Tu-160

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tu-160
Tu-160 o nazwie własnej Walerij Czkałow
Tu-160 o nazwie własnej Walerij Czkałow
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Kazańskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego
Konstruktor biuro konstrukcyjne Tupolewa
Typ samolot bombowy
Konstrukcja metalowa
Załoga 4 (2 pilotów, 2 nawigatorów - operatorów systemów uzbrojenia, walki elektronicznej i łączności)
Historia
Data oblotu 18 grudnia 1981
Lata produkcji od 1987
Dane techniczne
Napęd 4 × silnik turboodrzutowy dwuprzepływowy NK-32
Ciąg 137,3 kN (245,15 z dopalaniem) każdy
Wymiary
Rozpiętość 35,6m – skos 65°, 50,7m – skos 35°, 55,7m – skos 20°
Długość 54,1 m
Wysokość 13,25 m
Masa
Własna 117 000 kg
Startowa 275 000 kg
Uzbrojenia 28 800 kg
Paliwa 140 600 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2000 km/h (Ma 2,00)
Prędkość przelotowa Ma 0,77
Pułap 15 000 m
Zasięg maksymalny - 13 950 km
praktyczny - 12 300 km
Promień działania 2700 km
Długotrwałość lotu bez tankowania w powietrzu - 15 godz.
Rozbieg 900-2200 m
Dobieg 1200-1600 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 komory bombowe o wymiarach 11,28m x 1,92m
W podstawowym wariancie 12 pocisków samosterujących Ch-55SM założonych na wyrzutniach rewolwerowych lub 24 rakiety powietrze-ziemia Ch-15P
Rzuty
Rzuty samolotu

Tu-160 (ros. Ту-160) – radziecki i rosyjski turboodrzutowy ponaddźwiękowy bombowiec strategiczny o zmiennej geometrii skrzydeł, zbudowany w biurze konstrukcyjnym Tupolewa, w kodzie NATO oznaczany jako "Blackjack", używany od 1987. Jest to najcięższy samolot bojowy świata. Obok Tu-95 stanowi podstawowe uzbrojenie rosyjskiego lotnictwa strategicznego.

Rozwój[edytuj]

Pierwszy konkurs na nowy ponaddźwiękowy ciężki bombowiec strategiczny rozpisano w ZSRR w 1967. Nowy samolot miał mieć wielką prędkość podróżną ponad 3 Ma, będąc radzieckim odpowiednikiem amerykańskiego XB-70 Valkyrie (oblatanego w 1964). Pod uwagę brano także ogłoszone amerykańskie wymagania projektowe dla przyszłego bombowca B-1. Głównymi projektami opracowanymi na konkurs były T-4MS Suchoja i różne warianty M-20 Miasiszczewa. Wkrótce jednak okazało się, że projekty nie spełniają wszystkich wymagań, a samolot o tak wysokich osiągach jest trudny do skonstruowania i kosztowny, przy tym wzrost możliwości bojowych samolotu o prędkości ponad 3 Ma w stosunku do samolotu o prędkości 2,3 Ma nie jest duży (w USA również wcześniej zrezygnowano z programu XB-70).

Wobec tego radzieckie siły powietrzne rozpisały w 1972 kolejny konkurs, w którym obniżyły wymagania do prędkości maksymalnej 2,3 Ma. Tym razem w konkursie wziął udział prostszy projekt M-18 Miasiszczewa o zmiennej geometrii skrzydeł oraz projektowany od kilku lat samolot "160M" biura konstrukcyjnego Tupolewa. Projekt Tupolewa miał formę wydłużonego latającego skrzydła w układzie delta, o spłaszczonym kadłubie przechodzącym w skrzydło. Konkurs wygrał projekt Miasiszczewa, lecz mimo to jego realizację powierzono Tupolewowi, który miał duży i doświadczony zespół konstruktorski, w porównaniu z niewielkim biurem Miasiszczewa. W 1973 Tupolew opracował pierwszy projekt zmodyfikowanego samolotu, bazującego na ogólnym układzie Miasiszczewa M-18, któremu nadano oznaczenie wojskowe Tu-160. W ciągu następnych lat podlegał on stopniowej ewolucji i dopracowywaniu.

