Su-25

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Su-25
Su-25K lotnictwa Kazachstanu
Su-25K lotnictwa Kazachstanu
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR/ Rosja
 Białoruś
 Gruzja
 Ukraina
Producent Ułan Udejski Zakład Lotniczy
Typ samolot szturmowy
Konstrukcja metalowa, półskorupowa
Załoga 1 pilot
Historia
Data oblotu 22 lutego 1975
Lata produkcji od 1978
Dane techniczne
Napęd 2 silniki turboodrzutowe R-95Sz bez dopalania, o ciągu 40,2 kN (4100 kG) każdy
Wymiary
Rozpiętość 14,36 m
Długość 15,53 m
Wysokość 4,80 m
Powierzchnia nośna 30,10 m²
Masa
Własna 9500 kg
Startowa 14 530 kg
Uzbrojenia 4340 kg
Zapas paliwa 3000 kg
Osiągi
Prędkość maks. 950 km/h
Pułap 7000 m[1]
Zasięg 510 km, z dodatkowymi zbiornikami 1850 km
Promień działania 675 km
Rozbieg 600
Dobieg 600
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 działko GSz-30-2 kal. 30 mm;
uzbrojenie podwieszane na 10 węzłach pod skrzydłami
Użytkownicy
ZSRR/Rosja, Afganistan, Białoruś, Bułgaria, Czechy, Gruzja, Irak, Iran, Ukraina, Gambia
Rzuty
Rzuty samolotu

Su-25 (w kodzie NATO Frogfoot) – radziecki dwusilnikowy samolot szturmowy, silnie opancerzony i uzbrojony, opracowany w biurze konstrukcyjnym P. Suchoja.

Historia[edytuj]

Pod koniec lat 60. w ZSRR zrodziła się potrzeba posiadania samolotu bezpośredniego wsparcia pola walki. Przyczyną tego było sformułowanie w 1967 przez NATO doktryny „elastycznego reagowania”, zakładającej głównie prowadzenie działań konwencjonalnych bez użycia broni jądrowej. Radzieckie samoloty nie były w stanie skutecznie wspierać wojsk lądowych na polu walki, więc zaistniała potrzeba opracowania wyspecjalizowanego samolotu.

W biurze konstrukcyjnym P.Suchoja, na własną rękę rozpoczęto prace nad odpowiednią maszyną. Efektem tego był projekt dwusilnikowego poddźwiękowego samolotu nazwanego T-8. Jednak wojsko nie było nim zainteresowane z uwagi na małą prędkość maksymalną. Suchoj trafnie argumentował, że samolot szturmowy nie musi osiągać dużej szybkości. Mimo braku zamówienia ze strony wojska postanowiono jednak zbudować samolot nazwany Su-25.

Pierwszy prototyp oznaczony T8-1 oblatał 22 lutego 1975 roku pilot doświadczalny Władimir Iljuszyn. Pierwszą zmianą było zastąpienie słabych silników RD-9 mocniejszymi R-95Sz. Nowe silniki zamontowano na drugim prototypie nazwanym T8-2D. W wyniku prób zmodyfikowano również skrzydła samolotu. 26 kwietnia 1978 roku rozpoczęto oficjalnie próby państwowe.

W grudniu 1979 Armia Radziecka wkroczyła do Afganistanu. W wyniku tego postanowiono przeprowadzić tam część prób Su-25 (operacja „Romb”). Samolot w działaniach w Afganistanie sprawdził się bardzo dobrze, w związku z czym wojsko zmieniło zdanie i wyraziło nim zainteresowanie. Próby państwowe zakończono 30 grudnia 1980, ale do uzbrojenia Su-25 został oficjalnie przyjęty dopiero w 1987 roku.

Produkcję seryjną rozpoczęto w 1980 roku w zakładzie w Tbilisi. Pierwsza jednostka otrzymała samoloty w kwietniu 1981 roku. W toku produkcji, na podstawie doświadczeń z wojny afgańskiej, sukcesywnie usuwano wszelkie pojawiające się niedoskonałości Su-25. W wyniku czego powstał samolot niezwykle efektywny w walce, a jednocześnie odporny na zestrzelenie.

