu zmian w projekcie i opóźnień poddostawców systemów. 11 sierpnia 1987 w związku z pieriestrojką w ZSRR, okręt przemianowano na „Tbilisi” (Tbilisi). 8 czerwca 1989 rozpoczęły się próby na uwięzi, przy stopniu ukończenia okrętu 71%[9]. 21 października 1989 nieukończony okręt wyszedł na próby operacji lotniczych na morzu i 1 listopada 1989 wylądował na nim po raz pierwszy W. Pugaczow na Su-27K, a potem tego samego dnia wylądował i wystartował jako pierwszy T. Aubakirow na MiG-29K (były to pierwsze lądowania i starty klasycznych samolotów na lotniskowcu w ZSRR)[10]. 25 maja 1990 okręt przeszedł do Sewastopola, gdzie prowadzono próby morskie, a 1 sierpnia rozpoczęto państwowe próby odbiorcze[11]. 4 października 1990 lotniskowiec ostatni raz przemianowano na „Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow” (Адмирал Флота Советского Союза Кузнецов), na cześć admirała Nikołaja Kuzniecowa (w skrócie zapisywane, także w dokumentach, jako „Admirał Kuzniecow”)[11]. 25 grudnia 1990 okręt został odebrany przez komisję, po czym 20 stycznia 1991 wcielono go do służby w radzieckiej Flocie Północnej, a 29 stycznia 1991 podniesiono na nim banderę[11].

Podczas budowy okrętu, wykrytej przez amerykańskie satelity rozpoznawcze w 1984, na Zachodzie krążyło wiele spekulacji w zakresie możliwości, a także nazwy okrętu, mylących go także z niezrealizowanym lotniskowcem atomowym proj. 1153. Typ ten określono początkowo tymczasowo w kodzie NATO jako 'Black-Com-2' ('Black Sea Combatant 2'). W źródłach zachodnich spotyka się też nazwy tego typu: 'Kremlin', 'Kreml', 'Brezhnev' lub 'Orel', w końcu 'Kuznetsov'[12].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Dwa myśliwce Su-33 na pozycjach startowych, widziane od dziobu
Szkic pokładu lotniczego z widocznymi pozycjami startowymi
Myśliwiec Su-27K (Su-33) na pokładzie „Kuzniecowa”

„Admirał Kuzniecow” ma konstrukcję typową dla lotniskowców, lecz wyróżnia się pewnymi wyjątkowymi cechami. Jest to największy lotniskowiec zbudowany w Europie, niewiele mniejszy wymiarami od amerykańskich „superlotniskowców”, chociaż znacznie odbiegający od nich wypornością i mocą bojową, zależną głównie od liczby zabieranych samolotów i ich wariantów uzbrojenia. Jako jedyny lotniskowiec dostosowany jest do operowania z niego samolotów odrzutowych konwencjonalnego startu przy użyciu skoczni startowej, a nie katapulty – system STOBAR[b] (rozwiązanie takie stosowane jest na świecie tylko dla samolotów krótkiego startu i lądowania – V/STOL lub STOVL).

Kształt i układ pokładu „Kuzniecowa” jest zbliżony do wprowadzonego przez lotniskowce amerykańskie typów Forrestal i dalszych, z dużym nawisem pokładu nad lewą burtą, lecz nieco mniejszym nad prawą burtą. Duża nadbudówka wyspowa umieszczona jest typowo dla lotniskowców, na prawej krawędzi wystającej części pokładu, w celu pozostawienia jak największej ilości miejsca na operacje lotnicze. Nadbudówka ma 13 kondygnacji i wznosi się na 32 m nad pokładem[13]. Powierzchnia pokładu wynosi 14 800 m², maksymalna szerokość przeznaczona na operacje lotnicze to 67 m (przed nadbudówką)[13]. Droga do lądowania od rufy jest odchylona pod kątem 7° w lewo i ma długość 205 m i szerokość 26 m, wychodząc na lewy sponson[13]. Znajdują się na niej cztery liny hamujące (aerofiniszery) systemu Swietłana-2, w odstępach co 12 m, oraz podnoszona bariera awaryjna. Pierwsza lina znajduje się w odległości 40 m od rufy i zapewniają one zatrzymanie samolotu po 90 m dobiegu z przeciążeniem nie większym, niż 4,5 g[14]. Na dziobie pokład lotniczy wznosi się pod kątem 14,3°, stanowiąc tzw. skocznię, umożliwiającą uzyskanie większego kąta natarcia płata przez startujący samolot i zwiększenie siły nośnej[15].