W 1975 program osiągnął fazę projektowania wstępnego, otrzymując oznaczenie izdjelie (produkt) "70". Na głównego konstruktora samolotu został wyznaczony Walentin Blizniuk. W 1977 projekt zatwierdziła komisja państwowa, a w 1981 zbudowano pierwszy prototyp (oznaczenie 70-01). 25 listopada 1981 zrobiono, a następnie upubliczniono pierwsze zdjęcie samolotu stojącego na lotnisku w Żukowskim (wbrew powszechnej opinii zostało ono zrobione przez pasażera samolotu pasażerskiego, a nie przez satelitę szpiegowskiego[potrzebny przypis]).

18 grudnia 1981 miał miejsce pierwszy lot prototypu, a przez kolejne lata odbywały się próby w locie. Równocześnie samolot skierowano do produkcji seryjnej w zakładach w Kazaniu. Pierwszy samolot seryjny ukończono w październiku 1984. Z planowanych ok. 100 sztuk zbudowano jedynie 35 samolotów Tu-160, wliczając 3 prototypy. Tylko jeden samolot uległ katastrofie (drugi samolot seryjny, podczas testów w 1987 – załoga uratowała się).

Tu-160 został po raz pierwszy zaprezentowany publicznie na paradzie lotniczej w Tuszynie 20 sierpnia 1989. W latach 1989-1990 ustanowił 44 światowe rekordy prędkości i wysokości lotu w swojej klasie wagowej.

Od początku lat 90. produkcja zwalniała na skutek braku funduszy w obliczu kryzysu w ZSRR, aż zakończyła się w 1994, mimo że pozostało kilka nieukończonych samolotów.

16 listopada 2014 dokonano oblotu pierwszego zmodernizowanego egzemplarza Tu-160, unowocześniając m.in. urządzenia nawigacyjne i radiolokacyjne[1].

25 kwietnia 2015 roku, w Kazaniu, minister obrony Federacji Rosyjskiej Siergiej Szojgu publicznie ogłosił zamiar wznowienia produkcji Tu-160. Zapowiedź ministra doczekała się formalnego potwierdzenia 10 marca 2016 roku również w Kazaniu. Prezydent Tatarstanu Rustam Minnichanow oraz Prezydent Połączone Korporacji Lotniczej, Jurij Slusar podpisali porozumienie o wznowieniu produkcji samolotów[2].

Służba[edytuj]

W kwietniu 1987 pierwsze samoloty weszły na uzbrojenie radzieckiego Lotnictwa Dalekiego Zasięgu – 184. Gwardyjskiego Pułku Ciężkich Bombowców stacjonującego w Pryłukach w Ukraińskiej SRR, zastępując Tu-16 i Tu-22M3. Do 1991 pułk ten otrzymał 19 samolotów. Po rozpadzie ZSRR, 24 sierpnia 1991, 184. Pułk z samolotami został przejęty przez niepodległą Ukrainę, co stanowiło następnie sporną kwestię w stosunkach ukraińsko-rosyjskich (zwłaszcza kryzys wywołała kwestia składania przysięgi na wierność Ukrainie w maju 1992, zakończona wyjazdem części personelu do Rosji). Ukraina nie miała jednak funduszy ani potrzeby utrzymywania lotnictwa strategicznego, w dodatku według międzynarodowych traktatów miała je wycofać do 2001 roku, więc po długich negocjacjach przekazała w końcu Rosji w 1999 roku 8 samolotów Tu-160 w zamian ze redukcję zadłużenia za gaz. Trzy samoloty zostały zezłomowane, a jeden trafił do muzeum w Połtawie.

W 1992 roku Rosja utworzyła swój pierwszy i jedyny pułk bombowców Tu-160 – 121. Gwardyjski Sewastopolski Pułk Ciężkich Bombowców, bazujący w Engelsie. Do 1994 roku otrzymał on jedynie 6 samolotów. Między 1999 a 2000 rokiem pułk otrzymał 8 byłych ukraińskich samolotów, a w 2000 roku jeden dodatkowy samolot został skompletowany w zakładzie w Kazaniu i przekazany do pułku.

