Dzieci Ulmów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Błogosławione
Dzieci Ulmów
męczennicy
Ilustracja
Rodzina Ulmów (ok. 1944)
Data i miejsce urodzenia

od 18 lipca 1936
do 16 września 1942
do 24 marca 1944[a]
Markowa

Data i miejsce śmierci

24 marca 1944
Markowa

Czczone przez

Kościół katolicki

Beatyfikacja

10 września 2023
stadion w Markowej
przez Franciszka[b]

Wspomnienie

7 lipca

Szczególne miejsca kultu

kościół św. Doroty w Markowej

Miejsce spoczynku

sarkofag w bocznym ołtarzu poświęconym Matce Bożej kościoła św. Doroty w Markowej

Narodowość

polska

Rodzice
  • Józef
  • Wiktoria Niemczak
  • Strona internetowa
    Sześcioro dzieci Ulmów wraz z matką (ok. 1943)

    Dzieci Ulmów – siedmioro polskich dzieci rolników Wiktorii i Józefa Ulmów z Markowej, męczennicy, błogosławieni Kościoła katolickiego. Wraz z rodzicami zostały zamordowane w czasie II wojny światowej przez Niemców w odwecie za ukrywanie dwóch żydowskich rodzin.

    Były to w kolejności od najstarszego[2]:

    Okoliczności śmierci[edytuj | edytuj kod]

    Prawdopodobnie w drugiej połowie 1942[3] Józef i Wiktoria Ulmowie przyjęli pod swój dach ośmioro żydowskich uciekinierów z rodzin Goldmanów/„Szallów”, Grünfeldów i Didnerów[4]. Wiosną 1944 zostali zadenuncjowani przez granatowego policjanta, Włodzimierza Lesia, który wcześniej zagarnął majątek rodziny „Szallów” i zamierzał pozbyć się jego prawowitych właścicieli. 24 marca 1944 niemieccy żandarmi z posterunku w Łańcucie rozstrzelali małżeństwo Ulmów i szóstkę ich dzieci. Razem z nimi zginęli również wszyscy ukrywani Żydzi[3].

    Miejsca pochówku rodziny Ulmów
    Stare miejsce pochówku rodziny Ulmów (cmentarz w Markowej)
    Sarkofag rodziny Ulmów w kościele św. Doroty w Markowej

    Zostali pierwotnie zakopani przed domem, a następnie ciała ich wydobyto i złożono do czterech trumien[5]. Pogrzeb odbył się 11 stycznia 1945 pod przewodnictwem proboszcza parafii św. Doroty w Markowej ks. Ewarysta Dębickiego, po czym zostali pochowani początkowo na cmentarzu w Markowej[5][6]. W dniach 30 marca – 1 kwietnia 2023 została dokonana ekshumacja ich szczątków, a następnie po beatyfikacji zostały one złożone do specjalnie przygotowanego sarkofagu, w bocznym ołtarzu poświęconym Matce Bożej kościoła św. Doroty w Markowej[7][8][5].

     Osobny artykuł: Zbrodnia w Markowej (1944).

    Los rodziny Ulmów stał się symbolem martyrologii Polaków mordowanych przez Niemców za niesienie pomocy Żydom[9].

    Proces beatyfikacyjny[edytuj | edytuj kod]

    Z inicjatywy proboszcza parafii św. Doroty w Markowej – ks. Stanisława Leji podjęto starania w celu wyniesienia ich na ołtarze[10]. Po rozpoznaniu grupy męczenników II wojny światowej (w tym rodziny Ulmów) 17 września 2003 biskup pelpliński Jan Bernard Szlaga rozpoczął proces beatyfikacyjny na szczeblu diecezjalnym w ramach procesu drugiej grupy 122 męczenników II wojny światowej w diecezji pelplińskiej[11]. Odtąd przysługiwał im tytuł Sług Bożych. Wcześniej 23 lutego 2003 Stolica Apostolska wyraziła zgodę na rozpoczęcie tego procesu (tzw. nihil obstat)[11]. W archidiecezji przemyskiej odbył się proces rogatoryjny w celu zebrania zeznań świadków oraz dokumentacji dotyczącej męczeństwa rodziny Ulmów, który zakończył się 25 kwietnia 2008[12]. Proces na szczeblu diecezjalnym zakończył się 24 maja 2011[11]. 10 maja 2014 Stolica Apostolska wydała dekret o ważności procesu diecezjalnego[11].