Lotniskowiec ma trzy wyznaczone stanowiska startowe dla samolotów, z tego dwa znajdują się w części dziobowej, obok siebie – ich ścieżki do startu schodzą się w centralnym punkcie przedniej krawędzi skoczni (długość rozbiegu 90 m, dla samolotów ze zredukowanym uzbrojeniem podwieszanym). Stanowisko numer 3 przeznaczone jest do startu samolotów Su-33 z maksymalną masą startową (32 t) i znajduje się pośrodku pokładu do lądowania, na lewej burcie (długość rozbiegu 180 m)[14]. Za stanowiskami do startu znajdują się podnoszone osłony przed gazami wylotowymi silników (deflektory), chłodzone wodą. Dwa zewnętrzne podnośniki dla samolotów o nośności 40 t umieszczone są na prawej krawędzi pokładu, przed i za nadbudówką[13]. Pokład wyłożony jest pokryciem Omega odpornym na działanie gazów silników o temperaturze do 450°C, a w trzech miejscach pierwotnie przewidzianych do startu pionowego – do 750°C[13]. Hangar umieszczony pod pokładem lotniczym ma powierzchnię 3980 m² i wymiary 153 x 26 x 7,2 m[16]. W hangarze zainstalowany jest system łańcuchowy wewnętrznego transportu samolotów[16]. Samoloty przechowywane są w hangarze ze złożonymi do góry skrzydłami, a śmigłowce – ze złożonymi łopatami wirników. W rufowej części mieści się warsztat remontowy, a hangar jest dzielony przegrodami przeciwpożarowymi na 4 części[16]. Głównym materiałem konstrukcyjnym kadłuba i nadbudówki jest stal. W nadwodnej części zastosowano lekką ochronę konstrukcyjną, z ekranów stalowo-kompozytowych, a przedziały paliwa i uzbrojenia lotniczego są opancerzone[16]. Kadłub ma podwójne dno, a wzdłuż burt okrętu pod wodą znajduje się system przedziałów i grodzi wzdłużnych chroniący przed wybuchami podwodnymi – głębokość (grubość) systemu wynosi 4,5-5 m[16].

Unikatową cechą jak na lotniskowiec, wiążącą się z jego „krążowniczą” klasyfikacją, jest posiadanie uzbrojenia ofensywnego w postaci 12 wyrzutni ciężkich przeciwokrętowych pocisków rakietowych dalekiego zasięgu P-700 Granit, służących głównie do zwalczania grup lotniskowców potencjalnego przeciwnika. Umieszczone one są w dwóch rzędach silosów pod pokładem dziobowym, zamykanych na równi z pokładem, między drogami startowymi dla samolotów. Okręt ma także wyjątkowo silne uzbrojenie przeciwlotnicze i przeciwrakietowe bliskiego zasięgu, w postaci 24 ośmioprowadnicowych pionowych wyrzutni rakiet Kinżał i 8 zestawów CIWS (artyleryjsko-rakietowych) Kortik, składających się z dwóch sześciolufowych działek kalibru 30 mm i ośmiu pocisków bliskiego zasięgu każdy. Uzbrojenie przeciwlotnicze umieszczone jest na platformach z czterech stron pokładu okrętu (na burtach w części dziobowej i rufowej) – na każdej 6 wyrzutni Kinżał i dwa zestawy Kortik. Łącznie okręt przenosi 192 pociski Kinżał i 256 pocisków Kortik[17].

Według projektu, grupa lotnicza miała składać się z 26 myśliwców Su-27K (Su-33) lub MiG-29K oraz 24 śmigłowców[17]; praktycznie liczba zabieranych myśliwców i śmigłowców nie przekracza 30, w tym do 12-13 myśliwców, lecz liczba ta może być nieco zwiększona[15]. Obecnie używane są jedynie ciężkie myśliwce Su-33, mające pewne możliwości uderzeniowe, samoloty szkolne Su-25UTG oraz śmigłowce zwalczania okrętów podwodnych Ka-27PŁ, wsparcia ogniowego Ka-29, ratownicze Ka-27PS i wczesnego ostrzegania Ka-252RŁD (Ka-31)[15].