W ciągu ośmiu lat działań w Afganistanie na Su-25 wykonano około 60 000 lotów, tracąc – według oficjalnych danych – dwunastu pilotów i dwadzieścia trzy maszyny (rzeczywiste straty poniesione w powietrzu i na ziemi wyniosły jednak co najmniej trzydzieści osiem samolotów)[2]. Jedna strata przypadała średnio na 80-90 uszkodzeń bojowych, podczas gdy Su-17 tracono w wyniku 15-20 uszkodzeń. Były przypadki, że samoloty wracały do bazy ze 150 przestrzelinami.

Głównym zagrożeniem dla Su-25 w Afganistanie były przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe, a w szczególności Stinger, dlatego też od 1987 roku zaczęto produkować samoloty z nowymi silnikami R-195, charakteryzującymi się trzykrotnie mniejszą emisją ciepła w porównaniu do R-95Sz.

Powstała też wersja Su-25BM, przeznaczona do holowania celów powietrznych, jednak w jednostkach używano jej tak jak zwykłe samoloty szturmowe.

Przez długi czas Su-25 nie miał swojej wersji szkolnej, a szkolenie pilotów realizowano na L-39 Albatros. Dopiero 6 sierpnia 1985 roku oblatano pierwszy prototyp dwumiejscowej wersji szkolno-bojowej Su-25UB oznaczony T-8UB-1. Produkcję rozpoczęto w 1987 roku w zakładzie w Ułan-Ude. Su-25UB ma takie same możliwości bojowe jak wersja jednomiejscowa.

Na bazie Su-25UB opracowano samolot pokładowy Su-25UTG, przystosowany do operowania z pokładu lotniskowców proj. 1143.5

Su-25K oraz Su-25UBK to oznaczenia wersji eksportowych samolotu. Pierwszym zagranicznym odbiorcą Su-25 była w kwietniu 1984 roku Czechosłowacja. Sprzedano je także do Bułgarii, Afganistanu oraz Iraku. Część irackich maszyn w trakcie Pustynnej Burzy uciekła do Iranu, gdzie już pozostały.

Podstawową wadą Su-25 była niska skuteczność w zwalczaniu niewielkich i manewrowych celów takich jak czołgi. W Afganistanie nie miało to dużego znaczenia, ale na europejskim Teatrze Działań Wojennych czołgi i bojowe wozy piechoty były podstawowym celem dla samolotu szturmowego. Dlatego też postanowiono samolot zmodernizować, tworząc wersję Su-25T wyposażoną w system obserwacyjno-celowniczy Szkwał oraz rakiety przeciwpancerne Wichr.

Pierwszy prototyp nowej wersji nazwany T8M-1 oblatano 17 sierpnia 1984 roku. Samolot Su-25T oparto o konstrukcje Su-25UB, instalując w miejscu drugiej kabiny zbiornik paliwa. Ze względu na zwiększoną ilość wyposażenia działko zamontowano na zewnątrz kadłuba.

Dla Su-25T opracowano nowe silniki R-195 o ciągu 44,1 kN (4 500 kG), charakteryzujące się mniejszą emisją ciepła. Do działań w nocy na samolocie podwieszano stacje termowizyjną Merkurij.

Mimo że efektywność użycia nowego samolotu znacznie się zwiększyła, postanowiono go dalej modernizować, tworząc wersję Su-25TM (oznaczenie biura konstrukcyjnego T-8TM). Wyposażono ją w podwieszaną stację radiolokacyjną Kinżał oraz termowizor Chod w miejsce Merkurija

Próbną serię 8 sztuk Su-25T/TM (oznaczane również jako Su-39) wyprodukowano w latach 1990–1991, jednak z uwagi na rozpad ZSRR dalsze prace wstrzymano.

Po odzyskaniu niepodległości przez Gruzję dawne Zakłady Lotnicze nr 31 zostały przemianowane na TAM (Tbilisi Aircraft Manufacturing). W 2001 po raz pierwszy zaprezentowano nowy model samolotu, modernizację Su-25KM Scorpion. Różni się on przede wszystkim innym kokpitem, nowym systemem nawigacji, skomputeryzowanym systemem uzbrojenia oraz możliwością operacji także w nocy. Przeszedł on chrzest bojowy w czasie wojny w Osetii Południowej w barwach Gruzji.

