Gwiazdozbiór Gołębia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołąb
Gołąb
Nazwa łacińska Columba
Dopełniacz łaciński Columbae
Skrót nazwy łacińskiej Col
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 6 h
Deklinacja -35°
Charakterystyka
Powierzchnia 270 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 1
Najjaśniejsza gwiazda alfa Columbae (Phact; 2,65m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów brak
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 90° S a 43[1]° N.
Ilustracja

Gołąb (łac. Columba, dop. Columbae, skrót Col) – 54. pod względem wielkości gwiazdozbiór nieba południowego, w całości widoczny na południe od równoleżnika 47°N. Wprowadzony został przez niemieckiego astronoma Johanna Bayera w 1603 roku. W Polsce widoczny częściowo zimą – znajduje się nisko nad południowym horyzontem, poniżej Wielkiego Psa i Zająca[2] a jego południowa część nigdy nie wschodzi. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 40.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru[edytuj]

Czy gwiazdy tej konstelacji przedstawiają gołębicę Noego czy Jazona? Zależy, kto opowiada tę historię.
W 1592[3] roku Petrus Plancius, holenderski teolog i astronom, wyznaczył Gołębia spośród kilku do niczego nieprzyporządkowanych gwiazd na południe od Wielkiego Psa i okolic Zająca. Inspiracją dla Planciusa była jego interpretacja gwiazdy Argo jako Arki Noego. W biblijnej opowieści o potopie Noe załadował na arkę parę każdego gatunku zwierzęcia na Ziemi. Deszcz padał przez 40 dni i 40 nocy, zatapiając wszystko oprócz arki[4]. Astronom wyobrażał sobie nowy gwiazdozbiór jako gołębicę, którą Noe wypuścił po Potopie, a która wróciła z gałązką oliwną, świadczącą o istnieniu suchego lądu. Inni kartografowie nieba zgodzili się z tą interpretacją i wkrótce przyjęli nowy gwiazdozbiór.

Gołąb może też przedstawiać tego, którego z kolei wypuścili Argonauci w wąskim przesmyku morskim prowadzącym do Morza Czarnego, zwanym Symplegadami (ruchome skały strzegące wejście do cieśniny Hellespont)[3]. Kiedy statki tam podpływały, skały po obu stronach przesmyku zbliżały się do siebie i zgniatały śmiałków, którzy mieli pecha tamtędy przepływać. Zanim Jazon spróbował przepłynąć cieśninę, wysłał gołębia, który spowodował, że ściany skalne się złączyły, sam gołąb na szczęście stracił jedynie kilka piór z ogona. Argo popłynęła za gołębiem, napędzana pełną siłą wioseł. Skały znów się zbliżyły i otarły o rufę statku, ale spowodowały jedynie minimalne uszkodzenia. Od czasu kiedy Jazon przepłynął przez cieśninę, skały pozostawały spokojne i nieruchome[1].

Gwiazdy Gołębia[edytuj]

Chociaż gwiazdy konstelacji bardzo mało przypominają gołębia, to wygięta linia gwiazd trzeciej i czwartej wielkości wiodąca od epsilon (ε) przez alfę (α), betę (β), gammę (γ) do delty (δ) jest łatwo rozpoznawalna na południe od Syriusza.

  • α (alfa) Columbae, znana także jako Phakt, jest niebieskim podolbrzymem klasy B, znajdującym się w odległości 268 lat świetlnych od nas, i tysiąc razy jaśniejszym od Słońca[1].
  • β (beta) Col, (Wazn), jasność 3,12m, typ widmowy K1,5III, pomarańczowy olbrzym położony w odległość 86 lat świetlnych[3][5].
  • mi (μ) Col to szybko poruszająca się gwiazda uciekająca piątej wielkości, prawdopodobnie wyrzucona z obszaru Mgławicy Oriona około 25 mln lat temu. Astronomowie uważają, że była kiedyś członkiem układu podwójnego, zniszczonego w czasie spotkania z inną gwiazdą. Drugi składnik układu, oddalający się od Oriona w przeciwnym kierunku, to AE Aurigae, szóstej wielkości gwiazdowej. Astronomowie, którzy badali te gwiazdy, odkryli, że podróżują w dokładnie przeciwnych kierunkach ze względną prędkością około 200 km/s[1][4]. W warunkach ciemnego nieba można ją dostrzec nieuzbrojonym okiem (piąta wielkość gwiazdowa)[2].

Obiekty niegwiazdowe[edytuj]

Gwiazdozbiór leży wyraźnie poza Drogą Mleczną, i nie ma w nim gromad otwartych czy mgławic, to galaktyki dominują w Gołębiu. Wiele z nich jest małych i bladych[1].

  • W Gołębiu widać tylko jedną ciekawą i zarazem dość jasną galaktykę spiralną (10,8m) o nazwie NGC 1808, w odległości 24 mln lat świetlnych. W jej jądrze znajduje się masywna czarna dziura[2].
  • NGC 1851 to skromna gromada kulista o średnicy 11′, jasności 7,0m, widoczna przez mały teleskop. Chcąc rozróżnić najjaśniejsze gwiazdy gromady, trzeba posłużyć się instrumentem o średniej aperturze[3]. NGC 1851 leży w odległości około 39 000 lat świetlnych. Jest to bardzo skoncentrowany rój bladych gwiazd z wyraźnym, dużo jaśniejszym centrum[1]. Gromada najprawdopodobniej przechwycona grawitacyjnie przez Drogę Mleczną z jej nieregularnej galaktyki satelitarnej, zwanej Karłem Wielkiego Psa[2].
  • NGC 1792 to galaktyka spiralna dobrze widoczna w 10-centymetrowym teleskopie. Jest to jasne pasmo mgły w kształcie wrzeciona[1].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g Praca zbiorowa: KOSMOS. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 352-353. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. a b c d Przemysław Rudź: Atlas gwiazd. Przewodnik po konstelacjach.. Warszawa: Wydawnictwo SBM Sp. z o.o., 2015, s. 182-183. ISBN 978-83-7845-873-9.
  3. a b c d Ian Ridpath: Gwiazdy i planety. Przewodnik Collinsa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza Sp. z o.o., 2010, s. 122. ISBN 978-83-7073-928-7.
  4. a b Praca zbiorowa: Encyklopedia Wszechświat. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 392-393. ISBN 978-83-01-14848-5.
  5. Przewodnik po gwiazdozbiorach. W: Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach.. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 84-85. ISBN 83-7266-156-1.