Siłownia okrętu jest turboparowa, nieco ulepszona w stosunku do projektu 11434[18]. Parę wytwarza 8 kotłów parowych KWG-4 o ciśnieniu pary 66 kg/cm² i wydajności 115 ton pary na godzinę (zwiększonej w stosunku do poprzednika - 98 t/h). Brak jest kotłów pomocniczych. Napęd stanowią 4 turbiny o mocy łącznej 200 000 KM, poruszające cztery pięciołopatkowe śruby o stałym skoku, wykonane z brązu, o średnicy 426 cm[18]. W stosunku do poprzedniego projektu zwiększono zapas paliwa, co pozwoliło na zwiększenie zasięgu do 8000 mil morskich przy prędkości 18 w[18]. Prędkość maksymalna wynosi 29 węzłów, bojowa prędkość ekonomiczna to 18 w[18]. Okręt ma dwie 15-tonowe kotwice na dziobie[18]. W skład środków pływających wchodzi 5 łodzi (kuter dowódcy proj. 1404, dwa kutry robocze proj. 1402B, dwie sześciowiosłowe łodzie JaŁ-P6) i 240 tratew pneumatycznych[18].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu do służby, początkowo lotniskowiec przebywał na Morzu Czarnym, gdzie uczestniczył w programie prób państwowych samolotów i śmigłowców pokładowych, prowadzono też szkolenie lotników z 100. Pokładowego Pułku Lotnictwa Myśliwskiego (100 KIAP)[19]. Czasowo okręt wchodził w skład 30. Dywizji Okrętów Floty Czarnomorskiej[19]. Nosił wówczas numer burtowy 113[11]. 1 grudnia 1991 „Admirał Kuzniecow” wypłynął z Sewastopola przez Morze Śródziemne do miejsca przeznaczenia – rosyjskiej Floty Północnej, z bazą w Widiajewie w Zatoce Kolskiej, dokąd przybył 20 grudnia (rejs przyspieszono w związku z rozpadem ZSRR] i widmem podziału Floty Czarnomorskiej między Rosję a Ukrainę)[2]. Podczas rejsu eskortowały go zmieniające się okręty radzieckie, a towarzyszyły mu różne okręty i samoloty NATO. Został przydzielony do 43. (Atlantyckiej) Dywizji Krążowników Rakietowych. 1 kwietnia 1992 rozkazem dowódcy Floty został włączony w skład okrętów pierwszej linii. W tym czasie na lotniskowcu nie stacjonowały jeszcze na stałe samoloty, których pokładowe wersje przechodziły dopiero na nim próby państwowe, a jedynie śmigłowce. Dopiero od 1993 na wyposażenie zaczęły wchodzić seryjne myśliwce Su-27K (oficjalnie typ ten przyjęto na uzbrojenie dopiero w 1998, pod oznaczeniem Su-33)[2]. W 1994 „Kuzniecow” brał udział po raz pierwszy w ćwiczeniach Floty Północnej i zdobył 1. miejsce we Flocie w konkurencji ostrzeliwania rakietami celów nawodnych (ponownie w kolejnym roku)[2]. Zimą z 1994 na 1995 lotniskowiec przeszedł remont kotłów[2] i według danych zachodnich, osiągnął gotowość operacyjną dopiero w 1995[15]. W 1991 roku okręt przepłynął 15.650 mil morskich, w latach 1992-1995 po nieco ponad 5000 mil rocznie[20].

„Admirał Kuzniecow” z podchodzącym do lądowania amerykańskim śmigłowcem SH-60, styczeń 1996
„Kuzniecow” i amerykański niszczyciel rakietowy USS „Deyo”, 1991
„Kuzniecow” od rufy

