Amfilochiusz (Radović)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Amfilochiusz
Amfilohije
Risto Radović
metropolita Czarnogóry i Przymorza
Amfilochiusz
Kraj działania  Czarnogóra
Data i miejsce urodzenia 7 stycznia 1938
Bare Radovića
metropolita Czarnogóry i Przymorza
Okres sprawowania od 1991
Wyznanie prawosławne
Kościół Serbski Kościół Prawosławny
Inkardynacja Metropolia Czarnogóry i Przymorza
Śluby zakonne 1967[1]
Nominacja biskupia maj 1985
Chirotonia biskupia 29 grudnia 1985
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 29 grudnia 1985
Miejscowość Belgrad
Miejsce Sobór św. Michała Archanioła
Konsekrator German
Metropolita Amfilochiusz na uroczystościach 70. rocznicy masakry Serbów, Żydów i Romów w południowej Bačce, 2012 (stoi pierwszy z lewej)

Amfilochiusz, imię świeckie Risto Radović (ur. 7 stycznia 1938 w Bare Radovica) – serbski biskup prawosławny, metropolita Czarnogóry i Przymorza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i działalność akademicka[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w wielodzietnej rodzinie Ćiry i Milevy Radoviciów w Czarnogórze, miał sześciu braci i dwie siostry[2]. Edukację na poziomie podstawowym i średnim odebrał w Barze oraz w monasterze Morača[3].

Ukończył Akademię Duchowną św. Sawy w Belgradzie w 1962[4]. Jest również absolwentem Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu w Belgradzie na kierunku filologia klasyczna[5]. Naukę kontynuował na stażach na Uniwersytecie Starokatolickim w Bernie[5], następnie w Anselmianum w Rzymie[4][3], po czym przez siedem lat przebywał w Grecji[4], obsługując parafie w Spanie i Koropion. W Grecji obronił pracę doktorską poświęconą św. Grzegorzowi Palamasowi[4] i w 1967[1] złożył wieczyste śluby zakonne przed metropolitą kefalijskim Prokopiuszem[3] w jednym z klasztorów góry Athos, przyjmując imię zakonne Amfilochiusz[5]. W 1968 w Argostoli został wyświęcony na hieromnicha, jeszcze w tym samym roku otrzymał godność archimandryty[1][3]. Między rokiem 1975 a 1976 wykładał w Instytucie św. Sergiusza z Radoneża w Paryżu[5]. Od 1976 do 1985 wykładowcą pedagogiki prawosławnej (katechetyki) w Akademii Duchownej św. Jana Teologa w Belgradzie oraz dziekanem wydziału teologicznego[4][3].

Jest uczniem duchowym archimandryty Justyna (Popovicia)[5] oraz jednego ze starców Athosu, mnicha Paisjusza (Eznepidisa)[6].

W końcu lat 80. XX wieku należał do grupy prawosławnych teologów i intelektualistów opowiadających się za odnową Serbskiego Kościoła Prawosławnego i podjęciem przez niego próby wyraźniejszego zaangażowania w życie społeczne[7].

Biskup[edytuj | edytuj kod]

W maju 1985 wybrany na biskupa eparchii banackiej[4], 29 grudnia tego samego roku przyjął chirotonię biskupią[8]. Na terenie eparchii organizował otwarte wykłady i dyskusje, w których poruszał tematykę religijną oraz kwestie związków prawosławia z kulturą serbską. W rezultacie w 1988 został oskarżony przez władze Vojvodiny o skłonności „antysocjalistyczne, antykomunistyczne i nacjonalistyczne” oraz o „stawianie sobie za cel politycznego uświadamiania Serbów południowego Banatu”[9].

30 grudnia 1991 podniesiony do godności metropolity czarnogórskiego i primorskiego[4]. Jest członkiem Związku Pisarzy Serbii i Czarnogóry. Na terenie swojej eparchii prowadził ożywioną działalność misyjną, zorganizował wydawnictwo eparchialne i radio Święta Góra. Włada językami greckim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i włoskim[4]. Doprowadził do renowacji szeregu świątyń zniszczonych w okresie rządów komunistów w Jugosławii, jak również do budowy zupełnie nowych cerkwi i monasterów[10] i otwarcia akademii duchownej zamkniętej przez władze Jugosławii w 1945[11].

W 2005 na jego polecenie wzniesiona została blaszana cerkiew na górze Rumija. Inwestycję przeprowadzono bez koniecznych zezwoleń na budowę, a materiały do konstrukcji niewielkiej świątyni (7,5 metra kwadratowego powierzchni) przewieziono samolotami wojskowymi. Cerkiew miała być symbolem związków między Serbskim Kościołem Prawosławnym a wyznawcami prawosławia w Czarnogórze. Władze czarnogórskie w kolejnych latach określały budowę świątyni jako prowokację[12].

