Ka-52

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ka-52
Ka-52
Dane podstawowe
Państwo  Rosja
Producent Arseniewskie Zakłady Lotnicze "Progress"
Konstruktor Kamow
Typ Śmigłowiec szturmowy organizowania pola walki
Konstrukcja stalowo-kompozytowa
Załoga 2
Historia
Data oblotu 25 czerwca 1997
Lata produkcji od 2008
Liczba wypadków
 • w tym katastrof

2
Dane techniczne
Napęd dwa silniki turbinowe Klimow TW3-117WK
Moc 2 × 1640 kW
Wymiary
Średnica wirnika 2 × 14,5 m
Długość 16 m
Długość kadłuba 13,53 m
Szerokość kadłuba 7,34 m
Wysokość 4,95 m
Masa
Własna 7700 kg
Startowa 11300 kg
Zapas paliwa 1870 l
Osiągi
Prędkość maks. 302 km/h
Prędkość przelotowa 270 km/h
Prędkość wznoszenia 8 m/s
Pułap praktyczny 5500 m
Pułap zawisu bez wpływu ziemi 3600 m
Zasięg 460 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Działka: 30mm działko Szipunow 2A42 (240 pocisków), 4 × 23mm działko podwieszane do węzła (940 pocisków)

Rakiety: AT-12 Wichr, R-73, pociski niekierowane S-24 (240 mm), S-13 (122 mm), S-8 (80 mm) Bomby: FAB-500, FAB-250, FAB-120, FAB-100, RBK-500, RBK-250

Użytkownicy
 Rosja

Ka-52 (ros. Ка-52, oznaczenie NATO Hokum B) - rosyjski, dwumiejscowy śmigłowiec szturmowy, którego projekt powstał w 1987 roku w Związku Radzieckim, znany również pod kryptonimem Ałligator (ros. Аллигатор). Ka-52 stanowi rozwinięcie jednomiejscowego projektu biura konstrukcyjnego Kamowa Ka-50 o zmodyfikowanym przeznaczeniu - miejsce dla drugiego członka załogi zostało dodane w celu uczynienia z Ka-52 śmigłowca dowodzenia i organizowania pola walki, bez zmniejszania przy tym jego możliwości aktywnego prowadzenia ognia w każdych warunkach pogodowych.

Historia[edytuj]

Pod koniec lat 80. XX wieku, podczas gdy w Związku Radzieckim trwał konkurs na śmigłowiec bojowy nowej generacji, następcę Mi-24, dowództwo Sił Powietrznych ZSRR, wzorując się na rozwiązaniach amerykańskich, zgłosiło zapotrzebowanie na śmigłowiec rozpoznania pola walki, którego zadania skupiałyby się na wyznaczaniu celów dla grupy śmigłowców bojowych. W przeciwieństwie jednak do OH-58 Kiowa, które wypełnia wspomniane funkcje dla AH-64D Apache Longbow, śmigłowiec radziecki miał być w stanie włączyć się do bezpośredniej walki na równi z dowodzonymi przez siebie maszynami grupy. Konstruktorzy z Biura Konstrukcyjnego Kamowa, lansujący w tym czasie koncepcję jednomiejscowego Ka-50 (o znacznym stopniu automatyzacji, bez konieczności korzystania z drugiego pilota/operatora uzbrojenia), doszli do wniosku, że postawione wymagania znakomicie spełniałby wariant dwumiejscowy nowego śmigłowca. Prace nad nową maszyną, która miała dodatkowo przenosić bogatsze wyposażenie i uzbrojenie niż Ka-50, ruszyły z początkiem roku 1987. Projekt oznaczono jako W-80Sz-2, co wyraźnie odnosiło się do trwających już prac nad 'nocną' modyfikacją Ka-50: Ka-50Sz Ночная Акула. Ka-52, w przeciwieństwie do Akuły, był więc już na etapie projektu wstępnego przewidziany jako śmigłowiec zdolny do operowania w nocy.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego, z powodu narastającego kryzysu finansowego, prace nad wszystkimi projektami nowych rosyjskich śmigłowców uległy spowolnieniu. Ka-50 i Mi-28 były jednak produkowane w niewielkiej liczbie egzemplarzy, podczas gdy pierwszy prototyp Ka-52 o numerze bocznym 061 (będący przeróbką seryjnego Ka-50 n/b 021) wzniósł się w powietrze dopiero w roku 1997. Intensywne próby na tym egzemplarzu trwały od czerwca 1997. Produkcja seryjna Ka-52 rozpoczęła się w roku 2008. Obecnie rosyjskie siły zbrojne posiadają 104 egzemplarzy tego śmigłowca.