    Ze względu na wzrastającą opinię o męczeństwie rodziny Ulmów oraz podkreślenia przykładu ich życia i tragicznej śmierci, metropolita przemyski, abp Adam Szal 31 stycznia 2017 zwrócił się do Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych o wyłączenie tego procesu z procesu grupy męczenników II wojny światowej. W tej sytuacji 20 lutego 2017 w archidiecezji przemyskiej otwarto nowy proces beatyfikacyjny Sług Bożych – Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich 7 dzieci, jako męczenników z powodu nienawiści do wiary[11][12][13]. Postulatorem procesu został mianowany ks. dr Witold Burda[14]. W czasie etapu diecezjalnego zostało przesłuchanych 11 świadków, z których dwie osoby byli to m.in. ich bliscy krewni. W lipcu 2020 ukończono prace nad liczącym 500 stron dokumentem tzw. Positio o męczeństwie Rodziny Ulmów, który złożono w 2021[11][12]. Następnie było ono 16 lutego 2021 przedmiotem oceny kolegium konsultorów historycznych Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych, po czym 22 lutego 2022 odbyła się sesja konsultorów teologicznych, która zaakceptowała dokumentację procesu[11]. 6 grudnia 2022 odbyła się sesja biskupów i kardynałów Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych, która pozytywnie zaopiniowała propozycję wyniesienia ich na ołtarze jako męczenników, po której papież Franciszek promulgował 17 grudnia tegoż roku dekret o ich męczeństwie, otwierając drogę do ich beatyfikacji[15][16][17].

    14 lutego 2023 abp Adam Szal wyznaczył dzień 10 września 2023 jako datę uroczystości beatyfikacyjnej[18]. 5 września 2023 Stolica Apostolska wydała oświadczenie, w którym prefekt Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych kard. Marcello Semeraro stwierdził, iż siódme dziecko Ulmów urodziło się w chwili ich męczeństwa[1]. Uroczystej mszy świętej beatyfikacyjnej, która odbyła się na stadionie w Markowej przy specjalnie zbudowanym ołtarzu przewodniczył kard. Marcello Semeraro, który w wygłoszonej homilii powiedział m.in.[19]:

    Rodzina Ulmów dołącza dziś do szlachetnego i bogatego grona synów i córek narodu polskiego, którzy w wiekach dawnych, ale też i we współczesnym czasie zostali wyniesieni do chwały ołtarzy jako Święci i Błogosławieni. Świadectwo ich życia jest przykładem i wzorem do naśladowania. Są nam też ofiarowani jako orędownicy u Pana Boga, abyśmy mogli powierzać im naszą codzienność, nasze nadzieje, radości, potrzeby i zmartwienia. Najświętszej Maryi Pannie, Królowej Polski, Świętym i Błogosławionym tego narodu, a od dziś wszyscy razem, publicznie, rodzinie Ulmów, zawierzamy gorącą modlitwę za rodzinę ludzką i o pokój w bliskiej Ukrainie.

    Kard. Marcello Semeraro

    W uroczystości beatyfikacji uczestniczyli m.in.: prymas Polski abp Wojciech Polak, przewodniczący Episkopatu Polski abp Stanisław Gądecki, naczelny rabin Polski Michael Schudrich, prezydent RP Andrzej Duda i premier Polski Mateusz Morawiecki[20]. Beatyfikacyjny wizerunek błogosławionych namalował Oleg Czyżowski[21]. Relikwiarz w formie monstrancji zawierający relikwie całej rodziny Ulmów zaprojektowała rzeźbiarka Agnieszka Stopyra-Żugaj[20]. Specjalną pieśń na tę uroczystość „Błogosławiona Rodzino Ulmów” skomponował ks. dr hab. Mieczysław Gniady do słów Moniki Maziarz[21].

    Ich wspomnienie liturgiczne zostało wyznaczone na dzień 7 lipca (dzień zawarcia sakramentu małżeństwa przez rodziców)[21].

    Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

    Pomnik rodziny Ulmów w Markowej
    • 24 marca 2004 odsłonięto w Markowej pomnik im poświęcony, na którym widnieje następujący napis[3][10]

    RATUJĄC ŻYCIE INNYCH, ZŁOŻYLI W OFIERZE WŁASNE. JÓZEF ULMA, JEGO ŻONA, WIKTORIA ORAZ ICH DZIECI: STASIA, BASIA, WŁADZIU, FRANUŚ, ANTOŚ, MARYSIA, NIENARODZONE. UKRYWAJĄC OŚMIU STARSZYCH BRACI W WIERZE, ŻYDÓW Z RODZINY SZALLÓW I GOLDMANÓW, ZGINĘLI WRAZ Z NIMI W MARKOWEJ 24 III 1944 R. Z RĄK NIEMIECKIEJ ŻANDARMERII.

    NIECH ICH OFIARA BĘDZIE WEZWANIEM DO SZACUNKU I OKAZYWANIA MIŁOŚCI KAŻDEMU CZŁOWIEKOWI! BYLI SYNAMI I CÓRKAMI TEJ ZIEMI POZOSTAJĄ W NASZYM SERCU.

    SPOŁECZNOŚĆ MARKOWEJ, 24 III 2004 R.

    • Od 23 marca 2006 Szkoła Podstawowa w Markowej nosi imię Sług Bożych rodziny Ulmów[22]. Przy głównym wejściu do szkoły wmurowano tablicę pamiątkową o następującej treści[22]:

    Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich. (J 15, 13)

    SZKOŁA PODSTAWOWA w MARKOWEJ im. Sług Bożych RODZINY ULMÓW MARKOWA, 24 marca 2006 r.

    • 24 marca 2010 w Warszawie Instytut Pamięci Narodowej zaprezentował specjalną wystawę „Samarytanie z Markowej. Ulmowie – Polacy zamordowani przez Niemców za pomoc Żydom” im poświęconą[23]
    • 15 marca 2012 Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu okolicznościowe monety Polacy ratujący Żydów – rodzina Ulmów, Kowalskich, Baranków: srebrną o nominale 20 zł z ich podobizną w nakładzie 40 000 sztuk oraz złotą o nominale 2 zł z podobizną Wiktorii Ulmy z dzieckiem na ręku w nakładzie 800 000 sztuk[24]
    • Uchwałą Rady Miasta Łańcuta z dnia 17 grudnia 2013 jedna z ulic w tym mieście otrzymała imię Rodziny Ulmów[25]. Również w Ostrołęce jedna z ulic nosi ich imię[26]. Ponadto od 2017 jedno z rond w Rzeszowie nosi ich imię[27]
    • 17 marca 2016 zostało uroczyście otwarte przez prezydenta Polski Andrzeja Dudę Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej w Markowej[28]
    • Od 6 sierpnia 2016 w Markowej działa Fundacja im. Rodziny Ulmów „SOAR”, mająca na celu upamiętnienie ich bohaterstwa i odwagi, a także innych Polaków ratujących Żydów[29]
    • Z inicjatywy prezydenta RP Andrzeja Dudy od 2018 dzień 24 marca został ustanowiony jako Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, który nawiązuje do tragicznej historii Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich dzieci, którzy to 24 marca 1944 zostali zamordowani przez Niemców[30]
    • Poczta Polska 24 marca 2019 wprowadziła do obiegu znaczek pocztowy o nominale 3,30 zł z wizerunkiem rodziny Ulmów w nakładzie 160 000 sztuk w serii Polacy ratujący Żydów (wraz z kopertą FDC)[31] oraz 10 września 2023 z okazji ich beatyfikacji inny znaczek pocztowy o nominale 3,90 zł w nakładzie 120 000 sztuk, projektu Jarosława Ochendzana (wraz z kopertą FDC)[32]
    • Od 30 sierpnia 2023 dworzec PKP w Łańcucie nosi imię rodziny Ulmów. Na terenie tego dworca odsłonięto tablicę pamiątkową oraz mural autorstwa Arkadiusza Andrejkowa im poświęcony[33].
    • Z okazji ich beatyfikacji odbyło się szereg okolicznościowych przedsięwzięć im poświęconych, m.in.: 7 września 2023 na pl. Grzybowskim w Warszawie zaprezentowano widowisko „Kantata dla Aniołów”; 9 września 2023 w Filharmonii Podkarpackiej w Rzeszowie odbyło się misterium multimedialne „Przerwane dzieciństwo”; od 10 września do 10 listopada 2023 w czterech miastach (Gdańsku, Warszawie, Pelplinie i Wałbrzychu) odbędą się koncerty „Nie ma większej miłości – w hołdzie Rodzinie Ulmów”; od 8 września do 15 października 2023 w galerii „Okno na Kulturę” w Warszawie zaprezentowana zostanie wystawa „Ulmowie. Nie ma większej miłości”, a od 13 lipca 2023 w holu głównym Dworca Centralnego w Warszawie prezentowana jest wystawa „Samarytanie z Markowej”[34]