Opis konstrukcji[edytuj]

Su-25 to jednomiejscowy dwusilnikowy górnopłat, przeznaczony do bezpośredniego wsparcia pola walki.

Zespół napędowy tworzą dwa jednoprzepływowe, dwuwałowe silniki turboodrzutowe bez dopalania R-95Sz (wersja silnika R-13-300) o ciągu 40,2 kN (4100 kG) każdy. Silniki znajdują się w gondolach przylegających do boków kadłuba.

Kadłub ma konstrukcję półskorupową, technologicznie podzieloną na trzy części. W części przedniej znajduje się opancerzona kabina pilota (z fotelem wyrzucanym K-36L), a pod nią przedział działka. Za kabiną jest wyposażenie radioelektroniczne. W części środkowej kadłuba są zbiorniki paliwa, komory podwozia głównego oraz po bokach gondole silników. Do końcowej części kadłuba przymocowane jest klasyczne usterzenie: statecznik pionowy ze sterem kierunku oraz stateczniki poziome ze sterami wysokości.

Skrzydła mają kształt prosty – o ujemnym wzniosie, znacznym wydłużeniu i niewielkim skosie (19°54′) krawędzi natarcia. Każde wyposażone jest w dwusekcyjne dwuszczelinowe klapy tylne oraz pięciosekcyjne klapy przednie, a także klasyczne lotki. Na końcach skrzydeł zamontowane są krokodylowe hamulce aerodynamiczne.

Podwozie trójpodporowe, chowane w locie. Koła pojedyncze, niskociśnieniowe umożliwiające operowanie z lotnisk gruntowych.

Wyposażenie składa się z systemu nawigacyjnego KN-23 (system bliskiej nawigacji i lądowania przyrządowego RSBN-6S, radiowysokościomierz A-031, dopplerowski miernik prędkości DISS-7, radiokompas ARK-15M), stacji ostrzegawczej SPO-15Ł Bierioza, radiostacji R-862. W skład systemu samoobrony wchodzi 8 wyrzutni (pierwsze serie 4 wyrzutnie) ASO-2 po 32 naboje kal. 26 mm każda oraz wbudowanej stacji zakłóceń aktywnych SPS-141MWG. System sterowania uzbrojeniem tworzą celownik strzelecko-bombardierski ASP-17BC-8 oraz dalmierz laserowy/podświetlacz celów Klon-PS.

Uzbrojenie[edytuj]

  • Dwulufowe działko GSz-30-2 kal. 30 mm o szybkostrzelności 3000 pocisków na minutę z zapasem 250 nabojów.
  • Podwieszane na 10 węzłach uzbrojenia pod skrzydłami uzbrojenie o łącznej masie 4 340 kg, w skład którego wchodzą bomby o masie do 500 kg (maks. 8 szt), niekierowane pociski rakietowe kalibru od 57 do 370 mm, kierowane pociski rakietowe naprowadzane laserowo Ch-25ML i Ch-29L, zasobniki strzeleckie SPPU-22-01 i UPK-23-250, zasobniki bombowe KMGU-2. Do samoobrony służą dwa pociski „powietrze-powietrze” R-60M.

Zastosowanie bojowe[edytuj]

Samolot był masowo używany przez wojska radzieckie stacjonujące w Afganistanie podczas wojny 1979–1989, gdzie wykazały się ogromną skutecznością. Wykonały 60 000 lotów bojowych. Zniszczeniu uległo (według różnych danych) od dwudziestu trzech do trzydziestu ośmiu maszyn.

Do walki z Państwem Islamskim wykorzystują te samoloty również irackie wojska lotnicze, które otrzymały dostawy od Rosji i Iranu[3].

I wojna w Zatoce Perskiej[edytuj]

Iracki Su-25 zniszczony podczas operacji "Desert Storm"