15 maja 2008 Synod Biskupów Sebskiego Kościoła Prawosławnego powierzył mu tymczasowo funkcję przewodniczącego Świętego Synodu Kościoła z powodu długotrwałej choroby patriarchy Pawła. Po śmierci patriarchy od 15 listopada 2009 do 22 stycznia 2010 pełnił funkcję locum tenens[13], z której automatycznie ustąpił po wyborze nowego patriarchy – dotychczasowego metropolity niskiego Ireneusza[14].

W maju 2010, po zawieszeniu dotychczasowego biskupa raszko-prizreńskiego Artemiusza został tymczasowym administratorem tej eparchii (obejmującej terytorium Kosowa)[15]. 24 sierpnia 2010, występując jako przedstawiciel serbskiej społeczności w Kosowie, wyraził protest z powodu wycofania się sił stabilizacyjnych KFOR z ochrony części monasterów i cerkwi Serbskiego Kościoła Prawosławnego na terenie Kosowa[16]. W listopadzie 2010 Święty Sobór Biskupów Serbskiego Kościoła Prawosławnego powołał na katedrę raszko-prizreńską nowego biskupa ordynariusza, dotychczasowego biskupa pomocniczego tejże eparchii Teodozjusza (Šibalicia)[17]. W 2011 mianowany administratorem (locum tenens) nowo powstałej eparchii Ameryki Południowej i Środkowej[18].

Określany jako największy, obok patriarchy Ireneusza, współczesny autorytet moralny spośród duchownych Serbskiego Kościoła Prawosławnego[19].

W maju czarnogórski polityk Milo Đukanović poinformował, iż jego Demokratyczna Partia Socjalistów Czarnogóry włączyła do swojego programu plan utworzenia autokefalicznego Kościoła prawosławnego w Czarnogórze. Metropolita Amfilochiusz zdecydowanie skrytykował tę koncepcję i podkreślił wielowiekową łączność metropolii Czarnogóry z Patriarchatem Serbskim[20]. 22 czerwca 2011 stwierdził, iż metropolia mogłaby uzyskać autokefalię jedynie wtedy, gdy zgodziłyby się na nią wszystkie lokalne Cerkwie prawosławne[21].

W styczniu 2011 prokuratura Czarnogóry wszczęła przeciwko metropolicie postępowanie karne. Amfilochiuszowi zarzucono posługiwanie się mową nienawiści (czarn./serb. govor mržnje) w związku z jego zapowiedzią z początku roku, iż wszyscy, którzy przyczyniliby się do zniszczenia metalowej cerkwi na górze Rumija, zostaną obłożeni klątwą kościelną. Pierwsze posiedzenie sądu w sprawie odbyło się 23 czerwca 2011[22]. Amfilochiusz stwierdził, iż proces wpisuje się w kampanię nacisków przeciwko kierowanej przez niego Metropolii ze strony świeckich władz Czarnogóry[23]. W oświadczeniu z 18 lipca 2011 zwrócił uwagę, że kwestionowane słowa były cytatem ze Starego Testamentu i zostały wyrwane z oryginalnego kontekstu[24]. W tym samym oświadczeniu stwierdził, że przykłady podobnej „mowy nienawiści” wpisują się w stylistykę starotestamentową, ponadto podobne znaleźć można m.in. w czarnogórskim eposie narodowym – Górskim wieńcu[24].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Uważany w Serbii za gruntownie wykształconego i charyzmatycznego duchownego[5][11], przez cały okres swojej działalności jako biskup angażował się w bieżącą politykę Jugosławii i krajów, jakie powstały po jej rozpadzie[5]. Początkowo bardziej umiarkowany w poglądach (podkreślał, iż prawosławie nie może łączyć się z etnofiletyzmem[25]), stopniowo zaczął otwarcie głosić idee nacjonalizmu serbskiego, „odrodzenia narodowego”[10], antykomunizmu[5] i ścisłego związku między prawosławiem a narodową tożsamością Serbów[26]. W publicznych wypowiedziach krytykował zachodnioeuropejską demokrację i kapitalizm, jak również przestrzegał przed kopiowaniem kulturowych wzorców zachodu na gruncie bałkańskim[27]. Jest uważany za jednego ze zwolenników koncepcji świętosawia w Serbskim Kościele Prawosławnym. Był wymieniany jako jeden z głównych przedstawicieli radykalnie konserwatywnego skrzydła w episkopacie Serbskiego Kościoła Prawosławnego, utożsamiającego się z teologią św. Mikołaja (Velimirovicia)[28].