23 grudnia 1995 „Admirał Kuzniecow” z grupą okrętów wyszedł w rejs ćwiczebny na Morze Śródziemne, połączony z demonstracją obecności na tym akwenie (według rosyjskiej terminologii, była to „służba bojowa”). Jego grupa lotnicza składała się wówczas z 13 Su-33, 2 Su-25UTG i 11 śmigłowców Ka-27 i Ka-29; okręt nosił numer burtowy 063[2]. W styczniu 1996 u brzegów Tunezji doszło do spotkania z amerykańską grupą lotniskowca USS „America” z VI Floty. Amerykańskie śmigłowce SH-60 Seahawk lądowały z wizytami kurtuazyjnymi na „Kuzniecowie”, a rosyjskie na okrętach amerykańskich; również oficerowie obu stron zaznajamiali się nawzajem z posiadanym sprzętem[21]. 28 stycznia „Kuzniecow” zawinął do Tartus w Syrii, 17 lutego odwiedził Maltę. Podczas drogi powrotnej, na Atlantyku w marcu lądował na „Kuzniecowie” także śmigłowiec brytyjskiej fregaty HMS „Sheffield”[21]. 22 marca 1996 grupa rosyjska powróciła do bazy, po przejściu 14.156 mil morskich (wykonano 524 lotów samolotów i 996 śmigłowców)[21]. W toku rejsu uwidoczniły się jednak problemy techniczne, przede wszystkim z kotłami, z których większość stała się niesprawna, co powodowało rejs z niską prędkością (po powrocie pozostały sprawne tylko dwa z ośmiu)[20].

Od 8 kwietnia 1996 do połowy 1998 roku okręt przechodził remont w stoczni Siewmorput', który był długotrwały z powodu ograniczeń budżetowych[20]. W kolejnych latach „Kuzniecow” pozostawał na północy Rosji, gdzie był niezbyt intensywnie wykorzystywany do celów szkolenia bojowego. W 1999 prowadzono na nim próby dwumiejscowego samolotu szkolno-bojowego Su-27KUB[22]. W połowie 2000 był remontowany, a w połowie 2003 roku dokowany (w Rosliakowie). Po pożarze w kanale spalinowym, był ponownie remontowany, po czym w lutym 2004 uczestniczył w ćwiczeniach Biezopasnost'-2004 (Bezpieczeństwo-2004), a między 27 września a 24 października 2004 uczestniczył w ćwiczeniach większych sił rosyjskiej Floty Północnej na północnym Atlantyku[22]. Podczas kolejnych ćwiczeń na Atlantyku, 5 września 2005 jeden z jego Su-33 wpadł do wody podczas lądowania na skutek urwania liny hamującej, pilot uratował się za pomocą fotela wyrzucanego[22].

5 grudnia 2007 „Kuzniecow” wyszedł w drugi 71-dniowy rejs na Atlantyk i Morze Śródziemne, z okrętami towarzyszącymi, trwający do lutego 2008 roku. Na jego pokładzie było m.in. 6 samolotów Su-33, samolotu Su-25UTG i śmigłowce[23][24]. W ćwiczeniach wziął też udział krążownik „Moskwa” z Floty Czarnomorskiej. W drodze powrotnej, grupa przeprowadziła na północno-wschodnim Atlantyku duże ćwiczenia z udziałem lotnictwa Floty Północnej i samolotów lotnictwa strategicznego Rosji (Tu-160)[25].

Na początku 2009 roku „Kuzniecow” ponownie przebywał na Morzu Śródziemnym, gdzie w styczniu uczestniczył w ćwiczeniach z jednostkami greckimi. W niewielkim pożarze w siłowni 6 stycznia zginął jeden marynarz[26]. Według stanu na 2009 rok, rosyjskie lotnictwo morskie posiadało 19 myśliwców Su-33, których produkcja została zakończona, a resurs miał się kończyć ok. 2015 roku[27]. Po kilkuletnich wahaniach, w lutym 2012 Rosja zamówiła 20 nowych myśliwców pokładowych MiG-29K (lżejszych i tańszych od Su-33, jednakże dysponujących możliwościami przenoszenia rakiet przeciwokrętowych) i 4 szkolno-bojowe MiG-29KUB. W tym czasie na lotniskowcu pozostało 10 Su-33, w 279. Pułku Lotniczym[28].

Według doniesień z 2011 lotniskowiec znajdował się w złym stanie technicznym[29]. Jednakże w grudniu 2011 „Admirał Kuzniecow” wraz z grupą innych okrętów opuścił port Floty Północnej i przybył w styczniu 2012 na redę syryjskiego portu Tartus[30].