17 stycznia 1991 roku rozpoczęła się operacja „Pustynna burza”. Jej celem miało być w ostateczności wyzwolenie zajętego przez irackie wojska Kuwejtu. Irak dysponował w swoim arsenale samolotami Su-25, jednak podobnie jaki i pozostałe irackie maszyny bojowe, wobec ogromnej przewagi lotnictwa państw koalicji w powietrzu, nie odegrały one żadnej roli. Zdecydowana większość z nich została zniszczona na irackich lotniskach, nie oderwawszy się od ziemi. Części irackich Su-25 udało się uciec do Iranu. Nie wszystkim jednak, 6 lutego 1991 roku dwa irackie MiG-21 i dwa Su-25 lecące w stronę irańskiej granicy zostały przechwycone przez dwa amerykańskie F-15C z 53rd Tactical Fighter Squadron. Za sterami F-15C zasiadali Thomas N. Dietz i jego skrzydłowy Robert Hehemann. Obydwaj piloci zestrzelili wszystkie cztery irackie samoloty. Po wojnie, na terenie Iranu znalazło się siedem irackich Su-25. Żaden z nich nie został zwrócony[4]. Dopiero w 2016 roku do Iraku trafiło siedem Su-25 z Iranu, oficjalnym powodem przejęcia maszyn był ich zwrot po internowaniu w 1991 roku[5].

Wojna erytrejsko-etiopska[edytuj]

6 maja 1998 wojska erytrejskie dokonały agresji na miasto Badme rozpoczynając w ten sposób wojnę z Etiopią. Niebagatelną rolę podczas trwania konfliktu odegrało lotnictwo obydwu walczących stron. Dzień wcześniej do akcji weszły erytrejskie MB-339, które zbombardowały etiopskie miasto Mekelie natomiast lotnictwo Etiopii,po raz pierwszy użyte zostało bojowo 5 czerwca 1998 roku. Tego dnia, etiopskie MiG-23 zbombardowały Port lotniczy Asmara, uszkodzeniu uległy zabudowania, zniszczono Boeinga 727 linii Air Zambia obyło się jednak bez strat w ludziach. Przed rozpoczęciem regularnych starć zbrojnych, Erytrea praktycznie od podstaw zbudowała swoje siły powietrzne. Ich trzon stanowiło sześć zakupionych we Włoszech samolotów Aermacchi MB-339 zmodyfikowanych pod kątem prowadzenia działań szturmowych. Po drugiej stronie barykady stanęły Etiopskie Siły Powietrzne, dysponujące zdecydowaną przewagą i uzbrojone w sprzęt, w którym dominującą rolę odgrywały maszyny radzieckiego pochodzenia. Etiopskie lotnictwo borykało się jednak z licznymi problemami, sprzęt był mocno wyeksploatowany oraz brakowało części zamiennych. Tym nie mniej, przeciwko etiopskim MiG-21 i MiG-23, Erytrea nie miał samolotów mogących się im przeciwstawić. Podczas trwania całego konfliktu, obydwa państwa intensywnie modernizowały i wzmacniały swoje lotnictwo. Etiopia korzystając z usług izraelskiego Elbitu zmodernizowała samoloty MiG-21 do standardu MiG-21-2000. Aby przeciwdziałać etiopskiej przewadze w powietrzu, Erytrea zakupiła w Rosji dziesięć samolotów MiG-29 (osiem w wersji MiG-29A i dwa, dwumiejscowe MiG-29UB), dostarczonych latem 1998 roku. Wraz z maszynami do Afryki przybyli specjaliści od konserwacji i naprawy sprzętu z Ukrainy i Bułgarii. W odpowiedzi Etiopia zakupiła (również w Rosji) samoloty Su-27 (sześć w wersji Su-27SK i dwa w wersji Su-27UB), pierwsze z nich przybyły do kraju w grudniu 1998 roku. W efekcie na przeciwko siebie stanęły dwa typy radzieckich samolotów myśliwskich. Su-27 wyszły z walki zwycięsko, Erytrejczycy w akcjach prowadzonych przeciwko maszynom Suchoja, utracili (prawdopodobnie) cztery swoje MiG-29 a etiopskie Su-27 zyskały przydomek "MiG killers". W celu uzupełnienia strat, do Rosji udał się erytrejski wysłannik mający nabyć nowe MiG-29, był to były rosyjski wojskowy, pułkownik Niefjodow. Pułkownik uczestniczył w negocjacjach mających na celu zakup pierwszej partii MiG-29 (Niefjodow pomagał również Etiopii w zakupie uzbrojenia w Rosji). Rosja odmówiła jednak sprzedaży MiGów. Wjazd nie był jednak bezowocny. "Zakupy" pułkownika Niefjodowa przyniosły efekt w postaci nabycia czterech śmigłowców Mi-17 w Rosji, ośmiu Su-25 w Gruzji, i niejako przy okazji, sześciu MiG-21 w Mołdawii. Etiopia zdając sobie sprawę z erytrejskich planów i ich efektów, nie pozostała w tyle. Bez problemów udało jej się nabyć w Rosji sześć samolotów Su-25TK i dwa w wersji Su-25UB. Na pokładach trzech An-22 i dwóch Ił-76 samoloty zostały przetransportowane z bazy w Kubince do Etiopii w marcu 2000 roku. Su-25 zarówno po stronie Etiopii i Erytrei szybko znalazły się w ogniu walki. 12 maja 2000 roku Etiopia rozpoczęła zmasowaną ofensywę, w której obydwie strony wykorzystywały Su-25 do bliskiego wsparcia i zadań szturmowych. Podczas walk Etiopczycy utracili jednego Su-25UB wykonującego lot zwiadowczy. 19 maja 2000 roku, para etiopskich Su-25TK uzbrojonych w przeciwradiolokacyjne rakiety Ch-25MP, kierowane telewizyjnie Ch-29T i R-73 służące do samoobrony, zaatakowały erytrejską bazę Sawa. znajdowało się tam lotnisko, z którego do akcji startowały Su-25 przeciwnika. Głównym celem nalotu nie były jednak wrogie Su-25 a system kierowanych rakiet ziemia–powietrze 2K12 Kub znajdujący się na wyposażeniu wojsk Erytrei. Akcja zakończyła się pełnym sukcesem i zniszczeniem parasola przeciwlotniczego chroniącego erytrejską bazę. Dzień później Etiopia przeprowadziła ponowny atak mający na celu eliminacje wrogiego systemu przeciwlotniczego. Tym razem celem był Kub zlokalizowany w pobliżu miasta Mendefera. Ten zestaw obsługiwany był przez ukraiński personel na usługach Erytrei. I ten atak zakończył się sukcesem ale przed zniszczeniem stanowiska przeciwlotniczego, ukraińska obsługa zdołała wystrzelić dwie rakiety przeciwlotnicze w stronę etiopskich Su-25. Jeden z samolotów został uszkodzony jednak pilot zdołał sprowadzić bezpiecznie maszynę do bazy. Kolejne ataki wykonane na bazę w Mendefera praktycznie wyeliminowały Kuby z walki. Etiopia kontynuowała ofensywę starając się zając jak najlepszą pozycję przetargową w trwających w Algierze rozmowach mających zakończyć konflikt. 18 czerwca 2000, wyczerpane wojną obydwie strony konfliktu uzgodniły natychmiastowe zawieszenie broni[6][7].