Jest jednym z autorów koncepcji „teologii wojny” (sr. teologija rata), w której konflikty międzynarodowe są przedstawione jako nieuniknione z powodu niedoskonałości człowieka[5]. Temat ten porusza zbiór materiałów z konferencji, którą współorganizował i błogosławił w 1996, Jagnje Božije i Zvijer iz Bezdana. Jednym z autorów tekstów zawartych w tomie był Radovan Karadžić[29][10]. W 1991, w dzień św. Piotra, gościł w monasterze w Cetyni Željko Ražnatovića i żołnierzy jego paramilitarnej formacji – Serbskiej Gwardii Ochotniczej[5]. Otwartego poparcia udzielał również Vojislavovi Koštunicy, zaś przed przewiezieniem Slobodana Miloševicia do Hagi, na proces przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, odwiedził go i podarował mu ewangeliarz[5]. Po aresztowaniu Radovana Karadžicia odwiedzał go w areszcie w Hadze[5]. W 2004 w Belgradzie, w czasie manifestacji przeciwko atakom na Serbów w Kosowie, usiłował powstrzymać uczestników protestów przed zniszczeniem meczetu Bajrakli[30].

Po ogłoszeniu niepodległości przez Czarnogórę ostro krytykował jej wystąpienie z dotychczasowej federacji Serbii i Czarnogóry[5] i brał udział w protestach przeciwko tejże decyzji[31]. Sam posiada obywatelstwo czarnogórskie[11]. 27 sierpnia 2010 w liście otwartym do prezydenta i premiera Czarnogóry wystąpił przeciwko nowej ustawie o szkolnictwie, przewidującej wykorzystywanie w szkołach jedynie języka czarnogórskiego. Twierdził w nim, iż na mocy zapisów ustawy dochodzi do dyskryminacji ponad połowy społeczeństwa, która uważa za swój język ojczysty język serbski[32]. Według metropolity naród czarnogórski został „wynaleziony” przez komunistów Tity w celu poróżnienia ludności serbskiej w Czarnogórze oraz w Serbii[12].

W maju 2013 zdecydowanie skrytykował decyzję władz Serbii o normalizacji stosunków z Kosowem, uznając, iż zrzeczenie się przez Serbię Kosowa i Metochii jest zdradą narodu, wydaniem „na ukrzyżowanie” kosowskich Serbów i cerkwi na tym obszarze[33].

Doktor honoris causa Moskiewskiej Akademii Duchownej (2006), Instytutu Teologii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego (2008), Instytutu św. Sergiusza z Radoneża w Paryżu[34] i Petersburskiej Akademii Duchownej (2014)[3].

Prace[edytuj | edytuj kod]

Amfilochiusz (Radović) opublikował następujące prace teologiczne[35]:

  • Tajna Svete Trojice po uczenju Sv. Grigorija Palame (oryg. w języku greckim), 1973
  • Smisao liturgije (oryg. w j. greckim), 1974
  • Sinaiti i njihov značaj u Srbiji XIV vijeka, 1981
  • Filokalijski pokret XVIII i početkom XIX vijeka (oryg. w j. greckim), 1982
  • Duhovni smisao hrama Svetog Save na Vračaru, 1989
  • Prepodobni Rafailo Banatski, 1988
  • Vračanje duše u čistotu, 1992
  • Osnovi pravoslavnog vaspitanja, 1993
  • Svetosavsko prosvetno predanje i prosvećenost Dositeja Obradovića, 1994
  • Istorijski presjek tumaczenja Starog Zavjeta, 1996

Jest współautorem przekładu Pisma Świętego na współczesny język serbski[36].