Ocena projektu[edytuj | edytuj kod]

Projekt „Admirała Kuzniecowa” nie jest oceniany jako udany. Mimo dużych rozmiarów okręt ma umiarkowaną siłę bojową, znacznie mniejszą od amerykańskich lotniskowców i mniejszą od francuskiego mniejszego lotniskowca „Charles de Gaulle”, porównywalną w praktyce z lekkimi lotniskowcami dla samolotów pionowego startu i lądowania. Podstawową przyczyną takiego stanu rzeczy był brak wykrystalizowanej koncepcji lotniskowca podczas jego projektowania, w tym decyzja o dostosowaniu projektu do samolotów Jak-41, wiążąca się z rezygnacją z katapulty i zastosowaniem skoczni startowej[15]. Jako przyczyny rezygnacji z katapulty podawano opóźnienie prac nad jej rozwojem (w ZSRR wcześniej nie opracowywano takich konstrukcji) i oszczędności, jednakże przyczyną zapewne było także pierwotne przeznaczenie okrętu do zapewniania ochrony rejonów operowania okrętów podwodnych i brak potrzeb w zakresie posiadania lotniskowca uderzeniowego po stronie Sztabu Generalnego[4].

Brak katapulty uprościł projekt i obniżył koszty budowy okrętu, ale poważnie ograniczył możliwość startu z jego pokładu samolotów normalnego wzlotu. Myśliwce Su-33 są dość nowoczesnymi samolotami o bardzo dobrych charakterystykach, lecz z dwóch stanowisk na pokładzie dziobowym mogą startować jedynie z ograniczoną masą startową, z mniejszym zapasem paliwa i uzbrojenia podwieszanego. Z pełnym uzbrojeniem samoloty mogą startować teoretycznie ze stanowiska na pokładzie do lądowania, jednakże prowadzenie na nim operacji startu wyklucza jednoczesne lądowanie statków powietrznych lub operacje śmigłowców. Przy tym, częstość startów z tego stanowiska jest niższa[15].

W praktyce, na skutek usterek siłowni, lotniskowiec ma problemy z rozwinięciem zakładanej prędkości 15 w, niezbędnej do wspomożenia startu samolotów z pełną masą startową, w celu nadania im dodatkowej prędkości względem powietrza. Sam krótki start bez katapulty wymaga też większych umiejętności pilotów. Z powodu krótkiej drogi startu, na lotniskowcu mogą bazować jedynie samoloty o dużym stosunku ciągu do masy[15]. Lotnictwo rosyjskie nie dysponuje przy tym odpowiednimi samolotami uderzeniowymi, a jedynie myśliwskimi, z możliwością przenoszenia pocisków przeciwokrętowych przy maksymalnej masie.

Zasięg działania samolotów jest dodatkowo ograniczony brakiem samolotów do uzupełniania paliwa w powietrzu. Brak jest też samolotów wczesnego ostrzegania. Dla kolejnego lotniskowca „Wariag” przewidziano w tym celu nowo projektowane Jak-44, podobne do amerykańskich E-2 Hawkeye. Ich rolę na „Kuzniecowie” spełniać miały śmigłowce Ka-31, które jednak mają słabsze parametry, a nadto nie zostały jeszcze zakupione (przez pewien czas na okręcie bazowały jedynie dwa prototypy)[15]. Liczebność zabieranej grupy lotniczej jest w praktyce ograniczona nie tylko ze względu na pojemność okrętu, lecz także kłopoty budżetowe Rosji. Zwykle bazuje na nim jedynie ok. 7 myśliwców Su-33 i kilkanaście śmigłowców. Liczebność grupy lotniczej może być doprowadzona w wariancie ochrony przeciwlotniczej do 30-32 myśliwców Su-33, ale kosztem mniejszej liczby śmigłowców. Wszystko to powoduje, że okrętowi brak jest uniwersalności[15].

Kolejną wadą okrętu jest siłownia, oceniana jako za słaba do rozwijania zakładanych prędkości bez przeciążania, a przez to zawodna, zwłaszcza kotły parowe. Uwidaczniają się tu konsekwencje rezygnacji z rozważanej na etapie projektowania siłowni atomowej, zbliżonej do stosowanej w krążownikach proj. 1144 (Kirow). Unikatową cechą „Kuzniecowa” jest jego uzbrojenie w ciężkie pociski woda-woda, jednakże uzbrojenie to ocenia się jako zbędne dla lotniskowca, który powinien być optymalizowany do ataków za pomocą grupy lotniczej. Jego silne uzbrojenie przeciwlotnicze może być niewystarczające w obliczu zmasowanego ataku powietrznego i rakietowego, zwłaszcza przy małej liczbie myśliwców. Wreszcie, problemy sprawia niedopracowany kompleks radiolokacyjny Mars-Pasat z czterema antenami ścianowymi (według niektórych danych, jest niesprawny), którego rolę z tego powodu częściowo przejmuje radar Friegat[15]. W założeniu system ten miał być odpowiednikiem amerykańskiego AEGIS.