Osetia Południowa[edytuj]

Gruziński Su-25UB

Latem 2008 roku doszło do zaostrzenia sytuacji na granicy pomiędzy Gruzją a separatystyczną, nieuznającej zwierzchniej władzy Gruzji, Republiką Osetii Południowej. 7 sierpnia 2008 roku Gruzja rozpoczęła ostrzał osetyńskiego terytorium z użyciem systemów artyleryjskich a dzień później, 8 sierpnia do akcji włączone zostało gruzińskie lotnictwo wojskowe. Jeszcze tego samego dnia do akcji po stronie Osetii Południowej włączyło się lotnictwo Sił Powietrznych Federacji Rosyjskiej. Wśród intensywnie użytkowanych samolotów, zarówno po stronie Rosji, jak również Gruzji, znalazły się maszyny Su-25. Już 8 sierpnia, pierwszego dnia działań gruzińskiego lotnictwa, o godzinie 5.23, utraciły one swojego pierwszego Su-25. Pięć maszyn tego typu zaatakowało kolumnę pojazdów wojskowych w Osetii Południowej. Jedna z maszyn została ugodzona rakietą zestawu 9K38 Igła lub ogniem armat małokalibrowych i spadła na ziemię. Pilot katapultował się, ale jego dalsze losy pozostają nieznane. Jeszcze tego samego dnia, o godzinie 22.07, Gruzini stracili kolejnego Su-25 podczas ataku na cele w Osetii. Dzień później, 9 sierpnia 2008 roku, przedstawiciele separatystów poinformowali o zestrzeleniu następnego gruzińskiego samolotu Su-25. Tego samego dnia, podczas walki powietrznej z rosyjskim Su-27 (lub MiG-29), rakietą R-73 zestrzelony został kolejny gruziński Su-25. Według źródeł rosyjskich, Gruzini jeszcze 11 sierpnia 2008 roku stracili Su-25 atakującego pozycje 58. Armii Ogólnowojskowej, tym razem zestrzelonego ogniem z ziemi, przy użyciu zestawu 9K38 Igła lub ogniem broni małokalibrowej. Pierwszego dnia pełnoskalowego konfliktu również Rosjanie wprowadzili do walki swoje Su-25 i również ponieśli straty. Jeden z nich, pochodzący z 368. Pułku Lotnictwa Szturmowego, 8 sierpnia został uszkodzony pociskiem rakietowym. Pilot, kapitan Iwan Nieczajew, zdołał jednak bezpiecznie doprowadzić i wylądować samolotem w bazie w Budionnowsku. Druga maszyna, pochodząca również z 368. Pułku Lotnictwa Szturmowego została zestrzelona na północ od Cchinwali przez pocisk zestawu 9K37 Buk. Pilot, podpułkownik Oleg Terebunski zdołał bezpiecznie katapultować się i przedostać na tereny kontrolowane przez własne oddziały. 9 sierpnia 2008 roku Rosjanie utracili kolejne dwa Su-25. Pierwszy z samolotów, pilotowany przez dowódcę 368. Pułku Lotnictwa Szturmowego pułkownika Siergieja Kołbasza został trafiony dwoma pociskami naprowadzanymi na podczerwień podczas walk o Cchinwali. Pilot bezpiecznie katapultował się i został ewakuowany przez rosyjski zespół ratowniczy śmigłowcem Mi-8. Druga maszyny, również pochodząca z 368 pułku pilotowana była przez majora Władimira Jewgienijewicza Edamienko, dowódce klucza w pułku. Samolot o numerze fabrycznym 11580 został zestrzelony prawdopodobnie rakietą zestawu 9K37 Buk a pilot poniósł śmierć. 11 sierpnia 2008 roku podczas ataku na gruzińskie pozycje w Abchazji, Su-25 o numerze taktycznym 46, pochodzący z 461. Pułku Lotnictwa Szturmowego został uszkodzony rakietą 9K38 Igła. Pilot zdołał jednak bezpiecznie powrócić na lotnisko w Budionnowsku[8].

Donbas[edytuj]