Opis konstrukcji[edytuj]

Ka-52 Aligator to ciężki śmigłowiec bojowy, którego maksymalna masa startowa wynosi 11300 kg (a więc plasuje się pomiędzy Ka-50 a Mi-28). Konstrukcja wykorzystuje układ dwóch współosiowych, przeciwbieżnych wirników nośnych (charakterystyczny dla wszystkich śmigłowców z OKB Kamowa), każdy o trzech łopatach z materiału kompozytowego. Śmigłowiec nie posiada śmigła ogonowego. Głowice wirników składają się z elastomerowych elementów skrętnych, co pozwoliło na redukcję liczby przegubów do jednego (przekręceń). W porównaniu do Ka-50 przeprojektowany został jedynie przód kadłuba, dlatego też zgodność konstrukcji Ka-50 i Ka-52 wynosi 80%. W celu uniknięcia nadmiernego wzrostu ciężaru, redukcji w stosunku do Akuły uległo opancerzenie kabiny oraz zapas amunicji do działka (z 460 do 240 naboi). Między innymi z tych samych powodów konstruktorzy zastosowali układ kabiny z miejscami jeden obok drugiego, co upraszcza współdziałanie obydwu pilotów i umożliwia obniżenie masy kabiny w stosunku do układu tandem - część instrumentów jest bowiem wspólna i nie wymaga powielenia dla drugiego członka załogi. Należy jednak podkreślić, że jest to rozwiązanie niestandardowe dla śmigłowców bojowych, a armia rosyjska miała do niego kilka zastrzeżeń. Główną jego wadą jest fakt, że w przypadku rozerwania w kabinie pocisku rażona jest cała załoga śmigłowca.

Ewenementem konstrukcyjnym na skalę światową jest zastosowanie na śmigłowcach rodziny Ka-50/52 foteli wyrzucanych. Jest to model K-37-800 klasy zero-zero, zaprojektowany i produkowany w zakładzie Zwiezda, który od lat dostarcza wysokiej klasy fotele dla rosyjskich myśliwców Su oraz MiG. Wystrzelenie pilotów możliwe jest dzięki systemowi uprzedniego odstrzeliwania łopat wirników, a fotele wykonane są z odpornych na ostrzał materiałów kompozytowych, podobnie zresztą jak łopaty i część kadłuba śmigłowca.

Napęd śmigłowca stanowią dwa silniki turbowałowe Klimow TW7-117WK o mocy 1640 kW każdy, a więc te same, które napędzają model jednomiejscowy. Przy wzroście masy własnej śmigłowca powoduje to spadek osiągów: pułap zawisu zmniejszył się z 4000 do 3600 m, a prędkość wznoszenia na wysokości 2500 m wynosi 8 m/s (w stosunku do 10 m/s dla Ka-50). Nadal jednak, dzięki zastosowaniu układu dwuwirnikowego, śmigłowiec może pochwalić się prędkością lotu poziomego przewyższającą osiągi śmigłowców o układzie klasycznym (w tym AH-64 Apache). Przy projektowaniu usytuowania zespołu napędowego konstruktorzy położyli nacisk na jego niezawodność i odporność na uszkodzenia. Silniki umieszczone są po bokach kadłuba tak, że tylko jeden z nich może ulec zniszczeniu od pojedynczego trafienia. Układ wydechu wyposażony jest w znane z Mi-24 osłony EWU, powodujące przyspieszone mieszanie gazów wylotowych z powietrzem i kierowanie ich w strumień zaśmigłowy wirnika, co utrudnia naprowadzanie pocisków termolokacyjnych. Układ przeniesienia napędu śmigłowca, jako element konstrukcji wrażliwy na ostrzał, zajmuje relatywnie niewielką przestrzeń sekcji dachowej pomiędzy silnikami i przytwierdzony jest do płyty ze stali żarowytrzymałej.