Dalszy rozwój lotniskowców w ZSRR[edytuj | edytuj kod]

„Wariag”[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Liaoning (1988).
„Wariag”

„Admirał Kuzniecow” był jedynym klasycznym lotniskowcem radzieckim, który został ukończony, mimo że podjęto budowę także kolejnych jednostek tej klasy. W 1983 zdecydowano zbudować drugi lotniskowiec projektu 11435. Otrzymał on początkowo również nazwę „Riga”, lecz 19 czerwca 1990 przemianowano go na „Wariag” na pamiątkę m.in. krążownika z czasów wojny rosyjsko-japońskiej 1904–1905. Jego stępkę położono w Nikołajewie wkrótce po zwodowaniu „Leonida Brieżniewa”, późniejszego „Kuzniecowa”; okręt miał numer stoczniowy S-106 („Kuzniecow” – S-105). W 1986 zdecydowano o wprowadzeniu do jego konstrukcji ulepszeń, zmieniając oznaczenie projektu na 11436. M.in. niedopracowany kompleks wykrywania celów Mars-Pasat zamieniono na nowy system Forum, opierający się na dwóch radarach trójwspółrzędnych z klasycznymi antenami Friegat-MA i radarze Podbieriezowik. Przewidziano też nowy system walki radioelektronicznej. Okręt od razu miał być przystosowany do bazowania będących w opracowaniu samolotów wczesnego ostrzegania Jak-44RŁD[15].

„Wariag” przewidziany był dla Floty Oceanu Spokojnego, z terminem oddania do służby w 1993. Wodowano go 25 listopada 1988. Ukończeniu okrętu przeszkodził jednak rozpad ZSRR i kryzys gospodarczy w republikach poradzieckich. Pod koniec 1991 zaprzestano finansowania budowy. Rosja wyrażała chęć dokończenia okrętu, lecz nie szły za tym środki finansowe, a sytuacja skomplikowała się, gdyż stocznia w Nikołajewie znalazła się na niepodległej Ukrainie. W końcu, w marcu 1995 Rosja oficjalnie zrezygnowała z okrętu i przekazała prawa do niego stoczni CzSZ w Nikołajewie za długi. Jego gotowość sięgała wówczas 67%. Ukraina również nie była zainteresowana dokończeniem budowy dla własnej floty i zdecydowała sprzedać okręt za granicę.

Po przetargu w latach 1997–1998, okręt sprzedano za 20 milionów USD chińskiej firmie Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada, zarejestrowanej w Makau, w celu przebudowy na pływający kompleks hotelarsko-rozrywkowy. 14 czerwca 2000 okręt wypłynął na holu z Nikołajewa, lecz z powodu braku zgody Turcji na przepłynięcie przez Bosfor, przez 16 miesięcy krążył po Morzu Czarnym. Dopiero 2 listopada 2001 okręt przepłynął Bosfor. Dawny „Wariag”, holowany wokół Afryki, 3 marca 2002 dotarł do chińskiego portu Dalian.

Sprzedaż okrętu nastąpiła pod warunkiem przeznaczenia go do celów cywilnych, jednakże chińska firma nie dotrzymała umowy. W 2004 lotniskowiec został przekazany marynarce wojennej, która podjęła w stoczni Changxingdao prace nad jego dokończeniem[31]. 25 września 2012 okręt wszedł do służby w Marynarce Wojennej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej pod nazwą „Liaoning”.