Ukraiński Su-25

Ukraińskie Su-25, wchodzące w skład 299-та бригада тактичної авіації (299 Brygady Lotnictwa Taktycznego), jedynej ukraińskiej jednostki użytkującej ten typ samolotu (w 2016 roku), zostały wykorzystane bojowo podczas konflikt na wschodniej Ukrainie. W kwietniu 2014 roku klucz Su-25 został przebazowany na lotnisko w Dniepropetrowsku pełniące rolę wysuniętej bazy operacyjnej. Su-25 przez krótki okres czas wykorzystywały jeszcze jedną wysuniętą bazę operacyjną zlokalizowaną na lotnisku w Czuhujiw aby jednak w czerwcu 2014 roku zgrupować wszystkie biorące udział w akcji maszyny (co najmniej 8 samolotów) w Dniepropetrowsku. 13 kwietnia 2014 ogłoszono początek „operacji antyterrorystycznej” (ATO) wymierzonej w separatystów. W początkowej fazie konfliktu samoloty dyżurowały nad wyznaczonym obszarem pełniąc role wsparcia dla oddziałów piechoty. Wykonywano również loty demonstracyjne na niskim pułapie mające na celu demonstracje siły i obecności ukraińskich jednostek. 15 kwietnia pojedynczy Su-25 został zauważony nad Kramatorskiem. 6 maja 2014 roku ukraiński Su-25 został wykorzystany do zniszczenia unieruchomionego na ziemi śmigłowca Mi-24P, który dzień wcześniej został uszkodzony przez separatystów nad Słowiańskiem i zmuszony do lądowania. Po ewakuacji załogi wiropłata, Su-25 zniszczył go ogniem niekierowanych pocisków rakietowych S-8 aby nie został przejęty przez separatystów. 26 maja 2014 separatyści zaatakowali i zdobyli lotnisko donieckie. Ukraińskie Su-25 wzięły udział w walkach mających na celu odbicie portu lotniczego. Podczas walk, pomimo użycia przez prorosyjskich bojowników naramiennych, przenośnych zestawów przeciwlotniczych przeciwko ukraińskim samolotom, żaden z Su-25 nie został trafiony. Od tego momentu samoloty wykorzystywano intensywnie podczas prowadzonych walk. Ich celem były umocnienia, punkty oporu i dowodzenia, siła żywa i pojazdy. 1 lipca 2014 roku, ogniem z broni strzeleckiej uszkodzony został pierwszy ukraiński Su-25, dzień później, 2 lipca, utracono pierwszego Su-25M1. Samolot podczas lotu nad Słowiańskiem został ciężko uszkodzony rakietą przeciwlotniczą wystrzeloną z przenośnej, naramiennej wyrzutni. Pilotowi udało się dolecieć do lotniska w Dniepropetrowsku jednak podczas wykonywania manewru podchodzenia do lądowania utracił kontrolę nad maszyną i musiał się katapultować. Z kolei inne źródła, wskazują na awarię techniczną samolotu jako przyczynę jego straty. Kolejną maszynę utracono podczas bardzo intensywnych walk, jakie prowadzono o wzgórze Sawur-Mohyła. 16 lipca 2014 roku samolot Su-25M1 został trafiony pociskiem z naramiennej wyrzutni. Pilotowi udało się doprowadzić maszynę nad własne terytorium i wylądować na brzuchu, jednak uszkodzenia samolotu były na tyle duże, że został spisane ze stanu. 23 lipca, podczas działań w rejonie Sawur-Mohyła, utracono aż dwa Su-25. Obydwa zostały zestrzelone rakietami z naramiennych zestawów przeciwlotniczych. Obydwaj piloci zdołali bezpiecznie katapultować się. Pierwszego z nich, grupa poszukiwawczo-ratownicza bezpiecznie ewakuowała, niestety podczas próby podjęcia drugiego pilota, ukraiński zespół ratunkowy został rozbity przez separatystów. Poległo 8 żołnierzy, czterech dostało się do niewoli a czterech zdołało uciec. Pilot drugiego Su-25 został ujęty przez prorosyjską milicję dopiero 19 sierpnia, ale już 2 września wrócił na terytorium kontrolowane przez Ukrainę w ramach wymiany jeńców. 29 sierpnia, podczas ataku na zmotoryzowaną kolumnę, zestrzelony został ostatni Su-25M1. Pilot bezpiecznie katapultował się i 1 września przedostał na własne terytorium. W tym samym dniu wstrzymano również wszystkie loty Su-25. Głównym powodem zaniechania dalszych akcji z udziałem ukraińskich maszyn szturmowych było coraz większe nasycenie terenu walk środkami obrony przeciwlotniczej dostarczanymi prorosyjskim jednostkom zbrojnym z Rosji[9][10][11].

Syria[edytuj]