W 1996 opublikował ponadto tom wierszy U Jagnjetu je spas[35], zaś w 2011 czterotomową pracę poświęconą sytuacji Serbów w Kosowie Pomenik novog kosovskog stradanja[37].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c МИТРОПОЛИТ АМФИЛОХИЈЕ ПРОСЛАВИО ИМЕНДАН У МАНАСТИРУ НОВА ГРАЧАНИЦА
  2. Rozmowa z metropolitą Amfilochiuszem, Mitropolit Amfilohije u Chikagu
  3. a b c d e f Митрополит Черногорский и Приморский Амфилохий избран почетным доктором Санкт-Петербургской духовной академии
  4. a b c d e f g h Biografia na stronach Patriarchatu Moskiewskiego
  5. a b c d e f g h i j k l m Amfilohije Radović:Dva voda vojske
  6. Његово Високопреосвештенство Архиепископ Цетињски Митрополит Црногорско-приморски и Егзарх Пећког Трона
  7. Gil 1999 ↓, s. 17.
  8. Иерарх Русской Православной Церкви принял участие в чествовании митрополита Черногорского и Приморского Амфилохия
  9. Gil 1999 ↓, s. 23.
  10. a b c Ratnik u mantiji
  11. a b c Kosowo: Zmiana prawosławnego administratora
  12. a b A. Jagiełło-Szostak, Exploring the Roots of Montenegro, "New Eastern Europe", nr 4 (IX) 2003, s.107-108.
  13. Communique regarding the funeral of Patriarch Pavle of Serbia of Blessed Repose
  14. http://www.cerkiew.pl/index.php?id=68&tx_ttnews[tt_news]=12460&tx_ttnews[backPid]=1&cHash=1003cfba4f Patriarcha Serbski Ireneusz
  15. Artemije ide u Šišatovac
  16. Kosowo: Wilk pilnuje owiec
  17. Изјава епископа рашко-призренског Теодосија РТС-у поводом немилих догађаја у Дубоком потоку и Девиним водама
  18. ИЗЈАВА ЕПИСКОПА БАЧКОГ ИРИНЕЈА У ВЕЗИ СА РАДОМ СВЕТОГ АРХИЈЕРЕЈСКОГ САБОРА СПЦ, 26. мај 2011.
  19. A. Radziukiewicz, W sercu starej Czarnogóry, Przegląd Prawosławny, nr 12 (306), grudzień 2010, ISSN 1230-1078, s.17
  20. МИТРОПОЛИТ АМФИЛОХИЈЕ ИЗНЕНАЂЕН УПЛИТАЊЕМ ВЛАСТИ ЦРНЕ ГОРЕ У ЦРКВЕНА ПИТАЊА
  21. Митрополит Черногорско-Приморский Амфилохий заявил, что автокефалия Черногорской Церкви возможна при согласии всех Поместных Православных Церквей
  22. Suđenje Amfilohiju odloženo zbog zahtjeva za izuzeće sudije
  23. ИНТЕРВЈУ МИТРОПОЛИТА АМФИЛОХИЈА ЗА НОВОСТИ: ПРОГОНЕ НАС ПЛАНСКИ
  24. a b Митрополит Амфилохије: Примједбе на оптужбу Вишег Државног Тужилаштва
  25. Gil 2005 ↓, s. 200.
  26. „Nacjonalność bez wiary prowadzi do powolnego, ale nieuniknionego samounicestwienia się nacji. Porzucając wiarę prawosławną w imię ideologii, Serbowie przyzwolili na to samozniszczenie”, cytat za: Gil 1999 ↓, s. 39
  27. Gil 2005 ↓, s. 217 i 220.
  28. Gil 2005 ↓, s. 202. Cytowana autorka zalicza do tego skrzydła również biskupów Atanazego Jevticia, będącego od 1996 w stanie spoczynku, oraz Artemiusza (Radosavljevicia), który w 2010 został pozbawiony godności biskupiej.
  29. Јагње Божије и Звијер из бездана
  30. Dragana Nikolic-Solomon: Flames Engulf Belgrade Mosque (ang.). iwpr.net. [dostęp 2010-11-11].
  31. Czarnogóra: Protesty proserbskiej opozycji
  32. ОТВОРЕНО ПИСМО МИТРОПОЛИТА АМФИЛОХИЈА ПРЕДСЈЕДНИКУ ЦРНЕ ГОРЕ ВУЈАНОВИЋУ И ПРЕДСЈЕДНИКУ ВЛАДЕ ЦРНЕ ГОРЕ МИЛУ ЂУКАНОВИЋУ
  33. Митрополит Амфилохий: сербский народ и косовские святыни преданы на распятие
  34. Митрополиту Амфилохију уручен почасни докторат Института Светог Сергија у Паризу
  35. a b БИО-БИБИЛИОГРАФИЈА
  36. ПРОМОЦИЈА НА САЈМУ КЊИГА: ЦЕЛОВИТ СРПСКИ ПРЕВОД СВЕТОГ ПИСМА
  37. МИТРОПОЛИТ АМФИЛОХИЈЕ: ПОМЕНИК НОВОГ КОСОВСКОГ СТРАДАЊА


Poprzednik
Wissarion (Kostić)
Biskup banacki
1985 – 1991
Następca
Atanazy (Jevtić)
Poprzednik
Daniel (Dajković)
Metropolita Czarnogóry i Przymorza
od 1991
Następca
Nadal sprawuje urząd