W konstrukcji Ka-52 zastosowano elementy opływowego kadłuba nośnego o przekroju prostokątnym, z dużym statecznikiem pionowym w postaci pojedynczej płetwy oraz skrzydłami z węzłami podwieszeń. Statecznik poziomy umieszczony został mniej więcej w połowie grubej belki ogonowej, która stopniowo zwęża się do płetwy ogonowej. Rozwiązanie takie przeciwdziała interferencji aerodynamicznej wirników nośnych i statecznika. Ma to duże znaczenie na śmigłowcu wysokomanewrowym - oprócz sterowania skokiem okresowym oraz różnicowym skokiem ogólnym wirników konstrukcja Kamowa jest bowiem wyposażona w stateczniki z powierzchniami sterowymi. Należy podkreślić, że układ dwóch wirników Kamowa wymaga dużej pionowej powierzchni ustateczniającej, dlatego też statecznik poziomy zbudowany jest w układzie H (z zakończeniami w postaci pionowych płyt) relatywnie blisko środka masy całej maszyny. Umożliwia to kontynuowanie lotu po odstrzeleniu statecznika pionowego, choć z dużymi utrudnieniami w sterowaniu.

Ka-52 wyposażony jest w podwozie w układzie trójpodporowym z podwójnym kołem przednim oraz pojedynczymi kołami głównymi. Podwozie główne chowane jest w locie w całości do niezakrywanych wnęk kadłubowych; koło przednie chowane jest do połowy, bez owiewki.

Ka-52 na pokazach lotniczych MAKS 2005

Uzbrojenie i systemy awioniczne[edytuj]

Ka-52 wyposażony jest w najbardziej wyrafinowane systemy uzbrojenia spośród całej rodziny śmigłowców Hokum. Podstawową bronią przeciwczołgową jest rakieta AT-12 Wichr z systemem celowniczym I-251W Szkwał. Pozwala ona skutecznie namierzać i atakować cele z odległości od 5 do 12 km, czyli z docelowego obszaru działania Ka-52 (system Szkwał umożliwia wykrycie czołgu odległego o maksymalnie 10 km, skuteczny zasięg rakiety Wichr wynosi 12 km). Taktyka działania Aligatora zakłada, że nie będzie on operował w promieniu poniżej 5 km od celu, czyli w strefie silnej obrony przeciwlotniczej. To zadanie należeć ma do Ka-50, podczas gdy Ka-52 ma prowadzić rozpoznanie, wskazywać i niszczyć cele z większej odległości.

System aktywnego rozpoznania śmigłowca składa się z radaru dopplerowskiego Miecz-U konstrukcji rosyjskiego Fazotronu oraz stacji optoelektronicznej Samszyt, produkowanej przez UOMZ Jekaterynburg. Miecz-U instalowany na Ka-52 jest rozwinięciem radaru Miecz z Ka-50. Posiada on nie tylko centymetrowy moduł obserwacji przestrzeni powietrznej, ale również radar milimetrowy, służący do obserwacji powierzchni ziemi. Lokator Samszyt jest zbliżony budową do stacji optoelektronicznej KOŁS znanej z MiGa-29: ma formę ruchomej kuli ze stabilizowaną żyroskopowo platformą, na której znajduje się ciepłonamiernik, dalmierz laserowy i laserowy kanał naprowadzania pocisków Wichr.

Awionika układów obronnych zintegrowana jest w systemie Płatan, który instalowany jest również w ramach modernizacji na Ka-50. Łączy on trzy stacje ostrzegawcze, wykrywające opromieniowanie śmigłowca wiązką radarową (L150 Pastel), laserową (L140 Otklik) oraz w podczerwieni (L136 Mak). Spośród systemów aktywnych zintegrowano w Płatanie stacje zakłóceń w podczerwieni oraz zakłóceń radioelektronicznych, a także wyrzutnie pułapek termicznych i radiolokacyjnych UW-26.

Stałym uzbrojeniem śmigłowca jest 30-milimetrowe działko Szipunow 2A42, jedno z najcelniejszych, ale również najcięższych w swojej klasie. Konstruktorzy umieścili je we wnęce na sterburcie, w środku ciężkości kadłuba. Z powodu takiego umiejscowienia działko nie mogło byc jednak obrotowe, co wydawało się być sporym minusem w stosunku do konkurencyjnych Mi-28 i AH-64. Bardzo dobra manewrowość śmigłowca rozwiązała jednak problem, a odpowiednikiem automatycznego namierzania celu z Mi-28 jest system pilotujący śmigłowiec tak, by cel pozostawał w celowniku działka. Pilot może wówczas wykonywać manewry okrążające.

