Gwiazdozbiór Lwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lew
Lew
Nazwa łacińska Leo
Dopełniacz łaciński Leonis
Skrót nazwy łacińskiej Leo
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 10 h 30 m
Deklinacja 15°
Charakterystyka
Powierzchnia 947 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 5
Najjaśniejsza gwiazda Regulus (1,36m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 59[1]° S a 90° N.

Lew (łac. Leo, dop. Leonis, symbol Leo.svg, skrót Leo) – 12. co do wielkości konstelacja będąca jednym z 12 gwiazdozbiorów zodiaku. Słońce wędruje na tle tego gwiazdozbioru od 10 sierpnia do 16 września. W naszych czasach przez gwiazdozbiór Lwa przebiega 35,8° ekliptyki: 2/5 znaku Lwa 4/5 znaku Panny[2]. Liczba gwiazd widoczna nieuzbrojonym okiem: około 70.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Grafika autorstwa Jana Heweliusza

Nazwa wywodzi się od lwa, którego musiał pokonać Herkules aby wypełnić jedną ze swych dwunastu prac (zwykle zabicie lwa uważane było za pierwszą, gdyż wskutek niej heros zdobył zbroję z lwiej skóry, która czyniła go niewrażliwym na ciosy). Lew nemejski był zwierzęciem o niezwykłych cechach. Według mitologii żadne ostrze nie było w stanie nawet zadrapać jego skóry. Herkulesowi udało się jednak dokonać tego, co niemożliwe. Początkowo heros wystrzelił w kierunku Lwa nemejskiego grad strzał, połamał na nim maczugę oraz skrzywił miecz. Lwa pokonała dopiero przebiegłość Herkulesa. Po przegranej początkowo przez Herkulesa walce zwierzę wycofało się do jaskini o dwóch wejściach. Bohater zawiesił w jednym końcu sieć, a sam wszedł drugim wejściem. Walka rozgorzała na nowo, Herkules stracił w nie palec, zdołał jednak schwytać Lwa, objął ramieniem jego szyję i udusił zwierzę. Stojąc przed zleceniodawcą dwunastu prac, królem Eurysteuszem, ku zdumieniu wszystkich rozciął skórę Lwa nemejskiego, używając do tego lwiego pazura. Ściągnąwszy skórę lwa, herkules przyodział się w nią i w tym właśnie stroju bywał często przedstawiany[3]. Najjaśniejsza gwiazda Lwa, Regulus, była w starożytności symbolem Monarchii[1].

Wybrane gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od wielu innych gwiazdozbiorów Lew naprawdę przypomina swój pierwowzór. Głowę lwa reprezentuje skierowany do tyłu znak zapytania, asteryzm zwany Sierpem. Wyraźny trójkąt prostokątny jest zadem lwa, a linie gwiazd - nogami wylegującej się bestii. Gromada gwiazd Warkocza Bereniki reprezentuje kosmyk na końcu ogona[1].

  • α Leo (Regulus) wyobraża serce Lwa i ma jasność 1,36m (15 miejsce pod względem jasności wśród gwiazd). Jego położenie wskazuje miejsce lwiego serca. Łacińska nazwa gwiazdy oznacza „małego króla”[3]. Gwiazda nazwana tak przez Mikołaja Kopernika[4].
  • β Leo (Denebola, co z arabskiego można przetłumaczyć jako „koniec lwiego ogona”, gwiazda położona po drugiej stronie gwiazdozbioru, druga co do jasności[3].
  • γ Leo (Algieba), trzecia pod względem jasności oznaczająca z arabskiego „czoło”, co może być jednak mylące - Ptolemeusz, którego uznaje się za ojca obowiązującego do dzisiaj kształtu konstelacji, utożsamiał tę gwiazdę z lwim karkiem. To układ poczwórny gwiazd, gdzie dwiema centralnymi gwiazdami są olbrzymy. Pierwsza z nich (składnik A) ma średnicę 23, a druga (składnik B) 10 razy większą od Słońca. Obie oddalone są od siebie o 4,3 sekundy łuku i obiegają wspólny środek ciężkości w czasie 619 lat. Wokół tego układu znajdują się dwa dodatkowe składniki[3].
  • δ Leo (Zosma), gwiazda o jasności 2,56m.
  • ε Leo ma jasność 2,97m i jest żółtym olbrzymem.
  • ζ Leo jest układem wizualnie potrójnym, a więc systemem gwiazd nie związanych ze sobą fizycznie. Tworzy go gwiazda główna i para towarzyszy o jasności 6m[4].
  • ι Leo to gwiazda podwójna o jasności łącznej 4,0m, jej składniki mają jasności 4,1m i 7,0m, obiegają się z okresem 200 lat.
  • 83 Lwa to kolejna gwiazda podwójna o składnikach wielkości 6,2 i 7,9m[1].
  • R Leo jest gwiazdą zmienną, należącą do ważnego typu gwiazd zmiennych długookresowych typu Mira Ceti (zwanego tak od gwiazdy ο Ceti w gwiazdozbiorze Wieloryba). Zmienia ona swą jasność od 4,4m do 11,3m z okresem 309,95 dni[3].