Rosyjski Su-25 na lotnisku w Latakia

Ostatniego dnia września 2015 roku rosyjska Rada Federacji udzieliła zgody na udział rosyjskich sił zbrojnych w działaniach bojowych w Syrii. Stało się to na wniosek prezydenta Władimira Putina, którego o pomoc w zwalczaniu rebelii trwającej w Syrii poprosił prezydent Syrii Baszszar al-Asad. Od 18 września 2015 roku na lotnisko w Chmejmim rozpoczął się przerzut samolotów bojowych należących do Sił Powietrznych Federacji Rosyjskiej. Do końca września na terytorium Syrii znalazło się dwanaście maszyn Su-25 (dziesięć typu Su-25SM i dwa samoloty szkolno-bojowe, mogące jednak w pełnym zakresie wykonywać zadania bojowe, Su-25UB). Przysłane do Syrii Suchoje pochodziły prawdopodobnie z 368. Pułku Lotnictwa Szturmowego z Budionnowska i 960. Pułku Lotnictwa Szturmowego z Primorsko-Achtarska. W pierwszej fazie konfliktu, głównymi celami dla Su-25 były punkty dowodzenia i zaopatrzenia, zgrupowania sił opozycji syryjskiej, wykryte pojazdy i siła żywa. Podczas swoich misji, Su-25 osłaniane były przez wielozadaniowe samoloty Su-30SM. Głównym rodzajem uzbrojenia stosowanym przez Su-25 na początku swojej działalności w Syrii były swobodnie spadające bomby. Od drugiej połowy października 2015 roku, Su-25 zostały w coraz większym stopniu wykorzystywane do bezpośredniego wsparcia operujących na ziemi wojsk syryjskich. Do takich akcji maszyny zaczęły wykorzystywać niekierowane rakiety S-8 kalibru 80 mm, przenoszone w zasobnikach B-8M1, mieszczących po 20 pocisków. 31 października 2015 roku, na Synaju rozbił się rosyjski samolot Airbus A321 należący do linii Kogalymavia. Zginęły wszystkie 224 osoby znajdujące się na pokładzie. W wyniku przeprowadzonego śledztwa, 17 listopada tego samego roku, Federalna Służba Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej oficjalnie poinformowała, że maszyna została zniszczona przez niewielki ładunek wybuchowy umieszczony na pokładzie, prawdopodobnie wniesiony przez personel sprzątający na lotnisku Szarm el-Szejk. Za zamach według przedstawicieli Federalnej Służby Bezpieczeństwa odpowiedzialne było Państwo Islamskie. W odpowiedzi na zamach do akcji weszło rosyjskie lotnictwo strategiczne a samoloty taktyczne, w tym Su-25 zwiększyły intensywność działań[12][13]. 14 marca 2016 roku prezydent Putin ogłosił wycofanie z Syrii głównej części kontyngentu wojskowego. Konsekwencją tej decyzji był powrót do kraju wszystkich używanych podczas działań zbrojnych samolotów Su-25. Cała operacja ewakuacji maszyn przeprowadzona została 15 i 16 marca tego samego roku[14].

Przypisy

  1. Su-25К: Aircraft performance (ang.). Sukhoi Company (JSC), 2015. [dostęp 2015-01-26].
  2. Alexander Mladenov: Su-25 ‘Frogfoot’ Units In Combat. Osprey Publishing, 2015, s. 58. (ang.)
  3. Łukasz Golowanow: Kolejne Su-25 dla Iraku. 18 kwietnia 2016.
  4. Su-25 Frogft in action, Squadron/Signal Publications, 1992, s. 31, ISBN 0-89747-287-X.
  5. Irak otrzymuje kolejne Su-25, „Lotnictwo”, nr 6 (2016), s. 5, ISSN 1732-5323
  6. Jacek Wasilewski,Wojna etiopsko - erytrejska w powietrzu (cz. I), „Lotnictwo”, nr 5 (2005), s. 46–50, ISSN 1732-5323
  7. Jacek Wasilewski,Wojna etiopsko - erytrejska w powietrzu (cz. II), „Lotnictwo”, nr 7 (2005), s. 28–32, ISSN 1732-5323
  8. Michal J. Stolár, Miroslav Gyürösi, Gruzińska „rosyjska ruletka” Lotnictwo i obrona przeciwlotnicza w konflikcie osetyjskim, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 1 (2009), s. 58–66, ISSN 1230-1655
  9. Robert Ciechnowski,Konflikt w Donbasie – znaczenie obrony przeciwlotniczej, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 3 (2016), s. 44–52, ISSN 1230-1655
  10. Vladimir Trendafilovski,Ukraińskie Su-25 nad Donbasem, „Lotnictwo”, nr 2 (2016), s. 18–31, ISSN 1732-5323
  11. Marcin Gawęda,Ukraińskie lotnictwo w wojnie o Donbasem, „Lotnictwo”, nr 11 (2014), s. 54–63, ISSN 1732-5323
  12. Michał Buslik,Wspomóc Asada – Rosyjska interwencja wojskowa w Syrii, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 11 (2015), s. 12–18, ISSN 1230-1655
  13. Michał Buslik,Wielokierunkowa eskalacja – Rosyjska interwencja wojskowa w Syrii, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 12 (2015), s. 6–11, ISSN 1230-1655
  14. Michał Buslik,Rosyjska interwencja wojskowa w Syrii – pozorna redukcja kontyngentu, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 4 (2016), s. 10–12, ISSN 1230-1655

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Butowski, Su-25, Monografie Lotnicze