„Ulianowsk”[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od „Wariaga”, ostatni rozpoczęty lotniskowiec dla marynarki ZSRR oparty był na nowym projekcie, w większym stopniu kładącym nacisk na zdolności uderzeniowe. Głównymi nowościami była siłownia atomowa (bazująca na krążownikach pr. 1144 typu Kirow), start samolotów za pomocą 2 katapult parowych znajdujących się na lewej części pokładu, przy zachowaniu także skoczni na dziobie oraz powiększona do 70 samolotów i śmigłowców grupa lotnicza. Ponadto, nieco zwiększono wielkość okrętu i zastosowano trzeci podnośnik lotniczy – na rufie po lewej burcie. W 1986 opracowano wstępny projekt lotniskowca 11437. Standardowa wyporność miała wynosić 62 580 t, pełna 73 400 t, prędkość 30 w, długość i szerokość: 321 x 79,5 m. W odróżnieniu od poprzednich typów, miał on służyć do wspierania zespołów floty i walki z zespołami okrętów. Planowano rozwinięcie dla niego nowych wielozadaniowych i specjalizowanych wariantów myśliwca Su-27K (rozpoznawczy KPC, walki radioelektronicznej KPP) oraz samolotu do zwalczania okrętów podwodnych Jak-44PŁO i wczesnego ostrzegania Jak-44RŁD. Jednocześnie, pozostawiono silne uzbrojenie rakietowe charakterystyczne dla projektu „Kuzniecowa”.

Stępkę pod lotniskowiec projektu 11437, nazwany „Ulianowsk” (numer stoczniowy S-107), położono w Nikołajewie 25 listopada 1988. Termin wejścia do służby przewidziano na 1995. Planowano też rozpoczęcie w 1992 kolejnego okrętu. Jednakże, rozpad ZSRR spowodował rezygnację z dalszej budowy. Pod koniec 1991 stopień ukończenia lotniskowca wynosił 17–20%, masa zbudowanego kadłuba sięgnęła 27 000 t. W lutym 1992 premier Ukrainy zarządził rozbiórkę kadłuba „Ulianowska”, która zakończyła się w listopadzie, kończąc tym samym rozwój radzieckich i rosyjskich lotniskowców.

„Admirał Gorszkow”[edytuj | edytuj kod]

Drugim i na razie ostatnim lotniskowcem klasycznym, który ma powstać w krajach byłego ZSRR, jest krążownik lotniczy „Admirał Gorszkow” (proj. 11434, ex „Baku”, zbudowany w 1987 w Nikołajewie), który po długich negocjacjach został w 2004 sprzedany Indiom, pod warunkiem jego przebudowy na klasyczny lotniskowiec w stoczniach rosyjskich. Przy projekcie przebudowy wykorzystano doświadczenia projektu 1143.42. Okręt wszedł do indyjskiej służby 16 listopada 2013 , pod nazwą „Vikramaditya”, a z jego pokładu będą operować MiG-29K.

Brak informacji, żeby Rosja przewidywała rozwój własnych okrętów tej klasy w bliskiej przyszłości, a termin służby „Kuzniecowa” szacuje się na do ok. 2025.

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • wyporność:
    • standardowa: 46 540 t
    • normalna: 53 050 t
    • pełna: 59 100 t
    • maksymalna: 61 390 t
  • wymiary:
    • długość: 306,45 m (na linii wodnej 270 m)
    • szerokość: 71,96 m (na linii wodnej 33,41 m)
    • zanurzenie: 8,05 m, maks. 10,4 m
    • wysokość burt: 25,7 m
  • napęd: 4 turbiny parowe o mocy łącznej 200 000 KM, 8 kotłów parowych KWG-4, 4 śruby
  • prędkość: maks. 29 węzłów, ekonomiczna 18 w (faktycznie mniejsza)
  • zasięg: 3850 mil morskich przy prędkości 29 w, 8417 Mm / 14 w.
  • zapas paliwa: 9918,5 t mazutu (i 2500 t paliwa lotniczego)
  • załoga: 1533

Uzbrojenie:

  • 12 wyrzutni rakiet przeciwokrętowych 3M45 kompleksu P-700 Granit-NK (12 pocisków)
  • 24 wyrzutnie rakiet przeciwlotniczych bliskiego zasięgu 3M80 Kinżał (192 pociski)
  • 8 systemów artyleryjsko-rakietowych obrony bezpośredniej Kortik (po 2 działka 30 mm i po 8 wyrzutni rakiet przeciwlotniczych 9M311, zapas 256 pocisków)
  • 6 systemów artyleryjskich obrony bezpośredniej z działkami 30 mm AK-630 (2 na rufie, po 2 na lewej i prawej burcie)
  • 2 wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych do zwalczania torped Udaw-1 (60 pocisków) (na rufie).