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Oprócz wielu mniej jasnych galaktyk, w gwiazdozbiorze Lwa leżą też następujące galaktyki widoczne przez większe lornetki:

  • Triplet Lwa – gromada galaktyk w skład której wchodzą galaktyki M65 (NGC 3623), M66 (NGC 3627) i NGC 3628. Poszczególne składniki oddalone są odpowiednio o około 22, 36 i 35 milionów lat świetlnych. Wszystkie składniki są galaktykami spiralnymi, a M 66 posiada dodatkowo poprzeczkę. Jasności widzialne tych galaktyk to odpowiednio 10,3, 9,7 i 14m.
  • Grupa galaktyk Lew I - zwana również jako grupa M96 (NGC 3368), składa się z ośmiu składników, wśród których dominującą rolę odgrywają obiekty M 96, M95 i M105 (NGC 3379). Galaktyki te zostały odkryte w roku 1781 przez Pierre'a Méchaina. M95 i M96 należą do grupy galaktyk spiralnych a M105 jest galaktyką eliptyczną[3].
  • NGC 2903 można już dostrzec 6-centymetrowym refraktorem, a 20-centymetrowym teleskopie widać już w tej wydłużonej spirali jądro podobne do gwiazdy. 40-centymetrowy teleskop uzupełnia obraz o wydłużone jądro, ciemniejsze pasmo na zachód od tego jądra i jasny węzeł, skatalogowany jako NGC 2905 na północnym krańcu galaktyki[1].

Planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

Czerwony karzeł GJ 436 oddalony od Ziemi o około 33 lata świetlne o typie widmowym M2,5 i jasności 10,68m. W 2004 roku odkryto planetę GJ 436 b, której okres obiegu wynosi 2,64 dni, a masa jest niewiele większa od masy Neptuna.

Roje meteorów[edytuj | edytuj kod]

Leonidy – jeden z najciekawszych rojów meteorów. Można go obserwować od 10 do 21 listopada. Radiant roju znajduje się w okolicy gwiazdy Algieba (γ Leo). Pochodzenie zjawisk łączy się z kometą 55P/Tempel-Tuttle, która została odkryta przez Ernsta W. Tempela i Horace P. Tuttle'a na przełomie 1865 i 1866. W przypadku Leonidów w dniu jego największej aktywności dostrzec można do ośmiu zjawisk w ciągu godziny. Co około 33 lata rój staje się bardziej obfity. W 1945 obserwowane było 88 przelotów na godzinę, natomiast w 1966 obserwowano prawdziwy deszcz 100 tysięcy meteorów. W latach 1998-2002 obserwowano wzrost aktywności roju wynikający z przejścia komety przez peryhelium orbity. W 2001 było ich kilka tysięcy. Maksimum roju przypada na 17 listopada[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 394-395. ISBN 978-83-7670-323-7.
  2. Jan Desselberger, Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002, s. 109-111. ISBN 83-7266-156-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Paweł Maksym: Kosmos.Niebiańskie historie.. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2011, s. 19-20. ISBN 978-83-252-1256-8.
  4. 4,0 4,1 Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o., 2008, s. 196-197. ISBN 978-83-60887-76-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]