Taktyka użycia Aligatora przewiduje angażowanie się tych śmigłowców w walki powietrzne z innymi śmigłowcami lub samolotami szturmowymi, zwłaszcza w obronie grupy atakujących Ka-50. Do tych celów śmigłowiec może być uzbrojony w kierowane pociski rakietowe krótkiego zasięgu R-73 lub R-74EM (w kodzie NATO AA-11 Archer), a także Igła-B (modyfikacja powietrze-powietrze pocisku 9K38). Ka-52 posiada cztery zewnętrzne węzły podwieszeń podskrzydłowych, pod którymi może również przenosić dodatkowe działka i/lub zasobniki z pociskami niekierowanymi oraz konwencjonalne bomby burzące i kasetowe.

Użycie i przyszłość śmigłowca[edytuj]

Pomimo licznych przeszkód natury finansowej, jakie stanęły na drodze projektu Ka-52 w latach 90. XX wieku zapoczątkowana niedawno produkcja seryjna oznacza, że z całą pewnością nie podzieli on losów wielu innych interesujących rosyjskich i radzieckich konstrukcji, które nie wyszły poza stadium prototypu. Przed rokiem 2008 przesłanek do optymizmu dotyczącego produkcji Aligatora było niewiele: próby śmigłowca przedłużały się, nie wziął on udziału w żadnym konflikcie czeczeńskim. Podczas gdy w grudniu 2000 roku pierwszych kilka Ka-50 zostało przebazowanych na lotnisko w Groznym w ramach grupy bojowej BUG (Bojewaja Udarnaja Gruppa), śmigłowcem pełniącym dla nich funkcje rozpoznawcze był zmodernizowany Ka-29. Narzucało się pytanie, czy Ka-52 będzie Rosjanom potrzebny, zwłaszcza że w produkcji był już nowy Ka-60, którego wersja Ka-60R z radarem Miecz i stacją optoelektroniczną Samszyt mogłaby z powodzeniem wykonywać funkcje pełnione w amerykańskich wojskach lądowych przez OH-58 Kiowa.

Ka-52, jako śmigłowiec bardzo podobny do Ka-50, nie wymagał jednak dużych nakładów technologicznych do uruchomienia jego produkcji, co prawdopodobnie uratowało jego projekt. Ciekawostką jest, że ta cecha miała być ewentualnym ratunkiem całego projektu Ka-50: pomimo że Akuła wygrywała w testach porównawczych w latach 80. na kolejnych etapach konkursu z konkurencyjnym Mi-28, dowództwo armijne nie chciało odrzucić projektu OKB Mila, którego dodatkowym argumentem było duże doświadczenie w projektowaniu śmigłowców bojowych. Bardzo prawdopodobne jest, że 'kamowcy' upatrywali w Ka-52 szansę na uniknięcie skasowania projektu, któremu poświęcili lata pracy. Ostatecznie okazało się, że na uzbrojenie przyjęte zostały wszystkie trzy śmigłowce.

W ramach wysłania rosyjskich wojsk na tereny Syrii przeciwko Państwu Islamskiemu na wyposażeniu jednostek znalazły się Ka-52. Aktywność bojowa, po raz pierwszy w warunkach wojny, została zarejestrowana 16 marca 2016 roku. Zdjęcia zwiadowcze miały określić ilość śmigłowców w liczbie co najmniej 4[1].

Eksport[edytuj]

Początkowo próby eksportu śmigłowców rodziny Ka-50 ograniczały się do Turcji (dla której skonstruowany został we współpracy z izraelską firmą Israel Aircraft Industries Lahav Division odrębny wariant Ka-50-2 Erdogan z dwoma miejscami w układzie tandem) i Korei Południowej (wersja Ka-52K).

Pierwszym zagranicznym nabywcą Ka-52 zostały jednak siły zbrojne Egiptu, które zamówiły czterdzieści sześć egzemplarzy. Pierwsze śmigłowce mają być dostarczone w drugiej połowie 2017 roku, a koniec dostaw zaplanowano na rok 2019[2][3]

Katastrofy śmigłowca[edytuj]

3 marca 2012 roku w obwodzie twerskim, około 230 kilometrów na północny zachód od Moskwy, rozbił się Ka-52 z ośrodka w Torżku (jednostka 62632-D). Zginęli obaj członkowie załogi[4].

29 października 2013 roku na przedmieściach Moskwy rozbił się Ka-52[5]. Dwaj piloci pozostali w maszynie w momencie uderzenia o ziemię, w stanie ciężkim trafili do szpitala[6]. Piloci nie zdążyli skorzystać z istniejącego w tym śmigłowcu systemu katapultowania załogi[7].

Przypisy

Bibliografia[edytuj]