Grupa lotnicza

  • do ok. 30 samolotów i śmigłowców (zwykle ok. 7-12 myśliwców Su-33 i ok. 12 śmigłowców Ka-27 lub Ka-29)

Wyposażenie elektroniczne[16][17]

  • 1 wielofunkcyjny kompleks radarowy Mars-Passat (4 anteny ścianowe wokół nadbudówki)
  • 1 radar trójwspółrzędny dozoru ogólnego MR-750 Friegat-MA (na szczycie nadbudówki, nad anteną systemu Riezistor)
  • 2 radary dozoru powietrznego MR-350 Podkat wykrywania celów niskolecących (z przodu i tyłu na dachu nadbudówki)
  • 3 radary nawigacyjne Wajgacz
  • radarowy system naprowadzania lotnictwa Riezistor K4 (cylindryczna osłona anteny na szczycie nadbudówki)
  • system walki radioelektronicznej Sozwiezdije-BR
  • podkilowa stacja hydrolokacyjna Polinom-T
  • stacja hydrolokacyjna Zwiezda-M1
  • bojowy system informacji i dowodzenia (BIUS) Liesorub
  • kompleks nawigacyjny Biejsur
  • kompleks łączności Buran-2
  • i inne

Uwagi

  1. Do czasu zbudowania brytyjskich lotniskowców typu Queen Elizabeth / CVF (przewidywane wejście do służby w 2014)
  2. a b Do czasu ukończenia planowanej przebudowy lotniskowca „Admirał Gorszkow”, który również ma otrzymać system STOBAR

Przypisy

  1. Kuzniecow u wybrzeży Szkocji. altair.com.pl, 15-12-2011. [dostęp 2016-02-07].
  2. a b c d e f S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.204-206
  3. a b c d e f S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.153-154
  4. a b c d S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.156-157
  5. S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., s.155
  6. S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.158-159
  7. a b S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.179-181
  8. S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.186-187
  9. S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.189-190
  10. S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.190-195
  11. a b c d S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.199-202
  12. Np. określenie jako typ 'Kremlin' o napędzie atomowym w: Milan Vega: Soviet Navy Today, Warships Illustrated No.6, Londyn: 1986, ISBN 0-85368-763-3, s.27
  13. a b c d e S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., s.167
  14. a b S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.173-174
  15. a b c d e f g h i j k W. Zabłockij: "Tiażołyj..."
  16. a b c d e f S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.170-171
  17. a b c S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.176-177
  18. a b c d e f S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.177-178
  19. a b S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., s.203
  20. a b c S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., s.211
  21. a b c S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.209-209
  22. a b c S. Bałakin, W. Zabłockij, Sowietskije..., ss.212-213
  23. Tomasz Hypki: Rosyjskie Siły Zbrojne - 16 lat kryzysu w: Raport-WTO nr 06/2008, s. 20
  24. Eskorta Admirała Kuzniecowa wykryła okręt podwodny. altair.com.pl, 18-12-2007. [dostęp 2016-02-06].
  25. Ćwiczenia WMF i WWS na Atlantyku. altair.com.pl, 22-01-2008. [dostęp 2016-02-06].
  26. Pożar na lotniskowcu Admirał Kuzniecow. altair.com.pl, 07-01-2009. [dostęp 2016-01-24].
  27. MiGi-29 dla Kuzniecowa. altair.com.pl, 26-09-2009. [dostęp 2016-02-06].
  28. Kontrakt na MiG-29K dla WMF podpisany. altair.com.pl, 29-02-2012. [dostęp 2016-02-06].
  29. Tomasz Szulc, MAKS 2011 w: Nowa Technika Wojskowa nr 9/2011, s. 176.
  30. Admirał Kuzniecow w Tartus. altair.com.pl, 08-01-2012. [dostęp 2016-01-24].
  31. Uzbrajanie chińskiego lotniskowca. altair.com.pl, 05-06-2011. [dostęp 2011-06-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) Władimir P. Zabłockij (В.П.Заблоцкий): „Tiażołyj awianiesuszczij kriejsier Admirał Kuzniecow” (Тяжёлый авианесущий крейсер «Адмирал Кузнецов»), Morskaja Kollekcja nr 7/2005
  • Siergiej Bałakin, Władimir Zabłockij: Sowietskije awianoscy. Awianiesuszczije kriejsiera admirała Gorszkowa. Moskwa: Jauza - Kollekcija - Eksmo, 2007. ISBN 978-5-699-20954-5 (ros.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]