Obecnie w służbie znajduje się 15 Tu-160, wszystkie w 121. Pułku. Dalsze 3 samoloty są niewykończone w zakładach w Kazaniu. Według stanu z 2001 6 dalszych Tu-160 istniało jako samoloty eksperymentalne w ośrodku w Żukowskim (4 z nich w stanie zdolnym do lotu), a 7 pozostawało na Ukrainie, wycofanych ze służby.

W 2015 roku Rosja dysponuje 16 bombowcami, a dwa kolejne mają jeszcze wejść do służby jeszcze tego samego roku[3].

Debiut bojowy[edytuj]

Bombowiec strategiczny Tu-160 zrzucający pocisk Ch-101 do celu w Syrii, na zdjęciu widoczny jest także samolot Su-30SM prowadzący eskortę

31 października 2015 roku, na Synaju rozbił się rosyjski samolot Airbus A321 należący do linii Kogalymavia. Zginęły wszystkie 224 osoby znajdujące się na pokładzie. W wyniku przeprowadzonego śledztwa, 17 listopada tego samego roku, Federalna Służba Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej oficjalnie poinformowała, że maszyna została zniszczona przez niewielki ładunek wybuchowy umieszczony na pokładzie, prawdopodobnie wniesiony przez personel sprzątający na lotnisku Szarm el-Szejk. Za zamach według przedstawicieli Federalnej Służby Bezpieczeństwa odpowiedzialne było Państwo Islamskie. Zamach terrorystyczny stał się podstawą do akcji odwetowej rosyjskiego Lotnictwa Dalekiego Zasięgu. Jeszcze tego samego dnia, gdy ogłoszono wyniki dochodzenia, nad pozycje Państwa Islamskiego znajdujące się w Syrii, wysłano maszyny Tu-160, Tu-95MS oraz Tu-22M3. Dla maszyn Tu-160 i Tu-95MS były to pierwsza akcja zbrojna. Dwa Tu-160 i trzy Tu-95MS wystartowały z bazy w Engels. Przy użyciu pocisków Ch-101, których Tu-160 zrzuciły szesnaście, zaatakowano trzy centra dowodzenia, obóz szkoleniowy oraz dwa magazyny uzbrojenia należące do Państwa Islamskiego. Cała akcja trwała (w przypadku Tu-160) 8 godzin i 20 minut, a samoloty pokonały dystans 6566 km. Dzień później, 18 listopada, dwa Tu-160 z bazy Engels, na cele w Syrii wystrzeliły osiem pocisków Ch-555. 19 listopada, dwa bombowce wystrzeliły kolejne szesnaście pocisków Ch-101. 20 listopada 2015 roku cele w Syrii zostały zaatakowane przez dwie pary maszyn Tu-160. Pierwsza z nich, podobnie jak poprzednio, wystartowała z bazy w Engels, dolatując nad Syrię poprzez przestrzeń powietrzną Iraku i Iranu. Obydwa kraje udzieliły zgody na ten i wcześniejsze przeloty nad swoim terytorium. Ta para zrzuciła szesnaście pocisków Ch-101. Druga para wystartowała z bazy w Oleniegorsku na Półwyspie Kola. Lecąc na północ ominęły Norwegię, Wielką Brytanię, nad Cieśniną Gibraltarską wleciały nad Morze Śródziemne i w okolicach Cypru zrzuciły nad cele w Syrii, osiem pocisków Ch-555. Następnie maszyny już klasyczną drogą przez Irak i Iran wróciły do Engels. Tak długi lot wokół Europy, 13 000 km, z taktycznego punktu widzenia nie miał racji, zademonstrował jednak możliwości Lotnictwa Dalekiego Zasięgu do transkontynentalnych działań bojowych. Podczas swoich lotów bojowych, Tu-160 eskortowane były przez samoloty myśliwskie Su-30SM i Su-27SM operujące z Krymu. Podczas przelotów nad terytorium Iranu, bombowcom towarzyszyły jako eskorta irańskie maszyny F-14A, MiG-29 i F-4E. Do działań w ramach rosyjskiego kontyngentu wojskowego w Syrii wyznaczono pięć maszyn typu Tu-160[4].