    Filmografia[edytuj | edytuj kod]

    Powstało kilka filmów dokumentalnych im poświęconych:

    Filmy
    Rok Tytuł Reżyseria
    2004 Cena życia[35] Andrzej Baczyński
    2014 Ulmowie. Świadectwo sprawiedliwych[36] Dariusz Walusiak
    2023 Historia jednej zbrodni[37] Mariusz Pilis

    Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

    Uwagi[edytuj | edytuj kod]

    1. Stolica Apostolska wydała oświadczenie, w którym prefekt Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych kard. Marcello Semeraro stwierdził, iż siódme dziecko Ulmów urodziło się w chwili ich męczeństwa[1].
    2. W imieniu papieża Franciszka, ceremonii beatyfikacji przewodniczył kard. Marcello Semeraro, prefekt Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych.

    Przypisy[edytuj | edytuj kod]

    1. a b c Kard. Semeraro: Najmłodsze dziecko Ulmów będzie beatyfikowane jako narodzone, gosc.pl, 5 września 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-05].
    2. Mogiła zbiorowa Ulmów – ofiar terroru, groby.radaopwim.gov.pl [zarchiwizowane z adresu 2016-04-18].
    3. a b c Mateusz Szpytma, Oddali życie za bliźnich. Bohaterska rodzina Ulmów zginęła za ukrywanie Żydów, „Nasz Dziennik”, 72 (2482), 25 marca 2006 [zarchiwizowane z adresu 2022-12-22].
    4. W Markowej uczczono 71. rocznicę zamordowania Ulmów i ukrywanych przez nich Żydów, dzieje.pl, 24 marca 2015 [zarchiwizowane z adresu 2022-12-22].
    5. a b c Jak będzie wyglądać beatyfikacja rodziny Ulmów? Organizatorzy spodziewają się 20 tys. uczestników, opoka.org.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-05-18].
    6. Grób rodziny Ulmów na cmentarzu parafialnym w Markowej, radiomaryja.pl, 21 marca 2021 [zarchiwizowane z adresu 2021-03-24].
    7. Maciej Flader, Markowa, Przemyśl: przeprowadzono ekshumację szczątków rodziny Ulmów, niedziela.pl, 5 kwietnia 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-04-07].
    8. Dwa rodzaje relikwiarzy rodziny Ulmów i błogosławione nienarodzone dziecko. To pierwszy taki przypadek w historii, deon.pl, 5 kwietnia 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-05-21].
    9. Jozef & Wiktoria Ulma, yadvashem.org [zarchiwizowane z adresu 2023-03-30] (ang.).
    10. a b Szpytma 2023 ↓.
    11. a b c d e f g ~ 1944 ~ Józef and Viktoria Ulma and their seven children, newsaints.faithweb.com [dostęp 2023-08-19] (ang.).
    12. a b c Działania towarzyszące procesowi beatyfikacyjnemu rodziny Ulmów, portalsamorzadowy.pl, 7 lipca 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-19].
    13. Krzysztof Rzepka, Proces beatyfikacyjny rodziny Ulmów będzie prowadzony przez Archidiecezję Przemyską, [w:] Archidiecezja przemyska [online], przemyska.pl, 8 marca 2017 [zarchiwizowane z adresu 2023-06-10].
    14. Postulator procesu Rodziny Ulmów: drogą do ich świętości była codzienność, misyjne.pl, 20 marca 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-04-07].
    15. Promulgazione di Decreti del Dicastero delle Cause dei Santi, 17.12.2022, press.vatican.va, 17 grudnia 2022 [zarchiwizowane z adresu 2023-02-05] (wł.).
    16. Papież zatwierdził 16 dekretów beatyfikacyjnych 24 sług Bożych z 9 krajów, niedziela.pl, 17 grudnia 2022 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-19].