Opis techniczny[edytuj]

Kabina Tu-160

Metalowy dolnopłat o układzie klasycznym i zmiennej geometrii skrzydeł o skosie 20° do startu i lądowania, 35° do lotu poddźwiękowego i 65° do lotu ponaddźwiękowego. Kadłub przechodzący płynnie w centropłat. Usterzenie klasyczne skośne, stery wysokości i kierunku płytowe. Załoga czteroosobowa (dwóch pilotów i dwóch nawigatorów) w hermetycznej kabinie w nosie samolotu, zaopatrzona w fotele katapultowe K-36LM. Podwozie samolotu trójpodporowe, golenie główne z wózkami sześciokołowymi chowane do centropłata. Trzy spadochrony hamujące w ogonie. Dwie komory bombowe w kadłubie. Samolot przystosowany jest do tankowania w powietrzu.

Napęd: cztery silniki dwuprzepływowe NK-32 o ciągu maksymalnym 137,3 kN, 245,18 kN z dopalaniem. Masa silnika wynosi 3650 kg, długość ok. 6 m, średnica wylotu 1455 mm. Silnik posiada trzystopniową sprężarkę niskiego ciśnienia, pięciostopniową sprężarkę średniego ciśnienia i siedmiostopniową sprężarkę wysokiego ciśnienia[5]. Silniki są umieszczone w podwójnych gondolach, rozsuniętych względem siebie, pod centropłatem.

Wyposażenie: w nosie samolotu stacja radiolokacyjna typu Obzor-K; celownik optyczny OPB-15 w owiewce pod nosem samolotu; w ogonie system obronny, potrafiący wykryć atakujące samoloty myśliwskie i stawiać zakłócenia aktywne. Wszystkimi systemami pokładowymi steruje 100 komputerów.

Uzbrojenie: przenoszone wyłącznie wewnątrz dwóch komór bombowych o długości 11,28 m. Podstawowy wariant uzbrojenia stanowi 6 pocisków manewrujących Ch-55SM na wyrzutni rewolwerowej w komorze bombowej, maksymalnie do 12 w obu komorach. Pocisk ten ma głowicę atomową o mocy 200 kT. Alternatywnie samolot może być uzbrojony w 24 pociski rakietowe Ch-15 małego zasięgu na 4 wyrzutniach rewolwerowych. Prowadzone są prace nad nowymi rodzajami uzbrojenia rakietowego, także konwencjonalnego. Tu-160 nie posiada uzbrojenia strzeleckiego (jako pierwszy seryjny radziecki bombowiec), lecz posiada elektroniczne systemy samoobrony. Teoretycznie może również przenosić bomby jądrowe, jednak na razie nie przystosowano go do tego zadania. Tu-160 przystosowany jest również do przenoszenia dwunastu pocisków manewrujących o obniżonej wykrywalności Ch-101.

Zobacz też[edytuj]

Zbliżone samoloty[edytuj]

Przypisy

  1. Oblot zmodernizowanego Tu-160. 2015-11-20. [dostęp 2015-05-03].
  2. Piotr Butowski,Wznowienie produkcji bombowca strategicznego Tu-160, „Lotnictwo Aviation International”, nr 4 (2016), s. 10, ISSN 2450-1298
  3. Wznowienie produkcji Tu-160?. 2015-03-20. [dostęp 2015-05-03].
  4. Michał Buslik, Wielokierunkowa eskalacja - rosyjska eskalacja wojskowa w Syrii, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 12 (2015), s. 6-11, ISSN 1230-1655
  5. Piotr Butowski, Lotnictwo Wojskowe Rosji, Tom II, Warszawa, Wydawnictwo Lampart & Piotr Butowski s.43-44, 1995, ISBN 83-86776-14-5