    17. Krzysztof Tadej, Rodzina Ulmów będzie beatyfikowana!, niedziela.pl, 17 grudnia 2022 [zarchiwizowane z adresu 2023-06-10].
    18. Bartosz Rajnowski, Komunikat o dacie i miejscu beatyfikacji Rodziny Ulmów, [w:] Archidiecezja przemyska [online], przemyska.pl, 14 lutego 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-06-10].
    19. Marcello Semeraro, Homilia kard. Marcello Semeraro podczas beatyfikacji rodziny Ulmów, ekai.pl, 10 września 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-11].
    20. a b W Markowej na Podkarpaciu odbyła się beatyfikacja rodziny Ulmów, ekai.pl, 10 września 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-11].
    21. a b c Beatyfikacja Rodziny Ulmów – jak będzie wyglądała liturgia 10 września?, ekai.pl, 10 sierpnia 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-10].
    22. a b Patron szkoły, [w:] Szkoła Podstawowa im. Sług Bożych Rodziny Ulmów w Markowej [online], spmarkowa.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-08-21].
    23. Wystawa „Samarytanie z Markowej. Ulmowie – Polacy zamordowani przez Niemców za pomoc Żydom”, [w:] Instytut Pamięci Narodowej [online], ipn.gov.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-08-18].
    24. Polacy ratujący Żydów– rodzina Ulmów, Kowalskich, Baranków, [w:] Narodowy Bank Polski [online], nbp.pl, 15 marca 2012 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-22].
    25. Katarzyna Pilch, Pierwsza w Polsce ulica imienia rodziny Ulmów jest w naszym mieście, [w:] Miasto Łańcut [online], lancut.pl, 14 marca 2014 [zarchiwizowane z adresu 2023-08-21].
    26. Ulice. Ostrołęka ul. Rodziny Ulmów, ulice.nieopodal.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-08-21].
    27. Marcin Kobiałka, Rondo w ciągu ul. Lubelskiej nazwano imieniem Rodziny Ulmów [zdjęcia], rzeszow-news.pl, 7 lipca 2017 [zarchiwizowane z adresu 2021-02-28].
    28. Uroczystość otwarcia Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej, dzieje.pl, 17 marca 2016 [zarchiwizowane z adresu 2022-12-22].
    29. Statut, [w:] Fundacja im. Rodziny Ulmów „SOAR” [online], fundacjasoar.pl [zarchiwizowane z adresu 2021-11-29].
    30. Narodowy Dzień Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, prezydent.pl, 24 marca 2018 [zarchiwizowane z adresu 2022-01-24].
    31. 2019.03.24 Polacy ratujący Żydów, [w:] Katalog Znaków Pocztowych [online], kzp.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-06-07].
    32. Beatyfikacja Rodziny Ulmów, [w:] Katalog Znaków Pocztowych [online], kzp.pl, 10 września 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-11].
    33. Podkarpackie. Dworzec PKP w Łańcucie nosi imię rodziny Ulmów [NASZE WIDEO], pap.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-09-20].
    34. Nie ma większej miłości – Beatyfikacja Rodziny Ulmów 10.09.2023, niepodlegla.gov.pl, 7 lipca 2023 [zarchiwizowane z adresu 2023-09-10].
    35. Cena życia, filmpolski.pl [zarchiwizowane z adresu 2021-12-05].
    36. Ulmowie. Świadectwo sprawiedliwych, filmpolski.pl [zarchiwizowane z adresu 2022-01-21].
    37. Historia jednej zbrodni, filmpolski.pl [zarchiwizowane z adresu 2023-07-29].

    Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

    Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

    • Rodzina Ulmów z Markowej, [w:] Instytut Pamięci Narodowej [online], rodzinaulmow.ipn.gov.pl [dostęp 2023-09-06].